I KK 24/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Eugeniusz Wildowicz
Dnia 5 marca 2025 r.
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 marca 2025 r.
sprawy z wniosku Z.G. i K.K.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 18 września 2024 r., sygn. akt II AKa 248/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze
z dnia 30 kwietnia 2024 r., sygn. akt III Ko 237/23,
p o s t a n o w i ł
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. obciążyć wnioskodawców kosztami postępowania
kasacyjnego w częściach na nich przypadających.
[WB]
UZASADNIENIE
Z. G. i K. K. , będący zstępnymi zmarłego W. G. , wnieśli o zasądzenie na ich
rzecz od Skarbu Państwa kwot po 64.714, 11 zł tytułem odszkodowania za szkodę
oraz po 1.971.362,08 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, doznane przez ich
ojca W. G. na skutek represjonowania go przez radzieckie organy ścigania i
wymiaru sprawiedliwości, działające na terytorium Polski w granicach ustalonych w
I KK 24/25
2
Traktacie Ryskim w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., za
działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2024 r., sygn.
akt III Ko 237/23, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców Z. K. i K.
K. kwoty po 164.400 zł dla każdego z wnioskodawców (14.400 zł tytułem
odszkodowania i 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia) wraz z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, a
dalej idące żądania stron oddalił.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez
pełnomocnika wnioskodawców, wyrokiem z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt II
AKa 248/24, utrzymał w mocy orzeczenie Sądu I instancji.
Pełnomocnik wnioskodawców wniosła kasację od wyroku Sądu
odwoławczego, zaskarżając go w całości i zarzucając:
„1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik
sprawy, tj. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k., poprzez brak właściwego i
rzetelnego rozpoznania wszystkich zarzutów zawartych w apelacji, w sytuacji gdy
Sąd II instancji miał bezwzględny obowiązek merytorycznego i należytego
rozpoznania wszystkich zarzutów zawartych w apelacji oraz zawartych w niej
wniosków, a nie jedynie lakonicznego ich opisania bez zwrócenia uwagi na zasadę
wynikającą z art. 32 ust. 1 Konstytucji, które to uchybienie miało istotny wpływ na
wynik sprawy, albowiem w przypadku rozpoznania tych zarzutów Sąd II instancji
powinien był wydać odmienny wyrok i zmienić zwiększyć sumę zadośćuczynienia i
odszkodowania doprowadzając ja do wartości zgodnej z wolą Ustawodawcy;
2. rażące naruszenie przepisów postępowania art. 440 k.p.k. w zw. z art. art. 433 §
1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. i art. 167 k.p.k. zw. z art. 193 k.p.k. oraz art. 452 k.p.k.
polegające na braku przeprowadzenia czynności dowodowych z urzędu i tym
samym przeprowadzeniu kontroli instancyjnej przez Sąd odwoławczy z
pominięciem kwerendy dokumentów archiwalnych co prowadziło do zaniechania
dopuszczenia dowodu z uzupełniającego przesłuchania Wnioskodawców po
okazaniu im dokumentów archiwalnych na okoliczność utraty zdrowia i wystąpienia
choroby więziennej, której skutkiem był trwały uszczerbek na zdrowiu, co zostało by
z pewnością potwierdzone gdyby Sąd odwoławczy w ramach kontroli instancyjnej z
I KK 24/25
3
urzędu skorzystał z wiedzy eksperckiej biegłego z zakresu medycyny oraz dokonał
prawidłowej kontroli orzeczenia Sądu I instancji co do okoliczności stosowania
represji skierowanych w dobra osobiste takie jak nietykalność osobista, wolność,
zdrowie, wolność wyznania, prawo do życia w rodzinie, nietykalność mieszkania i
dobre imię ojca Wnioskodawców, w skutek czego doszło do wydania orzeczenia
rażąco niesprawiedliwego, co w połączeniu z polemiczną argumentacją zawartą w
uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia i skupieniem się przez Sąd Odwoławczy na
opisie sposobu postępowania pełnomocnika Wnioskodawców w konsekwencji
doprowadziło Sąd Odwoławczy do zmarginalizowania wyrządzonych krzywd
pomimo wskazania przez apelującego konkretnych przesłanek stanowiących
kluczową rolę przy ocenie skali represji stosowanych wobec Pokrzywdzonego.”
Podnosząc powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W pisemnej odpowiedzi na kasację pełnomocnika wnioskodawców,
prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest oczywiście bezzasadna, wobec czego podlega rozpoznaniu i
oddaleniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
Kasacja wyraża nieusatysfakcjonowanie wnioskodawców wysokością kwot
zasądzonych na ich rzecz od Skarbu Państwa tytułem odszkodowania i
zadośćuczynienia w wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze, utrzymanym w
mocy przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, co nie jest równoznaczne z wadliwością
zaskarżonego kasacją wyroku. Podniesione przez skarżącą zarzuty nie zasługują
bowiem na uwzględnienie.
Wbrew twierdzeniom Autorki kasacji, kontrola orzeczenia
pierwszoinstancyjnego została przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny we
Wrocławiu z poszanowaniem norm wyrażonych w treści art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z
art. 457 § 3 k.p.k. Sąd odwoławczy rozpoznał wszystkie zarzuty apelacji i podał
motywy wydanego przez siebie rozstrzygnięcia, wyjaśniając, dlaczego uznaje
zasądzoną na rzecz wnioskodawców kwotę za adekwatną. Odwołał się przy tym do
ustaleń Sądu I instancji, dotyczących sytuacji materialnej represjonowanego w
I KK 24/25
4
okresie uwięzienia i bezpośrednio przed nim. Te ustalenia stanowiły podstawę dla
oszacowania wysokości należnego stronom odszkodowania. Zadośćuczynienie za
krzywdę, przyznane w znacznie wyższej kwocie, uwzględnia natomiast rozmiar
doznanych przez W. G. krzywd, wynikających z długiego okresu pozbawienia
wolności represjonowanego z dala od najbliższych, surowych warunków jego
pobytu w obozie w K. (ciężkie warunki sanitarne, skromne racje żywnościowe,
surowy klimat, izolacja od świata zewnętrznego) oraz fizycznie wyczerpującej pracy
na zesłaniu.
Utrzymując w mocy zaskarżony wyrok Sąd Okręgowy wziął pod uwagę
przedstawioną w pkt 1 apelacji argumentację, akcentującą wymiar krzywd i cierpień
doznanych przez W. G. – o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego
wyroku (str. 8 uzasadnienia). Nie podzielił jedynie płynących z niej wniosków o
konieczności zasądzenia na rzecz wnioskodawcy wyższej kwoty tytułem
zadośćuczynienia, uznawszy przyznaną przez Sąd I instancji za wystarczającą.
Ponieważ nie ma precyzyjnie określonych ustawowo kryteriów wymiaru
zadośćuczynienia w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zarzut
niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być skuteczny w
postępowaniu kasacyjnym tylko wtedy, gdy dane orzeczenie w sposób oczywisty
narusza zasady ustalenia wysokości tego świadczenia – a więc ma charakter
symboliczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2024 r., III KK
554/23). Trudno tym mianem określić sumę 300 tys. złotych przyznaną
uprawnionym w charakterze zadośćuczynienia należnego ich ojcu z powodu
doświadczonych cierpień w okresie powojennym.
Dokonując kontroli rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z
perspektywy zarzutów apelacyjnych Sąd ad quem nie dostrzegł potrzeby
uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Stąd też
niezrozumiały jest drugi zarzut kasacji, w którym skarżąca zarzuca mu „rażące
naruszenie przepisów postępowania art. 440 k.p.k. w zw. z art. art. 433 § 1 k.p.k. i
art. 457 § 3 k.p.k. i art. 167 k.p.k. zw. z art. 193 k.p.k. oraz art. 452 k.p.k. polegające
na braku przeprowadzenia czynności dowodowych z urzędu i tym samym
przeprowadzeniu kontroli instancyjnej przez Sąd odwoławczy z pominięciem
kwerendy dokumentów archiwalnych co prowadziło do zaniechania dopuszczenia
I KK 24/25
5
dowodu z uzupełniającego przesłuchania Wnioskodawców po okazaniu im
dokumentów archiwalnych.” Jeśli wnioskodawcy uważali za potrzebne
przeprowadzenie dowodu na okoliczność krzywd doznanych przez swojego ojca,
mogli wystąpić ze stosowną inicjatywą dowodową, w szczególności na etapie
postępowania przed Sądem I instancji – zwłaszcza że korzystali ze wsparcia
profesjonalnego pełnomocnika. Wnosząc o przyznanie im kwot konkretnej
wysokości to oni powinni wykazać, dlaczego takie a nie inne sumy zaspakajają ich
roszczenie – zgodnie z obowiązującą w prawie cywilnym zasadą, iż ciężar dowodu
obciąża stronę, która z danego faktu wywodzi skutki prawne. Nie jest zadaniem
Sądu uzasadnianie żądań wnoszonych przez strony w postępowaniu
odszkodowawczym, zwłaszcza jeżeli sam fakt istnienia materialnej podstawy
roszczeń (tj. pozbawienie W. G. wolności w związku z prowadzoną przez niego
działalnością w Armii Krajowej) nie podlega dyskusji na podstawie będących w
posiadaniu Sądu dokumentów.
Z powyższych względów należy wniesioną w niniejszej sprawie kasację
uznać za oczywiście bezzasadną i oddalić ją, obciążając wnioskodawców kosztami
postępowania kasacyjnego zgodnie z treścią art. 637a w zw. z art. 636 § 1 i 2 k.p.k.
To mając na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[J.J.]
[a.ł]
