I NSP 59/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 lipca 2025 r.
SSN Adam Redzik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Demendecki
SSN Tomasz Przesławski
w sprawie ze skargi M. G.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn.
I ACa 1232/23
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych 2 lipca 2025 r.:
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w
Gdańsku w sprawie o sygn. I ACa 1232/23 nastąpiła przewlekłość
postępowania;
2. przyznaje M. G. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku sumę pieniężną w wysokości 6.000 złotych za okres od
30 maja 2014 r. do 2 lipca 2025 r.;
3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku rozpoznania w
sprawie I ACa 1232/23 wniosku Skarżącego z 4 czerwca 2024 r. w
przedmiocie żądania o wystąpienie przez Sąd Apelacyjny w
Gdańsku do Sądu Najwyższego o wyznaczenie innego sądu
równorzędnego w trybie 441 k.p.c. w terminie 3 miesięcy od dnia
doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Gdańsku odpisu
niniejszego postanowienia.
I NSP 59/25
2
4. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku na rzecz M. G. kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem
opłaty od skargi;
5. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Tomasz Demendecki Adam Redzik Tomasz Przesławski
UZASADNIENIE
I.
I.1. Pismem datowanym na 13 stycznia 2025 r. M. G.(dalej także: Skarżący)
działający przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o:
1. stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie sygn. akt
I ACa 1232/23 (wcześniej V ACa 782/15) prowadzonej
przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny;
2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku do rozpoznania wniosku
Skarżącego z 4 czerwca 2024 r. (pismo złożone w SA Gdańsk
07 czerwca 2024 r.) w przedmiocie żądania pozwanego o wystąpienie
przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku do Sądu Najwyższego o wyznaczenie
innego sądu równorzędnego w trybie art. 441 k.p.c. w terminie 1 miesiąca
od rozpoznania skargi na przewlekłość
3. zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego sumy pieniężnej
w wysokości 20.000,00 złotych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że w sprawie wystąpiła
bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia.
I.2. Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w odpowiedzi na skargę z 3 kwietnia
2025 r. zgłosił udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi, ze względu
na jej bezzasadność. Uzasadniając swoje stanowisko wyjaśnił, że Sędzia
sprawozdawca od 2 września 2024 r. jest nieprzerwanie nieobecny w pracy
z przyczyn usprawiedliwionych (w okresach od 2 września 2024 r.
do 30 października 2024 r., od 25 listopada 2024 r. do 31 grudnia 2024 r.
i od 1 stycznia 2025 r. do 3 kwietnia 2025 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim,
a w okresach od 8 lipca 2024 r. do 2 sierpnia 2024 r., od 31 października 2024 r.
I NSP 59/25
3
do 22 listopada 2024 r. i od 7 lutego 2025 r. do 14 lutego 2025 r. na urlopie
wypoczynkowym).
II.
II.1. 30 maja 2014 r. B. sp. z o.o. w likwidacji (dalej także: Powód) wniósł pozew
przeciwko Skarżącemu o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną.
Postępowanie w tej sprawie było prowadzone przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
pod sygn. I C 426/14.
II.2. 29 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wydał wyrok w sprawie
I C 426/14.
II.3. Skarżący złożył apelację od powyższego wyroku zaskarżając go w całości.
7 sierpnia 2015 r. Powód złożył odpowiedź na apelację, a 22 września 2015 r.
akta sprawy wraz z apelacją i odpowiedzią na apelację wpłynęły do Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku. Sprawa została wpisana do repertorium V ACa 782/15
na podstawie zarządzenia z 22 września 2015 r.
29 stycznia 2016 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek
Powoda o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.
Wniosek ten został skierowany na posiedzenie niejawne zarządzeniem z 9 lutego
2016 r. 10 lutego 2016 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęła odpowiedź Skarżącego
na wniosek Powoda.
Na podstawie zarządzenia z 25 lutego 2016 r. Powód został zobowiązany
do przedłożenia odpisu wyroku wraz uzasadnieniem wydanym
przez Sąd Najwyższy w sprawie I CSK 1083/14 – w terminie 14 dni.
Pismo stanowiące odpowiedź na powyższe zobowiązanie wpłynęło
do Sądu Apelacyjnego 8 marca 2016 r.
15 marca 2016 r. i 24 marca 2016 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęły pismo
Skarżącego zawierające wnioski formalne (dowodowe).
5 kwietnia 2016 r. Powód złożył wniosek o zawieszenie postępowania
na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.
I NSP 59/25
4
Postanowieniami z 19 maja 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił
wnioski powoda o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.
oraz na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.
Zarządzeniem z 6 czerwca 2016 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej
na 7 lipca 2016 r. o czym zawiadomiono pełnomocników stron postępowania.
4 lipca 2016 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynął wniosek Skarżącego
o zawieszenie postępowania w sprawie na podstawie art. 177 § 1 pkt. 4 k.p.c.
do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia spraw prowadzonych
przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy pod sygn. I C 580/15, I C 65/15
oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie pod sygn. VI ACa 1309/15 i VI ACa 1308/15.
Postanowieniem z 7 lipca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zawiesił
postępowanie apelacyjne na podstawie art. 177 § 1 pkt k.p.c. do czasu
prawomocnego zakończenia postępowań w sprawach: ze skarg o wznowienie
postępowania w prawomocnie zakończonych sprawach Sądu Apelacyjnego
w Warszawie o sygn. VI ACa 1309/15 i VI ACa 1308/15 oraz Sądu Okręgowego
w Bydgoszczy sygn. I C 580/15 i I C 65/15.
17 stycznia 2017 r. ustalono, że postępowanie w sprawie VI ACa 444/16
nie uległo zakończeniu. 7 kwietnia 2017 r. ustalono m.in., że sprawy
VI ACa 1309/15 i VI ACa 1308/15 zostały połączone do wspólnego rozpoznania
pod sygn. VI ACa 444/16. 12 lipca 2017 r. ustalono, że postępowanie w sprawie
VI ACa 444/16 zostało prawomocnie zakończone w dniu 5 maja 2017 r.
Jednocześnie ustalono jednak, że postępowania prowadzone przez Sąd Okręgowy
w Bydgoszczy (I C 580/15, I C 65/15) nadal są w toku. Podobne ustalenia
poczyniono 18 września 2017 r. i 6 grudnia 2017 r.
4 września 2018 r. Powód wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania.
Skarżący odpowiedział na powyższy wniosek pismem z 9 kwietnia 2018 r. wnosząc
o jego oddalenie.
10 kwietnia 2018 r. zarządzono zwrócenie się do Prokuratury Regionalnej
w Gdańsku o zwrot akt sprawy V ACa 782/15, które to zostały wypożyczone
na podstawie zarządzenia z 14 marca 2018 r. Akta sprawy zostały zwrócone
do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 16 kwietnia 2018 r.
I NSP 59/25
5
Postanowieniem z 11 maja 2018 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił
wniosek Powoda o podjęcie postępowania.
II.4. 19 czerwca 2018 r. Powód złożył skargę na przewlekłość postępowania
w sprawie V ACa 782/15. Postanowieniem z 13 grudnia 2018 r., sygn. I NSP 45/18
Sąd Najwyższy oddalił ww. skargę. Po rozpoznaniu skargi akta sprawy zostały
zwrócone do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 15 stycznia 2019 r. 21 stycznia
2019 r. zarządzono doręczenie ww. postanowienia pełnomocnikom stron
oraz przedłożenie akt sędziemu referentowi celem podjęcia decyzji co do dalszego
biegu sprawy.
II.5. Na podstawie zarządzeń sędziego referenta, w okresie od 28 stycznia
do 24 sierpnia 2021 r. wielokrotnie zwracano się do Sądu Okręgowego
w Bydgoszczy o podanie informacji na temat stanu spraw o sygn. I C 65/15
i I C 580/15. Każdorazowo ustalano, że postępowania te nie zostały prawomocnie
zakończone.
II.6. 4 stycznia 2022 r. Powód wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania
w sprawie. 13 grudnia 2022 r. Skarżący wniósł o oddalenie powyższego wniosku.
II.7. Postanowieniem z 28 stycznia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku podjął
zawieszone postępowanie. Tego samego dnia wydano zarządzenie m.in.
w przedmiocie: rozpoznania sprawy w składzie jednego sędziego (na podstawie
art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach
związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,
innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych),
wyznaczeniu terminu rozprawy na 2 marca 2022 r.
1 lutego 2022 r. Skarżący wniósł o odwołanie terminu rozprawy
wyznaczonego na 2 marca 2022 r. Termin rozprawy został zniesiony na podstawie
zarządzenia z 2 lutego 2022 r. Jednocześnie ustalono nowy termin rozprawy
na 23 marca 2022 r.
I NSP 59/25
6
II.8. 16 marca 2022 r. Skarżący złożył wnioski formalne, w tym o odrzucenie
pozwu ewentualnie o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1
pkt. 1 k.p.c. w zw. z art. 72 k.p.c. w zw. z art. 189 k.p.c. tj. do czasu prawomocnego
zakończenia postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym
w Bydgoszczy pod sygn. I C 65/15.
II.9. 18 marca 2022 r. Skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego referenta
(SSA H. R.) od rozpoznania sprawy V ACa 782/15.
21 marca 2022 r., z uwagi na wniosek o wyłączenie sędziego, zniesiono
termin rozprawy wyznaczony na 21 marca 2022 r.
II.10. 22 marca 2022 r. sędzia referent, którego dotyczył wniosek o wyłączenie
złożył wyjaśnienia w trybie art. 52 § 2 k.p.c. Tego samego dnia wydano zarządzenie
w przedmiocie przedłożenia akt sprawy Przewodniczącemu Wydziału celem
skierowania sprawy wywołanej wnioskiem o wyłączenie sędziego do systemu
SLPS. Na zarządzenie z 23 marca 2022 r. sprawa została skierowana do losowania
na żądanie. Tego samego dnia sporządzono raport z losowania na żądanie
dla sprawy V ACa 728/15.
II.11. Postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. oddalono wniosek o wyłączenie
sędziego referenta (SSA H. R.) od orzekania w sprawie. Pismem, które wpłynęło
do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 27 kwietnia 2022 r. Skarżący wniósł o
sporządzenie pisemnego uzasadnienia do ww. postanowienia. Odpis
postanowienia z 1 kwietnia 2022 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony
Skarżącemu na zarządzenie z 9 maja 2022 r.
Pismem, które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego 13 czerwca 2022 r.
Skarżący złożył zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 1 kwietnia
2022 r. Na zarządzenie z 27 czerwca 2022 r. Skarżący został wezwany
do uzupełnienia braków formalnych zażalenia.
Na podstawie zarządzenia z 4 lipca 2022 r. zażalenie zostało zarejestrowane
w repertorium ACz 184/22 pod nr 184/22 i skierowane do SLPS celem wylosowania
składu sądu.
I NSP 59/25
7
5 lipca 2022 r. sporządzono raport z losowego przydziału sprawy
V ACzp 184/22.
1 września 2022 r. Powód wniósł o oddalenie wniosku Skarżącego
o zawieszenie postępowania oraz pilne wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej.
Na podstawie zarządzenia z 8 września 2022 r. Powód został poinformowany,
że wniosek o pilne wyznaczenie terminu rozprawy zostanie rozpoznany
niezwłocznie po zakończeniu postępowania zażaleniowego.
II.12. Postanowieniem 17 listopada 2022 r., sygn. V ACzp 184/22 Sąd Apelacyjny
w Gdańsku oddalił zażalenie Skarżącego.
II.13. 2 lutego 2023 r. wydano zarządzenie w przedmiocie wyznaczenia terminu
rozprawy apelacyjnej na 22 marca 2023 r. oraz wyrażenia zgody
na przeprowadzenie rozpraw zdalnej w przypadku złożenia takiego wniosku.
Ponadto zarządzono zwrócenie się do Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
o nadesłanie w terminie 10 dni odpisu wyroku z 9 sierpnia 2022 r. wydanego
w sprawie I C 65/15.
II.14. Postanowieniem z 2 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny odmówił odrzucenia
pozwu i oddalił wniosek o zawieszenie postępowania.
II.15. 22 lutego 2022 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęła wiadomość e-mail
wskazująca na to, że od wyroku wydanego w sprawie I C 65/15 wniesiono apelację,
a postępowanie apelacyjne toczy się pod sygn. I ACa 1925/22.
II.16. 6 marca 2023 r. wydano zarządzenie w przedmiocie zniesienia terminu
rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na 22 marca 2023 r. z uwagi na planowany
zabieg operacyjny sędziego referenta. Jednocześnie zwrócono się do Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku I Wydział Cywilny o wypożyczenie akt sprawy I C 65/15
celem sporządzenia kopii wyroku z 9 sierpnia 2022 r., sygn. I C 65/19
wraz z uzasadnieniem i dołączenia ich do akt sprawy V ACa 782/15.
I NSP 59/25
8
II.17. 6 marca 2023 r. sędzia referent (SSA H.R.), na podstawie art. 49 k.p.c.
zażądała wyłączenia od orzekania w sprawie.
Pismem które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego 30 marca 2023 r. Skarżący
wniósł o odrzucenie pozwu i uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego z 2 lutego
2023 r. w zakresie pkt. 1;
Postanowieniem z 4 kwietnia 2023 r., V ACa 782/15 Sąd Apelacyjny
w Gdańsku wyłączył sędziego referenta (SSA H. R.) od rozpoznania sprawy.
II.18. Sprawa została skierowana do SLPS i wpisana do repertorium
V LACa 1386/23 na zarządzenia z 7 kwietnia 2023 r. Tego samego dnia
sporządzono raport z losowego przydziału sprawy V LACa 1386/23.
21 kwietnia 2023 r. nowo wylosowany sędzia referent (SSA W. Ł.) wniósł o
wyłączenie go od rozpoznania sprawy. Tego samego dnia sprawę wywołaną ww.
wnioskiem skierowano do losowania na żądanie. 24 kwietnia 2023 r. sporządzono
raport z losowego przydziału dla sprawy.
Postanowieniem z 28 kwietnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyłączył
od rozpoznania sprawy sędziego referenta (SSA W. Ł.).
II.19. Sprawa została skierowana do losowania z udziałem sędziów V i I Wydziału
cywilnego 17 maja 2023 r.
24 maja 2023 r. sporządzono raport z losowego przydziału w sprawie
V LACa 1386/23 sędziego referenta.
26 maja 2023 r. sprawa V ACa 782/15 została zarejestrowana w repertorium
I ACa 1232/23.
26 czerwca 2023 r. nowo wylosowany sędzia referent (SSA K. S.) złożył
żądanie wyłączenia go od rozpoznania sprawy.
29 czerwca 2023 r. sprawa została skierowana do systemu SLPS celem
wylosowania składu sądu do rozpoznania sprawy wywołanej wnioskiem sędziego
o wyłączenie od rozpoznania sprawy. Tego samego dnia sporządzono raport
z losowania na żądanie dla sprawy V LACa 1386/23.
I NSP 59/25
9
Postanowieniem z 10 lipca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyłączył
od rozpoznania sprawy sędziego referenta (SSA K. S.).
II.20. Sprawa została skierowana do systemu SLPS I i V Wydziału cywilnego
celem wylosowania sędziego referenta 11 lipca 2023 r.
2 lipca 2023 r. sporządzono raport z losowego przydziału w sprawie
V LACa 1386/23 sędziego referenta.
18 sierpnia 2023 r. nowo wylosowany sędzia referent (SSA P. B.) złożył
żądanie wyłączenia go od rozpoznania sprawy.
Na podstawie zarządzenia z 21 sierpnia 2023 r. sprawa została
wprowadzona sprawa została skierowana do systemu SLPS celem wylosowania
składu sądu do rozpoznania sprawy wywołanej wnioskiem sędziego o wyłączenie
od rozpoznania sprawy. 29 sierpnia 2023 r. sporządzono raport z losowania
na żądanie dla sprawy V LACa 1386/23.
Postanowieniem z 29 sierpnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyłączył
od rozpoznania sprawy sędziego referenta (SSA P. B.). Tego samego dnia
sporządzono raport z losowego przydziału sprawy.
II.21. 1 września 2023 r. zarządzono przedłożenie akt sprawy sędziemu
referentowi celem wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej.
II.22. Pismem z 7 czerwca 2024 r. Skarżący wniósł o zwrócenie się
do Sądu Najwyższego o wyznaczenie innego równorzędnego sądu z sądem
występującym, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.
II.23. 3 lipca 2024 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynął wniosek Powoda
o jak najszybsze wyznaczenie terminu rozprawy.
II.24. 4 października 2024 r. Skarżący zwrócił się o jak najszybsze rozpoznanie
wniosku z 7 czerwca 2024 r.
I NSP 59/25
10
II.25. 14 listopada 2024 r. wydano zarządzenie w przedmiocie przedłożenia
sędziemu referentowi wniosku Skarżącego, niezwłocznie po powrocie sędziego
z urlopu wypoczynkowego.
II.26. 16 stycznia 2025 r. Skarżący wniósł o wyłączenie sędziego referenta
(SSA M. M.) od rozpoznania sprawy.
II.27. 28 stycznia 2025 r. wydano zarządzenie w przedmiocie wylosowania
sędziego referenta do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego referenta.
Na podstawie zarządzenia z 29 stycznia 2025 r. sprawa w przedmiocie tego
wniosku została skierowana do SLPS za numerem VLACo 25/25. Tego samego
dnia sporządzono raport z losowania przydziału sprawy V LACo 25/25 sędziemu
referentowi. Zarządzeniem Przewodniczącej V Wydziału Cywilnego z 9 maja
2025 r. sprawa w tym przedmiocie została zarejestrowana w repertorium
ACo 52/25.
III.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym
prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym
bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.)
strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej
niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej
wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło
do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
I NSP 59/25
11
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny
dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,
niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter
sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć
wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź
niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia
2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,
I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,
I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,
że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu
rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji
(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;
z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;
z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie
co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub jego braku. Trzeba jednak
zaznaczyć, że ocena tego, czy w danym postępowaniu doszło do przewlekłości
postępowania może być oceniane w sposób mechaniczny poprzez ograniczenie się
wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć Skarżącego. Standard ochrony
prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter
zindywidualizowany, co oznacza konieczność uwzględnienia konkretnych realiów
sprawy i jej kontekstu sytuacyjnego (np. postanowienia Sądu Najwyższego z:
28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września 2022 r., I NSP 251/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się więc, że przewlekłość
postępowania zachodzi wówczas, gdy postępowanie prowadzone jest rozwlekle
I NSP 59/25
12
i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych
niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem
lub bezczynnością sądu. Wskazuje się przy tym, że czas trwania postępowania
wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2023 r., I NSP 23/23;
25 listopada 2020 r., I NSP 163/20; 25 maja 2023 r., I NSP 82/23
III.2. Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie
orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego
postępowania prowadzi do wniosku, że jest ono prowadzone przewlekle.
Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
22 września 2015 r. Postępowanie przed sądem II instancji toczy się zatem niemal
10 lat. Uwzględniając czas trwania postępowania przed sądem I instancji należy
stwierdzić, że postępowanie w sprawie trwa już ponad 11 lat, co znacznie
przekracza standard przyjęty w przywołanym wyżej orzecznictwie.
Jak jednak wskazano w pkt. III.1, sam fakt, że postępowanie toczyło się
przez wskazany wyżej okres nie jest wystarczający do stwierdzenia przewlekłości
tego postępowania. Przede wszystkim należało uwzględnić, że sprawa
rozstrzygana w postępowaniu I ACa 1232/23 powiązana jest z wieloma innymi
postępowaniami toczącymi się między stronami. W efekcie postępowanie
w sprawie I ACa 1232/23 (poprzednio V ACa 782/15) przez ponad 5 lat i 6 miesięcy
(tj. od 7 lipca 2016 r. do 28 stycznia 2022 r.) było zawieszone z przyczyn
prejudycjalnych. W tym czasie Sąd Apelacyjny wielokrotnie podejmował czynności
nakierowane na ustalenie stanu postępowań, których wynik miał znaczenie
dla rozstrzygnięcia w sprawie I ACa 1232/23. Do czasu zakończenia tych
postępowań Sąd Apelacyjny nie był jednak władny do podejmowania działań
nakierowanych wprost na merytoryczne rozpoznanie sprawy I ACa 1232/23,
co wynika z brzmienia art. 179 § 3 k.p.c. Powyższe w sposób oczywisty
i usprawiedliwiony skutkowało wydłużeniem łącznego czasu trwania postępowania
objętego skargą.
Analizując przebieg całego postępowania Sąd Najwyższy zauważył również,
że rozprawa apelacyjna została wyznaczona już zarządzeniem z 6 czerwca 2016 r.,
I NSP 59/25
13
a zatem po 8 miesiącach od dnia wpływu akt do Sądu Apelacyjnego. Do czasu
wniesienia rozpatrywanej skargi Sąd Apelacyjny wyznaczył łącznie 4 terminu
rozprawy, przy czym w żadnym z tych terminów rozprawa się nie odbyła
i tylko raz przyczyny takiego stanu rzeczy leżały po stronie sądu (planowany zabieg
operacyjny sędziego referenta). W pozostałych wypadkach rozprawa
w planowanych terminach nie dochodziła do skutku ze względu na aktywność stron
(w szczególności Skarżącego) i składane przez nich wnioski formalne.
Przebieg postępowania w sprawie uległ również wydłużeniu ze względu
na rozstrzygnięcia uwzględniające żądania kolejnych sędziów wyznaczonych
do rozpoznania sprawy I ACa 1232/23 o wyłączenie ich od orzekania w tejże
sprawie. W konsekwencji od 4 kwietnia 2023 r. kolejne czynności w sprawie
nakierowane były jedynie na rozpoznawanie kolejnych żądań o wyłączenie
oraz losowanie w miejsce wyłączonych sędziów innego składu sądu,
co było w pełni uzasadnione wymogami procedury cywilnej.
Powyższe wskazuje, że Sąd Apelacyjny do pewnego momentu podejmował
kolejne czynności w sprawie bez zbędnej zwłoki, zaś wydłużony czas trwania
postępowania wynikał z okoliczności niezależnych od sądu. Sytuacja ta uległa
jednak zmianie po 29 sierpnia 2023 r. Od tego czasu do kolejnej aktywności sądu
(tj. podjęcia czynności nakierowanych na rozpoznanie wniosku o wyłączenie
sędziego referenta, co miało miejsce 28 stycznia 2025 r., czyli przez ponad rok
i cztery roku) sąd nie podejmował żadnych czynności w sprawie, mimo, że strony
postępowania kilkukrotnie zwracały się o przyspieszenie rozpoznania sprawy
i składanych przez nich wniosków. Sąd Najwyższy miał na względzie, że na okres
ten przypadała zasadniczo 6-cio miesięczna nieobecność sędziego referenta
(wynikająca z urlopów wypoczynkowych oraz zwolnień lekarskich), jednak nawet
ta okoliczność nie uzasadnia tak długiej bezczynności w sprawie, w szczególności,
jeśli wziąć pod uwagę, że postępowanie w sprawie trwa przeszło dekadę. Fakt ten
powinien stanowić impuls do wzmożenia wysiłków celem zakończenia
postępowania, a przynajmniej sprawnego rozpoznania wniosków składanych
przez strony – przede wszystkim wniosku złożonego przez Skarżącego
w trybie art. 441 k.p.c.
I NSP 59/25
14
Z tych przyczyn, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p., Sąd Najwyższy orzekł,
że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości postępowania.
III.3. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie
skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000
do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych
za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,
ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.
Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy
pieniężnej w tej samej sprawie.
W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku
ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę
w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe
zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia
2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej
sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości
zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,
I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).
Postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się wniesieniem
przez Powoda pozwu 30 maja 2014 r., a zatem łączny czas postępowania liczony
do dnia rozpoznania niniejszej skargi wynosi ponad 11 lat. Biorąc pod uwagę
powyższe, Sąd Najwyższy uznał, że adekwatna jest 6 000 zł za okres od 30 maja
2014 r. do 2 lipca 2025 r.
Sąd Najwyższy oddalił dalej idące żądanie skargi w tym zakresie
jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 u.s.p.p.).
III.4. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd
zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich
czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście
I NSP 59/25
15
zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.
Na tej podstawie Sąd Najwyższy postanowił zalecić Sądowi Apelacyjnemu
w Gdańsku podjęcie czynności zmierzających do rozpoznania wniosku Skarżącego
z 4 czerwca 2024 r. w przedmiocie żądania Skarżącego o wystąpienie
przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku do Sądu Najwyższego o wyznaczenie innego
sądu równorzędnego w trybie 441 k.p.c. w terminie 3 (trzech) miesięcy od dnia
doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Gdańsku odpisu niniejszego
postanowienia.
III.5. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. należało zwrócić opłatę od skargi.
III.6. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Tomasz Demendecki Adam Redzik Tomasz Przesławski
Sk
[a.ł]
