I NWW 50/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 czerwca 2026 r.
SSN Grzegorz Żmij
w sprawie z powództwa M. J.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w K. i Prezesowi
Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 3 września 2025 r., sygn. I ACa 1055/18,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
w dniu 17 czerwca 2026 r.,
w przedmiocie wniosku powoda o wyłączenie SSN X. Y. od orzekania w sprawie I
CSK 3604/25,
stwierdza swoją niewłaściwość i wniosek zgodnie
z właściwością przekazuje do rozpoznania Sądowi Najwyższemu
– Izbie Cywilnej.
UZASADNIENIE
Pismem datowanym 8 marca 2026 r., M. J. zastępowany przez
profesjonalnego pełnomocnika wniósł o wyłączenie SSN X. Y. od orzekania w
sprawie I CSK 3604/25. Zarządzeniem 26 maja 2026 r. Prezes Sądu Najwyższego
kierująca Izbą Cywilną przekazała Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych wyżej wymieniony wniosek.
I NWW 50/26
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
(tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 622, dalej: „u.SN”) do właściwości Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub
oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed
którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu
lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje
niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych w odrębnych
przepisach. Przekazanie wniosku Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania.
Na przeszkodzie rozpoznania wniosku pełnomocnika ubezpieczonej
o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt I CSK 3604/25 w trybie
art. 26 § 2 u.SN stoi wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 5
czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21 orzekający w pkt 4, że przyjmując i utrzymując
w mocy art. 26 § 2 i 4-6 i art. 82 § 2-5 ustawy o Sądzie Najwyższym, w brzmieniu
nadanym ustawą z 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów
powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, jak
również art. 10 tej ustawy, przekazujące do wyłącznej właściwości Izbie Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego rozpoznawanie zarzutów i
zagadnień prawnych dotyczących braku niezależności sądu lub braku niezawisłości
sędziego, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na
mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych,
jak również na mocy art. 267 TFUE i zasady pierwszeństwa prawa Unii.
Sąd Najwyższy, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 8
stycznia 2020 r., sygn. akt I NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej, przypomniał,
że podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest wzajemne zaufanie państw
członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE. Z tego względu,
zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy
Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm., dalej: „TUE”) –
Państwa Członkowskie zapewniają na swym terytorium stosowanie i poszanowanie
I NWW 50/26
3
prawa Unii oraz podejmują w tym celu środki służące zapewnieniu wykonania
zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji Unii. Realizacji celów Unii
służyć ma system sądowniczy, na który składa się Trybunał Sprawiedliwości Unii
Europejskiej oraz sądy państw członkowskich. Zapewnienie jednolitego stosowania
prawa Unii na całym jej obszarze wymaga ścisłej współpracy TSUE oraz sądów
państw członkowskich. Jej ramy wyznacza procedura odesłania prejudycjalnego
przewidziana w art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst
skonsolidowany Dz.Urz. UE 2016 C 202, s. 1, dalej: „TFUE”), która, ustanawiając
dialog między sądami, zwłaszcza między Trybunałem a sądami Państw
Członkowskich, ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii,
umożliwiając tym samym zapewnienie jego spójności, skuteczności i autonomii.
Nie ulega zatem wątpliwości, iż każdy sąd krajowy, w tym Sąd Najwyższy,
działający w ramach swojej właściwości, ma jako organ państwa członkowskiego
obowiązek, zgodnie z zasadą współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 TUE,
stosować w całości podlegające bezpośredniemu stosowaniu prawo Unii i zapewnić
ochronę uprawnień wynikających z tego prawa dla jednostek.
Treść wyroku TSUE oraz jego uzasadnienia prowadzi do konstatacji, że w
odniesieniu do Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych zakwestionowano jej wyłączną właściwość w sprawach z wniosków lub
oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed
którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu
lub braku niezawisłości sędziego. Nie ulega zatem wątpliwości, że rozpoznawanie
wniosków i oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu,
przed którym ma się toczyć postępowanie, w tym również obejmujących zarzut
braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego, ma się odbywać na
zasadach ogólnych według właściwości wynikającej z właściwych przepisów
proceduralnych.
Przypomnieć też należy, że w orzecznictwie zarówno Trybunału
Sprawiedliwości, jak i Sądu Najwyższego wskazuje się, że w przypadku
stwierdzenia sprzeczności między przepisem prawa krajowego a przepisem prawa
UE, rolą sądu krajowego jest w pierwszej kolejności podjęcie próby prounijnej
wykładni przepisu prawa krajowego. Obowiązek prounijnej wykładni niezgodnego z
I NWW 50/26
4
prawem unijnym przepisu sięga tak daleko, że sąd krajowy może pominąć przepis
prawa krajowego i w jego miejsce zastosować inny przepis prawa krajowego, który
będzie zgodny z prawem UE lub którego wykładnia taką zgodność pozwoli uzyskać.
Jeżeli natomiast sąd krajowy nie może zinterpretować przepisu prawa krajowego w
sposób zgodny z prawem UE lub nie znajdzie w krajowym systemie prawnym
innego przepisu, który mógłby zastępczo stanowić podstawę prawną dla
rozstrzygnięcia sprawy w sposób zgodny z prawem unijnym, należy rozważyć
kwestię odmowy zastosowania przepisu prawa krajowego (między innymi: wyrok
TSUE z 24 stycznia 2012 r. w sprawie C-282/10 Dominguez, wyrok Sądu
Najwyższego z 19 października 2012 r., III SK 3/12).
Z kolei w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 21 grudnia 2023 r., C-718/21
stwierdzono istnienie poważnej przeszkody procesowej do dalszego wykonywania
obowiązku lojalnej współpracy i prowadzenia dialogu sądowego Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z Trybunałem Sprawiedliwości.
W niniejszej sprawie zatem rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego
mogłoby co najmniej oznaczać obejście prawa unijnego, albo wprost prowadzić
do jego poważnego naruszenia.
Z tych wszystkich względów należało uznać, że Sąd Najwyższy –
Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie jest właściwa do rozpoznania
wniosku o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt I CSK 3604/25,
również dlatego, że profesjonalny pełnomocnik, jako podstawę złożonego wniosku
wskazał art. 49 § 1 k.p.c.
W powyższych okolicznościach, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39821 k.p.c.
w zw. z art. 391 k.p.c. w zw. z art 200 § 14 k.p.c. w zw. z art. 52 § 1 k.p.c. stwierdził
swoją niewłaściwość i przekazał wniosek Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej
zgodnie z właściwością.
[kf]
[r.g.]
I NWW 50/26
5
