I KO 23/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 kwietnia 2025 r.
SSN Barbara Skoczkowska
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 28 kwietnia 2025 r.
w sprawie L. B. obwinionego z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych
rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań
finansowych oraz o nadzorze publicznym,
w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego pomiędzy Sądem
Apelacyjnym w Poznaniu a Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w kwestii rozpoznania
odwołań od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn.
akt IV K 19/22,
na podstawie art. 38 § 1 k.p.k.
postanowił:
rozstrzygnąć spór o właściwość między Sądem Apelacyjnym
w Poznaniu a Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w kwestii
rozpoznania odwołań od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z
dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt IV K 19/22, w ten sposób, że
wskazać Sąd Apelacyjny w Poznaniu jako właściwy do
rozpoznania sprawy.
UZASADNIENIE
Do Sądu Okręgowego w Poznaniu wpłynął wniosek Polskiej Agencji Nadzoru
Audytowego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2020 r. o ukaranie L. B. o
przewinienie dyscyplinarne z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych
I KO 23/25
2
rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań
finansowych oraz o nadzorze publicznym w zw. z art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 171 pkt
2 ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz
nadzorze publicznym (dalej: ustawa o biegłych rewidentach).
Na wniosek Sądu Okręgowego w Poznaniu, Sąd Apelacyjny w Poznaniu
postanowieniem z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II AKo 150/21, na podstawie
art. 36 k.p.k. przekazał tę sprawę Sądowi Okręgowemu w Gdańsku.
Sąd Okręgowy w Gdańsku orzeczeniem z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt
IV K 19/22, uznał L. B. za winnego zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego z
art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich
samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz
o nadzorze publicznym (dalej: ustawa o biegłych rewidentach z 2009 r.), za które
wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia.
Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone odwołaniami oskarżyciela (Polskiej
Agencji Nadzoru Audytowego) oraz obrońcy obwinionego. Odwołania te zostały
przyjęte zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Karnego Sądu Okręgowego
w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2023 r. Następnie akta sprawy zostały przekazane
Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku celem rozpoznania wniesionych odwołań.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 7 stycznia 2025 r., sygn.
akt II AKo 155/23, stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w Poznaniu jako miejscowo właściwemu.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 lutego 2025 r., sygn.
akt II AKo 9/25, postanowił wszcząć spór o właściwość z Sądem Apelacyjnym w
Gdańsku w sprawie przeciwko L. B. , uznając, iż Sądem właściwym miejscowo do
rozpoznania tej sprawy w postępowaniu odwoławczym jest Sąd Apelacyjny w
Gdańsku i celem rozstrzygnięcia tego sporu przekazać sprawę Sądowi
Najwyższemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W przedmiotowej sprawie właściwym jako Sąd odwoławczy jest Sąd
Apelacyjny w Poznaniu.
Przedmiotowa sprawa dotyczy sądu właściwego do rozpoznania odwołań od
orzeczenia Sądu Okręgowego w Gdańsku, który orzekał jako sąd dyscyplinarny
I KO 23/25
3
pierwszej instancji w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej biegłego
rewidenta L. B.
Należy przypomnieć, że sprawa dyscyplinarna dotyczyła przewinienia
dyscyplinarnego popełnionego przez biegłego rewidenta przy wykonywaniu usług
atestacyjnych. Procedura dotycząca odpowiedzialności dyscyplinarnej biegłego
rewidenta regulowana jest w Rozdziale 9 ustawy o biegłych rewidentach. W
przypadku przewinień dyscyplinarnych popełnionych przez biegłego rewidenta przy
wykonywaniu usług atestacyjnych lub usług pokrewnych zgodnie z krajowymi
standardami wykonywania zawodu stosuje się szczególne przepisy określone w art.
172-181 ustawy o biegłych rewidentach, a także – na podstawie art. 172 ust. 3
ustawy – wymienione tam przepisy ogólne dotyczące odpowiedzialności
dyscyplinarnej biegłych rewidentów, w tym art. 164 ust. 4 ustawy (przepis
określający właściwość miejscową sądu odwoławczego). Ponadto, na podstawie
art. 172 ust. 3 w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy, w sprawach nieuregulowanych do
postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu
postępowania karnego.
W przedmiotowej sprawie sądem dyscyplinarnym właściwym miejscowo do
rozpoznania sprawy był pierwotnie Sąd Okręgowy w Poznaniu jako sąd okręgowy
właściwy ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego L. B. , a następnie – na
podstawie art. 36 k.p.k. stosowanego bezpośrednio na podstawie art. 172 ust. 3 w
zw. z art. 171 pkt 1 ustawy o biegłych rewidentach – jako właściwy określono Sąd
Okręgowy w Gdańsku.
Obecny spór pomiędzy Sądem Apelacyjnym w Poznaniu a Sądem
Apelacyjnym w Gdańsku, który dotyczy tego, który z tych Sądów jest właściwy do
rozpoznania odwołań od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, sprowadza się do
tego, który przepis stanowi w przedmiotowej sprawie źródło adekwatnej normy: art.
36 k.p.k., na podstawie którego delegowano właściwość miejscową do Sądu
Okręgowego w Gdańsku, czy art. 164 ust. 4 ustawy o biegłych rewidentach, w myśl
którego „odwołanie podlega rozpoznaniu przez sąd apelacyjny właściwy ze
względu na miejsce zamieszkania obwinionego”. W sprawie przesądzające jest
więc dostrzeżenie reguły lex specialis derogat legi generali i prawidłowe
I KO 23/25
4
zakwalifikowanie art. 164 ust. 4 ustawy o biegłych rewidentach jako lex specialis
albo lex generalis.
Sąd Najwyższy uznaje, że przepis szczególnym w takim przypadku stanowi
art. 164 ust. 4 ustawy o biegłych rewidentach.
Nie ulega wątpliwości, że w przypadku postępowania przed sądem
dyscyplinarnym I instancji zastosowany art. 36 k.p.k. ustanawiał regulację
szczególną – na zasadzie wyjątku względem właściwości opisanej w art. 176 w zw.
z art. 178 ust. 1 ustawy o biegłych rewidentach. Merytorycznym uzasadnieniem
skorzystania z tego wyjątku był fakt, że w sprawie przesłuchiwany był tylko jeden
świadek.
Ponadto nie budzi wątpliwości, że w przypadkach nieuregulowanych
przepisami szczególnymi delegacja właściwości w trybie art. 36 k.p.k. obejmuje
całe postępowanie sądowe. Sprawa przekazana w trybie art. 36 k.p.k. pozostaje
zatem rozpoznawana przez sąd odwoławczy właściwy do rozpoznawania środków
odwoławczych od sądu I instancji, któremu przekazano sprawę (J. Kosonoga, w:
R.A. Stefański (red.), S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I.
Komentarz do art. 1-166, Warszawa 2017, teza 9 do art. 36).
Rzecz jednak w tym, że przedmiotowa sprawa regulowana jest nie tylko
przez przepisy Kodeksu postępowania karnego, ale – przede wszystkim – przez
ustawę o biegłych rewidentach. Ustawa ta, jak już wspomniano, przewiduje
szczególną regulację określającą właściwość miejscową sądu odwoławczego, którą
należy ustalać ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego (a zatem w
przedmiotowej sprawie: Sąd Apelacyjny w Poznaniu ze względu na fakt, że
miejscem zamieszkania obwinionego L. B. jest K.).
W takim przypadku należy stwierdzić, że to art. 164 ust. 4 ustawy o biegłych
rewidentach określający właściwość sądu odwoławczego w sprawach
dyscyplinarnych przeciwko biegłym rewidentom przełamuje regulację art. 36 k.p.k.
dotyczącą przekazania sprawy innemu sądowi.
Po pierwsze, ustawa o biegłych rewidentach przewiduje regulacje
szczególne, stosowane jedynie w przypadku odpowiedzialności dyscyplinarnej
biegłych rewidentów. Oznacza to, że ustawa wprowadza wyraźnie określone,
I KO 23/25
5
odmienne względem ogólnych regulacji, normy procesowe, które mają być
zastosowane w ograniczonym zakresie spraw.
Należy spostrzec, że kwestia właściwego sądu odwoławczego w
postępowaniu karnym nie jest regulowana samodzielnie, a jedynie w powiązaniu z
treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2018 r. w
sprawie ustalania siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów
okręgowych i sądów rejonowych oraz zakresu rozpoznawanych przez nie spraw.
Tymczasem w sprawach biegłych rewidentów ustawodawca określił właściwość
miejscową sądu odwoławczego wprost.
Po drugie, regulacja określona w art. 36 k.p.k. pozwala na odstępstwo od
zasady właściwości miejscowej opisanej innymi przepisami, a zatem należy w razie
wątpliwości określać zakres jej stosowania restrykcyjnie (wąsko). Uznaje się, że
„postanowienie wydane na podstawie art. 36 k.p.k. nie tworzy niewzruszalnego
stanu prawnego w odniesieniu do kwestii właściwości miejscowej. Jeśli w sprawie
istnieją okoliczności o istotniejszym znaczeniu niż zasady ekonomiki procesowej
wyrażone w art. 36 k.p.k., wymagające ze względu na dobro wymiaru
sprawiedliwości przekazania sprawy sądowi właściwemu według ustawy, to nie ma
przeszkód, aby sprawę przekazać do rozpoznania sądowi pierwotnie właściwemu”
(postanowienie SN z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt II KO 36/10). Skoro
okoliczność faktyczna może „przełamać” regulację z art. 36 k.p.k., to tym bardziej
na zakres jej zastosowania może wpłynąć norma prawna wynikająca z wyraźnie
brzmiącego przepisu dotyczącego szczególnego rodzaju spraw.
Za rozstrzygnięciem przemawia również argument gwarancyjny. Bez
wątpienia regulacja określona w ustawie o biegłych rewidentach jest korzystniejsza
dla obwinionego. W obliczu wątpliwości wynikającej z „kolizji” norm, należy
rozstrzygnąć na korzyść obwinionego, kładąc nacisk na jego prawo do obrony,
skoro jedyną racją dla przeniesienia właściwości były względy ekonomiki
procesowej.
Stanowisko, zgodnie z którym art. 164 ust. 4 ustawy o biegłych rewidentach
jest w tym przypadku przepisem szczególnym względem art. 36 k.p.k., można
wesprzeć także uzasadnieniem funkcjonalnym. O ile w „standardowej” sytuacji
można twierdzić, że okoliczności faktyczne związane z ekonomiką procesową
I KO 23/25
6
pozostają aktualne także w postępowaniu odwoławczym (choć i ta teza
domagałaby się szerszego uzasadnienia), to w przypadku, gdy w niniejszym
postępowaniu odwołania nie zawierają wniosków o przeprowadzenie postępowania
dowodowego, a regulacja art. 164 ust. 4 jest stanowcza w zakresie właściwości
miejscowej sądu odwoławczego, „odpada” argument z racjonalnego zastosowania
art. 36 k.p.k.
Jednocześnie należy zauważyć, że nie ma żadnych przeszkód, by w
postępowaniu odwoławczym, w którym przedmiotem są odwołania od
rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego przeciwko biegłemu rewidentowi, znalazł „na
nowo” zastosowanie art. 36 k.p.k. W takim przypadku należałoby jednak już w
nowym kontekście racjonalnie ocenić, czy przemawiają za tym względy celowości
(zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 września 2009 r.,
sygn. akt II AKo 99/09).
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.
[J.J.]
[a.ł]
