I KO 28/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 kwietnia 2025 r.
SSN Adam Roch
w sprawie zażalenia podpułkownika W. C.
na postanowienie prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie z dnia 20
czerwca 2023 r. o odmowie wszczęcia śledztwa, sygn. akt […],
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 11 kwietnia 2025 r.
wniosku W. C. o wyłączenie od udziału w sprawie podpułkownik X.Y. sędzi
Wojskowego Sądu Garnizonowego w Poznaniu delegowanej do Wojskowego Sądu
Okręgowego w Poznaniu,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.
postanowił:
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2023 r., sygn. akt […], prokurator
Prokuratury Okręgowej w Krakowie odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie:
1. przekroczenia w nieustalonym okresie nie później niż do dnia 15 grudnia 2022
roku w G. uprawnień rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów wojskowych
poprzez podjęcie, w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego,
niewłaściwej decyzji merytorycznej, nieznajdującej uzasadnienia w stanie
faktycznym i prawnym, a w konsekwencji nieuprawnionego przedstawienia
I KO 28/25
2
zarzutu popełnienia deliktu dyscyplinarnego sędziemu W. C. w postaci
niewłaściwego wykonywania obowiązków sędziego Wojskowego Sadu
Garnizonowego w Olsztynie w sprawach o sygnaturach Sg 15/21, Sg 36/21, Sg
2/22,
Sg
21/22
oraz
Kp 10/22, czym działano na szkodę interesu prywatnego W. C. , tj. o
przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. – wobec braku danych dostatecznie
uzasadniających popełnienie czynu;
2. niedopełnienia obowiązków w nieustalonym okresie nie później niż do dnia 15
grudnia 2022 roku w G. przez rzecznika dyscyplinarnego – ustalonego
sędziego Wojskowego Sądu Garnizonowego w Gdyni poprzez zaniechanie
podjęcia stosownych działań nałożonych na niego przepisami prawa, z uwagi
na własne korzyści osobiste i majątkowe oraz innych osób, skutkujących
brakiem należytej reakcji na nieprawidłowości w zakresie finansów publicznych,
czym działano na szkodę interesu publicznego, tj. o przestępstwo z art. 231 § 2
k.k. – wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie
popełnienia czynu.
Postanowienie to zaskarżone zostało przez pokrzywdzonego W. C. ,
a sprawa dotycząca rozpoznania złożonego zażalenia zawisła pierwotnie przed
Wojskowym Sądem Okręgowym w Warszawie. Postanowieniami z dni 18 sierpnia
2023 r. i 30 sierpnia 2023 r. od udziału w tej sprawie zostali kolejno wyłączeni
sędziowie WSO w Warszawie P.R. i A.K.. Następnie postanowieniem z dnia 8
września 2023 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie uznał się niewłaściwym
do rozpoznania zażalenia i przekazał sprawę Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w
Poznaniu. Sprawa została zarejestrowana w tym sądzie pod sygnaturą Kp 57/23.
Orzeczeniem z dnia 17 listopada 2023 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu
zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie opisanej sprawy, stosownie do art.
37 k.p.k., do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu ze względu na dobro
wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu podano, że jest to kolejna sprawa
rozpoznawana przez WSO w Poznaniu, w której jako strona występuje ppłk W. C. ,
przy czym wielu sędziów tego sądu składało wnioski o wyłączenie ich od udziału w
poszczególnych sprawach. Wniosków takich nie składali jedynie Prezes i Zastępca
Prezesa tego Sądu. W związku jednak z wyrokiem Sądu Najwyższego w sprawie
I KO 28/25
3
dyscyplinarnej oraz decyzją Ministra Sprawiedliwości, z dniem 1 czerwca 2023 r.
ppłk W. C. został przeniesiony do Wojskowego Sądu Garnizonowego w Poznaniu,
wobec czego Prezes WSO stał się przełożonym tego sędziego. W ocenie sądu
okoliczność ta oraz fakt, że stronami sporu są sędziowie orzekający w sądach z
terenu właściwości WSO w Poznaniu, a WSO i WSG w Poznaniu mieszczą się w
tym samym budynku, zaś sędziowie stykają się ze sobą na szkoleniach, może to
wzbudzać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów rozpoznających
sprawę, a prezesom sądu „utrudnić prawidłowe wywiązywanie się (…) z roli
przełożonych służbowych”. W tej sytuacji, przewidując nadto możliwość złożenia
kolejnych wniosków o wyłączenie, w ocenie Wojskowego Sądu Okręgowego w
Poznaniu dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga przekazania sprawy do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, którym byłby sąd powszechny.
Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. I KO 104/23, Sąd Najwyższy nie
uwzględnił tego wniosku.
W toku dalszego postępowania przed Wojskowym Sądem Okręgowy w
Poznaniu sędziowie, którym przedzielano sprawę do rozpoznania, składali wnioski
o ich wyłączenie od udziału w niej i wnioski te były uwzględniane. Kolejno wyłączeni
zostali płk M.M., płk P.N., płk B.S., płk P.K., płk D.B., płk Z.S., płk P.T. oraz płk A.C..
Postanowieniem z dnia 4 lipca 2024 r., I KO 57/24, Sąd Najwyższy przekazał
sprawę Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie, ponieważ wszyscy
sędziowie Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu zostali wyłączeni od jej
rozpoznania.
W związku z żądaniami poszczególnych sędziów Wojskowego Sądu
Okręgowego w Warszawie, domagającymi się wyłączenia ich od udziału w sprawie,
Sąd Najwyższy, postanowieniem z dnia 3 grudnia 2024 r., I KO 120/24, wyłączył
imiennie wskazanych sędziów tego sądu i sprawę przekazał do rozpoznania
Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Poznaniu.
Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2024 r. wyłączono od udziału w sprawie
kolejnego sędziego – ppłk. P.S., a sprawę przydzielono sędzi Wojskowego Sądu
Garnizonowego w Poznaniu delegowanej do Wojskowego Sądu Okręgowego w
Poznaniu ppłk X.Y.. W dniu 9 stycznia 2025 r. złożyła ona pismo wskazujące na
konieczność wyłączenia jej od rozpoznania zażalenia wskazując, że z ppłk. W. C.
I KO 28/25
4
orzeka w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w Poznaniu, w którym orzeka łącznie
czterech sędziów „co powoduje, że kontakty (…) są bardzo nasilone zarówno na
gruncie towarzyskim, jak i służbowym”. Jak się wydaje, ilustracją charakteru owych
kontaktów towarzyskich ma być wskazanie, że oboje uczestniczą w szkoleniach
oraz spotkaniach towarzyskich „w ramach organizowanych imprez”. W
oświadczeniu podano także, że sędzia ta ze spotkań służbowych i towarzyskich
zna również ppłk. A.W.. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2025 r., I KO 8/25, Sąd
Najwyższy nie uwzględnił powyższego wniosku.
Pismem z dnia 4 marca 2025 roku pokrzywdzony ppłk W. C. wystąpił
z wnioskiem o „przeprowadzenie testu bezstronności oraz niezawisłości sędzi ppłk
X.Y.”. W argumentacji wniosku wskazano, iż sama sędzia dostrzegła podstawy do
wyłączenia się od rozpoznania tej sprawy składając stosowne oświadczenie. Nadto
wnioskodawca podał także, iż sędzia X.Y. zna rzecznika dyscyplinarnego A.W.,
który – w razie wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia – może podejmować
nieprzychylne względem niej działania.
Zarządzeniem Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia
11 marca 2025, sygn. Kp 31/24, pismo to – opisane w tymże zarządzeniu jako
wniosek o przeprowadzenie testu bezstronności oraz niezawisłości sędzi ppłk X.Y.
– przekazano do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
W pierwszej kolejności ustalić należało rzeczywistą treść pisma
pokrzywdzonego i wynikające z niego konsekwencje prawne, gdyż sposób jego
sformułowania, nieodpowiadający wykształceniu i zawodowi jego autora, wzbudził
zasadnicze wątpliwości czy intencją wnioskodawcy było zainicjowanie procedury w
trybie art. 23a § 4 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych, czy też stanowiło
ono pismo inicjujące postępowanie wyłączeniowe z art. 41 § 1 k.p.k. Przyjęcie
pierwszego z założeń powodowałoby jednak konieczność odrzucenia wniosku (i to
jeszcze przez Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego na podst. art. 23a § 9
p.u.s.w. w zw. z art. 23a § 15 p.u.s.w. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k.). Złożony on
bowiem został wobec sędzi wyznaczonej do składu sądu dokonującego czynności
I KO 28/25
5
w toku postępowania przygotowawczego, co samo w sobie uniemożliwia jego
merytoryczne rozpoznanie (art. 23a § 10 p.u.s.w), niezależnie od faktu, że wniosek
ten nie zawierał niezbędnych elementów przewidzianych dla tego rodzaju pisma
(warunków formalnych określonych w art. 23a § 8 p.u.s.w.).
W związku zatem z oczywistą niedopuszczalnością złożenia na tym etapie
postępowania wniosku o przeprowadzenie „testu bezstronności”, Sąd Najwyższy
pismo W. C. odczytał jako wniosek o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
i rozpoznał na podstawie art. 42 § 4 in fine k.p.k. w zw. z art. 655 § 1 pkt 3 k.p.k.
Przywołana jednak na jego poparcie argumentacja nie mogła doprowadzić
do wyłączenia sędzi X.Y. od udziału w sprawie. Dostrzec wszak trzeba, iż
analizowany wniosek w zasadniczej części odwoływał się do argumentacji
przedstawionej przez sędzię X.Y. w osobistym oświadczeniu, które rozważone
zostały już przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 lutego 2025 r., I KO
8/25. Kwestie służbowo-towarzyskich relacji sędzi X.Y. z W. C. zostały zatem już
uprzednio kompleksowo rozważone. Wnioskodawca w analizowanym wniosku nie
podniósł żadnych nowych okoliczności w tym zakresie, co powoduje, że
wystarczające będzie odesłanie do argumentacji przedstawionej w rzeczonym
judykacie. Ponowne rozważanie tych samych okoliczności godziłoby w procesową
blokadę zawartą w art. 41a k.p.k.
Nieskuteczna okazała się także próba podważenia przymiotu bezstronności
sędzi X.Y. poprzez zasygnalizowanie możliwego odwetu służbowego na niej przez
pełniącego funkcję rzecznika dyscyplinarnego sędziego A.W. w przypadku wydania
niekorzystnego dlań orzeczenia. Zauważyć bowiem trzeba, że zgodnie z treścią art.
41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że
mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej
sprawie, która zachodzi zawsze in concreto, a nie in abstracto. Nie może zatem
stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz winna być
konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11).
Jednocześnie w orzecznictwie akcentowana jest konieczność zróżnicowania
obiektywnej bezstronności sędziego i jego bezstronności w odbiorze zewnętrznym,
przy czym „co do odbioru zewnętrznego z reguły odwołać się można do oceny
I KO 28/25
6
sytuacji dokonanej przez hipotetycznego, przeciętnie wykształconego, poprawnie
logicznie myślącego członka społeczeństwa, który nie jest osobiście
zainteresowany wynikiem procesu”, eliminując „wszystkie te sytuacje, w których
wątpliwości wobec bezstronności byłyby pochopne lub nieprawdziwe i łatwo można
byłoby tego dowieść” (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r.,
sygn. akt III KK 257/08; LEX nr 532400). W przeciwnym razie, opieranie się
wyłącznie na kryterium subiektywnym, tj. indywidualnym przeświadczeniu lub nawet
przypuszczeniu strony, mogłoby prowadzić do sytuacji, w której instytucja
wyłączenia sędziego stałaby się instrumentem służącym do odsuwania od
postępowania sędziów, których strona uznaje za „niewłaściwych” przez pryzmat
subiektywnego pojmowania własnych interesów. To z kolei stałoby w sprzeczności
z celami gwarancji procesowej strony do rozpoznania sprawy przez niezależny i
bezstronny sąd. W realiach niniejszej sprawy analizowana opiera się wyłącznie na
abstrakcyjnych, skrajnie hipotetycznych przypuszczeniach wnioskodawcy.
Tymczasem w żaden sposób nie można mówić o zaistnieniu wątpliwości co do
waloru bezstronności sędziego w odwołaniu wyłącznie do służbowej relacji z osobą
piastującą funkcję rzecznika dyscyplinarnego. Jako bezsporny uznać należy
wniosek, że nie uzasadniają wyłączenia sędziego kontakty urzędowe, jakie mogą
łączyć sędziego z innymi osobami w związku z ich obowiązkami zawodowymi. W
orzecznictwie jednoznaczne i trwałe jest stanowisko, że relacje związane z
wykonywaniem określonych funkcji urzędowych, nawet wtedy kiedy wykonywanie
tych funkcji może w jakimś stopniu łączyć się z przedmiotem postępowania
sądowego, nie uzasadniają wyłączenia sędziego (por. wyrok TK z dnia 13 grudnia
2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134, a także postanowienia SN z dni:
14 stycznia 2016 r., IV KO 97/15, LEX nr 3532987; 29 czerwca 2017 r., IV KO
64/17, LEX nr 3545627; 10 kwietnia 2019 r., I NSP 13/19, LEX nr 2643265; 17 lipca
2019 r., IV KO 73/19, LEX nr 2714113). Tym samym także sygnalizowana przez W.
C. okoliczność pełnienia przez sędziego A.W. funkcji rzecznika dyscyplinarnego
sądownictwa wojskowego nie uzasadnia wyłączenia sędzi X.Y. od rozpoznania
sprawy.
W konsekwencji, nie znajdując ku temu dostatecznych podstaw, Sąd
Najwyższy odmówił uwzględnienia wniosku.
I KO 28/25
7
[J.J.]
[a.ł]
