I KK 69/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 kwietnia 2026 r.
SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący)
SSN Barbara Skoczkowska
SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)
w sprawie R. S.,
skazanego z art. 18 § 3 w zw. z art. 286 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 kwietnia 2026 r. w trybie art.
535 § 5 k.p.k.
kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego,
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2022 r. (sygn. akt
II AKa 91/22) utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 7
lutego 2022 r. (sygn. akt III K 297/20),
1) uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej utrzymania w
mocy orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody i oraz pkt 2
wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 7 lutego 2022 r.,
sygn. akt III K 297/20;
2) obciąża kosztami postępowania kasacyjnego Skarb
Państwa.
Barbara Skoczkowska Zbigniew Puszkarski
Włodzimierz Wróbel
I KK 69/26
2
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 lutego 2022 r. (sygn. akt III K
297/20) uznał R. S. za winnego tego, że w dniu 17 września 2018 r. w P. pomógł
dwóm ustalonym osobom w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w
doprowadzeniu do niekorzystnego rozporządzenia mieniem spółki M. sp. z o.o. w ten
sposób, że zawarł w imieniu spółki B. sp. z o.o. umowę leasingu operacyjnego nr [...]
dotyczącą koparki gąsienicowej C. o wartości 485.850 zł, co zakwalifikowano jako
występek z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. Za czyn
ten Sąd wymierzył oskarżonemu karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby, oddał go w tym czasie pod dozór
kuratora oraz wymierzył karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 20 zł
każda. Ponadto, na podstawie art. 46 § 1 k.k., Sąd orzekł wobec R. S. obowiązek
naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz M. sp. z o.o. kwoty 285.681,72 zł.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 października 2022 r. (sygn.
akt II AKa 91/22) utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.
Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł Rzecznik
Praw Obywatelskich, zaskarżając go na korzyść R. S. w zakresie, w jakim utrzymano
w mocy orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody. Skarżący, powołując się na
przepisy art. 523 § 1 k.p.k. oraz art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., zarzucił
wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa
procesowego, to jest art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k., polegające na zaniechaniu
rozpoznania apelacji obrońcy oskarżonego poza granicami stawianych w niej
zarzutów i w konsekwencji utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego
rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Poznaniu w zakresie dotyczącym nałożenia na
oskarżonego obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, mimo iż
zapadło ono z rażącą, mającą wpływ na treść orzeczenia obrazą przepisu art. 415 §
1 zdanie 2 k.p.k.. Według Rzecznika naruszenie to polegało na orzeczeniu wobec
oskarżonego obowiązku naprawienia szkody w całości w sytuacji, gdy w dacie
wyrokowania roszczenie pokrzywdzonego podmiotu było już prawomocnie
rozstrzygnięte wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 30 października 2020
I KK 69/26
3
r. (sygn. akt I C 537/20), co wyłączało możliwość nałożenia tego obowiązku w
postępowaniu karnym z uwagi na zakaz rozstrzygania w różnych postępowaniach o
tej samej szkodzie i kumulowania tytułów egzekucyjnych. W konkluzji skarżący
wniósł o uchylenie wyroków Sądów obu instancji w zaskarżonej części dotyczącej
środka kompensacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest oczywiście zasadna, co pozwala
na jej rozpoznanie w trybie przewidzianym w art. 535 § 5 k.p.k.
Sąd Najwyższy w pełni podziela argumentację przedstawioną w skardze
kasacyjnej, uznając ją za własną. Istota problemu sprowadza się do naruszenia tzw.
klauzuli antykumulacyjnej zawartej w art. 415 § 1 zdanie drugie k.p.k. Przepis ten
statuuje jednoznaczny zakaz orzekania obowiązku naprawienia szkody, jeżeli
roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego
postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. Ratio legis tego
rozwiązania jest ochrona oskarżonego przed funkcjonowaniem w obrocie prawnym
kilku tytułów egzekucyjnych dotyczących tego samego roszczenia, co prowadziłoby
do nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzyciela i rażącej niesprawiedliwości
wobec dłużnika. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że roszczenie spółki M.
sp. z o.o. wynikające z umowy leasingu nr [...] było przedmiotem prawomocnego
rozstrzygnięcia w procesie cywilnym. Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 30
października 2020 r. (sygn. akt I C 537/20) utrzymał w mocy nakaz zapłaty z dnia 20
września 2019 r. (sygn. akt III Nc 381/19), nakazujący R. S. zapłatę kwoty 291.899,40
zł z odsetkami.
Analiza dokumentacji z akt spraw cywilnych, o których dopuszczenie w
charakterze dowodu wnosił Rzecznik, potwierdza pełną tożsamość przedmiotową i
podmiotową roszczenia zasądzonego w procesie cywilnym z tym, które stało się
podstawą orzeczenia środka kompensacyjnego w procesie karnym. Oba
rozstrzygnięcia dotyczą tej samej szkody powstałej w wyniku niewywiązania się z
umowy leasingu nr [...], a kwoty roszczeń wykazują ścisły związek rachunkowy,
wynikający z rozliczenia wartości przedmiotu leasingu i dokonanych wpłat. Choć Sąd
Okręgowy w Poznaniu podejmował próby ustalenia, czy pokrzywdzona spółka
zainicjowała postępowanie cywilne, został wprowadzony w błąd informacją z Banku
I KK 69/26
4
[...], jakoby takie postępowanie się nie toczyło. Błąd ten, powielony przez brak
należytej weryfikacji ze strony orzekających Sądów, doprowadził do wydania wyroku
obarczonych rażącym naruszeniem przepisów.
Zaniechanie przez Sąd Apelacyjny dostrzeżenia tego uchybienia przy
rozpoznawaniu apelacji stanowiło naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440
k.p.k. Obowiązkiem Sądu odwoławczego jest bowiem kontrola zaskarżonego
orzeczenia nie tylko w granicach zarzutów, ale także pod kątem wystąpienia rażącej
niesprawiedliwości wyroku. Utrzymanie w mocy orzeczenia, które kreuje drugi tytuł
egzekucyjny w odniesieniu do tej samej szkody, wprost uderza w fundamenty
rzetelnego procesu i pewności obrotu prawnego. Skoro orzeczenie o obowiązku
naprawienia szkody zapadło z ewidentnym naruszeniem zakazu z art. 415 § 1 zdanie
drugie k.p.k., nie mogło zostać utrzymane w mocy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił wyroki Sądów obu
instancji w zaskarżonym zakresie, eliminując z obrotu wadliwe rozstrzygnięcie o
środku kompensacyjnym, co czyni zadość wymogom sprawiedliwości i usuwa stan
naruszenia prawa.
[J.J.]
[r.g.]
Barbara Skoczkowska Zbigniew Puszkarski Włodzimierz Wróbel
