I KZ 29/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 czerwca 2026 r.
SSN Adam Roch (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Antoni Bojańczyk
SSN Marek Siwek
Protokolant Edyta Demiańczuk-Komoń
przy udziale prokuratora del. do Prokuratury Krajowej Jerzego Kopcia
w sprawie M. M.
oskarżonego o czyn z art. 148 § 1 k.k. i inne
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 2 czerwca 2026 roku,
zażalenia obrońcy
na postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2026 roku, sygn. akt I KK 325/25
o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
postanowił:
zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy.
Antoni Bojańczyk Adam Roch Marek Siwek
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu kasacji wniesionych przez obrońców M. M. i
Prokuratora Generalnego (na niekorzyść), wyrokiem z 15 maja 2026 roku, sygn. I
KK 325/25, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu i sprawę
przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
I KZ 29/26
2
Bezpośrednio po ogłoszeniu powyższego wyroku Sąd Najwyższy postanowił,
na podstawie art. 538 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 § 1 k.p.k. i w zw. z art. 258 § 2
k.p.k., zastosować wobec M. M. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego
aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 13 sierpnia 2026 r. godz. 14:00.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł obrońca oskarżonego M. M. ,
zarzucając obrazę przepisów postępowania, tj. art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258
k.p.k., która miała wpływ na treść orzeczenia, a polegała na zastosowaniu środka
zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania mimo braku do tego
podstawy faktycznej z art. 258 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 258 k.p.k. Podnosząc powyższy
zarzut obrońca wniósł o uchylenie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Zażalenie obrońcy nie było zasadne i nie zasługiwało na uwzględnienie.
Na wstępie zauważyć trzeba, że funkcją środka zapobiegawczego jest
zabezpieczenie prawidłowego toku całego procesu karnego. Oznacza to, że
stosując środki zapobiegawcze sąd chroni nie tylko etap dowodowy sprawy, ale
ochroną może objąć również dalsze etapy postępowania, w tym postępowanie
przed sądem drugiej instancji, a także czynności po uprawomocnieniu się wyroku
skazującego, związane z wdrożeniem kary do wykonania. Stosowanie środków
zapobiegawczych może zatem mieć miejsce nie tylko w celu zagwarantowania
prawidłowego toku postępowania do wydania wyroku sądu pierwszej lub drugiej
instancji, ale również później, aż do chwili rozpoczęcia wykonywania kary.
W ocenie orzekającego w tej sprawie instancyjnie Sądu Najwyższego, w
zaskarżonym postanowieniu trafnie przyjęto, iż w aktualnym stanie sprawy
zachodzi potrzeba stosowania wobec oskarżonego M. M. najsurowszego środka
zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Podkreślenia wymaga,
że choć pisemna część motywacyjna zaskarżonego orzeczenia jest nader
lakoniczna, to w realiach sprawy pozwala ona na dokonanie kontroli instancyjnej.
Dostrzec wszak trzeba, że również warstwa argumentacyjna złożonego zażalenia
jest skąpa.
Przechodząc do istoty, przyjmując w zaskarżonym rozstrzygnięciu, iż w
aktualnym stanie sprawy zachodzi potrzeba stosowania wobec oskarżonego
najsurowszego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania,
I KZ 29/26
3
nie popełniono błędu. Orzekający w tym przedmiocie w I instancji Sąd Najwyższy
trafnie wskazał, że w sprawie występuje ogólna przesłanka stosowania środków
zapobiegawczych, dotycząca dużego prawdopodobieństwa popełnienia przez M.
M. zbrodni zabójstwa. Została ona uprawdopodobniona w stopniu wymaganym
przez przepis art. 249 § 1 k.p.k. treścią nieprawomocnego wyroku skazującego
Sądu Okręgowego w Legnicy z 2 grudnia 2021 roku, sygn. III K 78/20. Nie ma więc
potrzeby dalszego wykazywania zaistnienia tej ogólnej przesłanki stosowania
środków zapobiegawczych – samo skazanie nieprawomocnym wyrokiem
uzasadnia ją wystarczająco i zwalnia od przedstawiania szczegółowej argumentacji
uzasadniającej takie przekonanie (por. postanowienia SN z dni: 10 czerwca 2015 r.,
II KK 9/15; 22 grudnia 2021 r., V KZ 56/21; 14 marca 2023 r., II KZ 21/23; 18
kwietnia 2023 r., IV KZ 12/23; 15 czerwca 2023 r., II KZ 42/23; 26 marca 2024 r., II
KZ 15/24). Powyższej konkluzji nie zmienia fakt uchylenia orzeczenia sądu
odwoławczego, jeśli dostrzec, że nastąpiło to w wyniku uwzględnienia kasacji
Prokuratora Generalnego wniesionej na niekorzyść M. M. , z przyczyn
niepodważających sprawstwa i winy oskarżonego co do czynu, w zakresie
ustalonym przez sąd okręgowy.
Sąd Najwyższy w zaskarżonym postanowieniu wskazał również, że w
sprawie występuje szczególna samoistna przesłanka stosowania tymczasowego
aresztowania, o której mowa w art. 258 § 2 k.p.k. Wynika ona wprost z faktu, że M.
M. wymierzono nieprawomocnie karę 25 lat pozbawienia wolności. Stosownie do
treści art. 258 § 2 k.p.k., tymczasowe aresztowanie może być uzasadnione
nieprawomocnym skazaniem na karę co najmniej 3 lat pozbawienia wolności.
Zagrożenie surową karą rodzi domniemanie, iż oskarżony może podejmować próby
bezprawnych działań mogących destabilizować prawidłowy tok postępowania.
Poczynione przez ustawodawcę założenie zwalnia sąd, po myśli art. 251 § 3 k.p.k.,
z powinności wykazywania konkretnych zachowań utrudniających postępowanie i w
konsekwencji nie jest w żaden sposób wymagane, aby oskarżony podejmował w
tym zakresie jakiekolwiek rzeczywiste działania lub zaniechania zmierzające do
zakłócania toczącego się procesu. Wobec zaistnienia powyższego domniemania,
stosujący tymczasowe aresztowanie Sąd Najwyższy nie był obowiązany do
I KZ 29/26
4
wykazywania dalszych zagrożeń dla prawidłowego toku procesu, albowiem wynika
ono z samego realnego zagrożenia surową karą.
Dodać też należy, że choć Sąd Najwyższy wprost tego w zaskarżonym
postanowieniu nie wskazał, to należy uznać, że przyjął, iż inny środek
zapobiegawczy w realiach tej sprawy nie zabezpieczy dostatecznie prawidłowego
jej biegu, zgodnie z art. 257 § 1 k.p.k. Niewątpliwie perspektywa odbycia przez
skazanego wyjątkowo surowej kary pozbawienia wolności może skłonić go do
podjęcia działań wpływających na prawidłowy tok postępowania odwoławczego.
Także na gruncie konwencyjnych norm dotyczących ochrony praw
człowieka, Europejski Trybunał Praw Człowieka akceptuje funkcjonowanie
szczególnego domniemania wynikającego czy to z surowości prognozowanej kary
w kontekście ciężaru zarzutów czy to – jak w przedmiotowej sprawie –
nieprawomocnie stwierdzonej winy i wymierzonej surowej kary. ETPCz dopuszcza
pozbawienie wolności człowieka tylko i wyłącznie na podstawie pozytywnej
przesłanki szczególnej z art. 258 § 2 k.p.k. (jako samoistnej podstawy izolacji w
warunkach tymczasowego aresztowania) stwierdzając nawet, że surowość wyroku,
jaki może zapaść w przyszłości i związany z nim ciężar gatunkowy stawianych
zarzutów daje organom krajowym uzasadnioną podstawę do przyjęcia ryzyka
ucieczki, a nawet popełnienia ponownego przestępstwa (wyrok z 23 czerwca 2005
r., sprawa 44722/98 Łatasiewicz przeciwko Polsce; podobnie wyrok
z 31 maja 2011 r., sprawa 24205/06 Krawczak przeciwko Polsce i wyrok z 26 lipca
2001 r., sprawa 33977/96 Ilijkov przeciwko Bułgarii).
Na tle powyższego, wciąż znaczne nasilenie przesłanki szczególnej z art.
258 § 2 k.p.k. nie pozwala stwierdzić, by tymczasowe aresztowanie godziło w
niniejszej sprawie w zasady proporcjonalności, minimalizacji i arbitralności w
stosowaniu środków zapobiegawczych, do czego zdawał się w zażaleniu
nawiązywać skarżący. Jednocześnie jako bezprzedmiotowy uznać należało zarzut
obrońcy dotyczący braku zaistnienia przesłanki szczególnej z art. 258 § 1 pkt 1
k.p.k. czy też artykułowaną konstatację o braku wpływu podsądnego na zebrane
dowody – wszak okoliczności te nie były podstawą zastosowania wobec M. M.
tymczasowego aresztowania na rozprawie kasacyjnej. Także kilkuletni już pobyt
oskarżonego w warunkach tymczasowego aresztowania i odbywanej kary
I KZ 29/26
5
pozbawienia wolności nie niweczy tej obawy. Uwzględniając wniesioną na
niekorzyść przez Prokuratora Generalnego kasację, uchylono wyrok Sądu
Apelacyjnego we Wrocławiu z 23 października 2024 r., sygn. II AKa 47/24,
skazujący go za przestępstwo z art. 156 § 3 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w
zw. z art. 4 § 1 k.k. na karę 12 lat pozbawienia wolności, a więc tym samym „odżył”
wyrok sądu a quo, mocą którego wymierzono mu karę 25 lat pozbawienia wolności
za czyn zakwalifikowany z art. 148 § 2 k.k.
W związku z powyższym, podzielając przyjęte w zaskarżonym
postanowieniu zapatrywania, a to że na obecnym etapie w dalszym ciągu jedynie
najsurowszy środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania
zapewni prawidłowy tok postępowania, czego nie są w stanie zapewnić
wolnościowe środki zapobiegawcze, Sąd Najwyższy zażalenia obrońcy nie
uwzględnił, utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy.
[J.J.]
[a.ł]
