I KK 72/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 kwietnia 2025 r.
SSN Andrzej Stępka (przewodniczący)
SSN Tomasz Artymiuk (sprawozdawca)
SSN Andrzej Tomczyk
w sprawie R. A.
skazanego z art. 178a § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 8 kwietnia 2025 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego
od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i
Jeżyce w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt III K 746/24,
uchyla wyrok w zaskarżonej części, to jest w zakresie
zawartego w pkt. 4 rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia
przepadku pojazdu mechanicznego i przekazuje sprawę w tym
zakresie Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w
Poznaniu do ponownego rozpoznania.
Tomasz Artymiuk
Andrzej Stępka
Andrzej Tomczyk
UZASADNIENIE
I KK 72/25
2
Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu wyrokiem nakazowym
z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt III K 746/24, uznał R. A. za winnego tego, że „w
dniu 14 kwietnia 2024 r. w miejscowości T. ul. […], o godzinie 22:00. kierował w ruchu
lądowym samochodem marki M. o nr rej. […], znajdując się w stanie nietrzeźwości
potwierdzonym I badaniem urządzeniem Alkometr A2.0 nr [...] o godz. 23:00 z
wynikiem 2,30 mg/l, II badaniem urządzeniem Alkometr A2.0 nr [...] o godz. 23:19 z
wynikiem 2,20 mg/l w wydychanym powietrzu, tj. przestępstwa z art. 178a § 1 k.k.,
za co na podstawie art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu karę 200
stawek dziennych grzywny, ustalając jedną stawkę dzienną na kwotę 15 złotych (pkt
1 wyroku). Orzekł także środek karny (pkt 2 wyroku) i świadczenie kompensacyjne
(pkt 3 wyroku). Na podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k. Sąd Rejonowy
orzekł również przepadek na rzecz Skarbu Państwa pojazdu mechanicznego marki
M. o nr rej. […] stanowiącego własność oskarżonego (pkt 4 wyroku), rozstrzygając
jednocześnie w przedmiocie poniesienia kosztów postępowania (pkt 5 wyroku).
Wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono
odpisy orzeczenia (oskarżonemu w formie doręczenia zastępczego - k. 72-73),
przedmiotowy wyrok nakazowy uprawomocnił się w dniu 5 września 2024 r. (k. 74).
Od tego orzeczenia, kasację złożył Prokurator Generalny. Zaskarżył powyższy
wyrok w zakresie, zawartego w pkt. 4 jego części dyspozytywnej, rozstrzygnięcia o
orzeczeniu przepadku pojazdu mechanicznego, na niekorzyść oskarżonego R. A.,
formułując zarzut: „rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia
naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a
§ 5 k.k. poprzez orzeczenie na rzecz Skarbu Państwa - w związku ze skazaniem R.
A., za popełniony w dniu 14 kwietnia 2024 r. występek kwalifikowany z art. 178a § 1
k.k. - przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez oskarżonego w
czasie zdarzenia, w sytuacji, gdy nie stanowił on własności wymienionego, w
konsekwencji czego w miejsce przepadku pojazdu mechanicznego powinien zostać
orzeczony przepadek jego równowartości”.
Przy tak sformułowanym zarzucie autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w
zaskarżonej części, a mianowicie w zakresie zawartego w pkt. 4 rozstrzygnięcia w
przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy w
I KK 72/25
3
tym zakresie Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Podniesiony w kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego zarzut
rażącego naruszenia przepisów prawa karnego materialnego jest oczywiście
zasadny, co umożliwiło uwzględnienie tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia w
całości na posiedzeniu bez udziału stron, na podstawie art. 535 § 5 k.p.k.
Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu wyrokiem nakazowym
z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt III K 746/24, przywołując w podstawie
rozstrzygnięcia zawartego w pkt. 4 art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k., orzekł
przepadek na rzecz Skarbu Państwa pojazdu mechanicznego marki M. o nr rej. […]
stanowiącego własność oskarżonego. To ostatnie ustalenie poczynione zostało
zresztą tylko w pkt. 4 wyroku, gdyż nie wynika ono z opisu czynu, za który R. A.
skazano.
Przepis art. 44b k.k. oraz korespondujący z nim art. 178a § 5 k.k., które
normują problematykę przepadku pojazdu mechanicznego lub jego równowartości,
zostały dodane do ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny na mocy art. 1 pkt
14 ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. 2022 poz. 2600 z dnia 13 grudnia 2022 r.) i obowiązują od 14
marca 2024 r.
Zgodnie z art. 178a § 5 k.k. sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b
k.k., w razie popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub 4, chyba że zawartość
alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5
promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do
takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi
wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Mając na uwadze, że R. A. w dniu 14 kwietnia 2024 r. dopuścił się czynu
wyczerpującego ustawowe znamiona występku z art. 178a § 1 k.k., gdzie stan jego
nietrzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał
zakreśloną przez ustawodawcę granicę, Sąd meriti był - stosownie do dyspozycji art.
I KK 72/25
4
178a § 5 in principio k.k., przy jednoczesnym braku uznania, że zachodzi wyjątkowy
wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami - obowiązany do orzeczenia
przepadku uregulowanego w dyspozycji art. 44b k.k.
Przepis art. 44b k.k., który precyzuje środek penalny, jakim niewątpliwie jest
przepadek pojazdu mechanicznego lub jego równowartości, w § 1 stanowi, że w
wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego
prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym. Zgodnie natomiast z § 2 tej normy,
jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności
sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył
podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu. Za
równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie
ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy
- średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki,
modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub
mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę,
ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego.
Przedstawione wcześniej uwagi prowadzą do wniosku, że w odniesieniu do
pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, jeżeli
orzeczenie przepadku pojazdu jest niemożliwe ze względów prawnych (brak po
stronie sprawcy wyłącznego prawa własności, względnie przeniesienie prawa
własności po dacie czynu a przed datą wyrokowania w sprawie, poprzez jego zbycie
lub darowanie) lub też jest niecelowe ze względów faktycznych (ukrycie pojazdu) -
wówczas orzeka się przepadek równowartości pojazdu mechanicznego. Należy w
tym miejscu nadmienić, że jeżeli ustawa tego nie przewiduje, nie można orzec
przepadku przedmiotu niebędącego własnością sprawcy, co w sposób oczywisty
wynika z ochrony prawa własności osób trzecich.
Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, stwierdzić należy –
podzielając w tym względzie argumentację autora kasacji, że wadliwym było, zawarte
w pkt. 4 części dyspozytywnej wyroku, rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego Poznań-
Grunwald i Jeżyce w Poznaniu, mocą którego orzeczono przepadek na rzecz Skarbu
Państwa pojazdu mechanicznego marki M. o nr rej. […] Słusznie skarżący wskazuje
I KK 72/25
5
na bezsporny fakt, że w czasie zdarzenia skazany kierował samochodem m-ki M. o
nr rej. […], jednakże z załączonych do akt sprawy dokumentów wynikało, iż pojazd
ten nie stanowił własności, ani nawet współwłasności R. A. i w czasie popełnienia
przypisanego mu czynu był on jedynie jego użytkownikiem. Wynika to m.in. z treści
notatki urzędowej - informacji dotyczącej ustalenia statusu własnościowego oraz
wartości pojazdu sprawcy zdarzenia drogowego – zgodnie z którą wskazany pojazd,
stosownie do wpisu w Centralnej Ewidencji Pojazdów, stanowił własność spółki L.
Sp. z o.o. i nie służył kierującemu do wykonywania przez niego czynności
zawodowych lub służbowych na rzecz pracodawcy (k. 12-13). Z danych
zgromadzonych na podstawie art. 213 § 1 k.p.k., a mianowicie karty sprawdzenia
mienia podejrzanego wynikało też, że skazany R. A. nie jest właścicielem żadnego
pojazdu mechanicznego (k. 15). Natomiast dokumenty sporządzone na okoliczność
odbioru pojazdu - odholowanego na parking z miejsca zatrzymania nietrzeźwego
kierującego wskazywały, że w imieniu spółki będącej właścicielem samochodu, tj. L.
Sp. z o.o. działał wiceprezes zarządu – S. B., a R. A. nie pełnił w spółce L. Sp. z o.o.
żadnej funkcji (k. 57-63).
Na marginesie poczynionych uwag należy nadmienić, że brak po stronie
skazanego R. A. prawa własności pojazdu marki M. o nr rej. […] został dodatkowo
udokumentowany na etapie postępowania wykonawczego, w ramach którego
potwierdzono, iż w świetle zapisów Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców
właścicielem wskazanego pojazdu, od 13 lutego 2019 r., jest L. sp. z o.o. (k. 81; 107-
109).
Wobec braku uzasadnienia orzeczenia zaskarżonego wyroku nie sposób
ustalić czy kwestionowane postąpienie Sądu meriti, sprowadzające się do
orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego, w odniesieniu do którego
skazanemu nie przysługiwało prawo własności pojazdu, było wynikiem
nieuwzględnienia w ramach wyrokowania okoliczności wynikających z opisanych
powyżej dokumentów i poczynienia nieprawidłowych ustaleń faktycznych w
odniesieniu do prawa własności pojazdu mechanicznego, czy też było wynikiem
dokonania błędnej wykładni przepisów art. 44b § 1 i 2 k.k. Bez względu jednak na
powody jakie legły u podstaw powyższego, poza sporem pozostaje, że postępując w
I KK 72/25
6
ten sposób Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu wydał orzeczenie
wadliwe, obarczone rażącym naruszeniem prawa materialnego.
Ma też rację Prokurator Generalny, że podniesione powyżej uchybienie miało
istotny wpływ na treść wydanego wyroku, ponieważ po pierwsze negatywnymi
skutkami orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba prawna, z
oczywistych względów niebędąca sprawcą czynu zabronionego, zaś z drugiej strony,
skazany z nieuprawnioną korzyścią nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych
swojego zachowania, gdzie przy prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego,
należało orzec wobec R. A. przepadek równowartości pojazdu mechanicznego
prowadzonego przez niego w czasie inkryminowanego zdarzenia.
Powyższe przemawia za trafnością określonego przez skarżącego kierunku
nadzwyczajnego środka zaskarżenia – na niekorzyść.
Należy także nadmienić w tym miejscu, że uregulowana w art. 420 § 1 k.p.k.
możliwość wydania postanowienia uzupełniającego, przedmiotem, którego może być
także rozstrzygnięcie co do przepadku, została ograniczona jedynie do wyroków
niezawierających takowego rozstrzygnięcia, a zatem niedopuszczalnym jest
konwalidowanie w tym trybie wadliwych orzeczeń.
Procedując ponownie w sprawie, Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w
Poznaniu będzie rozstrzygać jedynie w kwestii przepadku.
Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.
[J.J.]
[r.g.]
Tomasz Artymiuk
Andrzej Stępka
Andrzej Tomczyk
