I CZ 104/19

Sygn. akt I CZ 104/19

POSTANOWIENIE

Dnia 18 grudnia 2019 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
‎SSN Władysław Pawlak (sprawozdawca)
‎SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku B. P.
‎przy uczestnictwie J. Z. i J. P.
‎o stwierdzenie nabycia spadku,
‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 18 grudnia 2019 r.,
‎zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w W.
‎z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt V Ca (…),

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2018 r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że spadek po K. P. nabyła na podstawie ustawy żona B. P. oraz siostra J. Z.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że spadkodawca K.P. zmarł bez sporządzenia testamentu. W chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim z wnioskodawczynią B. P., nie miał dzieci, także pozamałżeńskich ani przysposobionych. Rodzice spadkodawcy zmarli przed nim. Spadkodawca miał siostrę - uczestniczkę J. Z. Spadkodawca wychowywał jako pasierbicę J. P., córkę wnioskodawczyni i M. B. Na podstawie decyzji z dnia 4 stycznia 2012 r. Kierownika USC W. dokonano zmiany nazwiska uczestniczki z B. na P.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w W. odrzucił apelację wnioskodawczyni i uczestniczki J. P. W odniesieniu do uczestniczki przyczyną odrzucenia apelacji było wniesienie jej po terminie, ponieważ nie wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia postanowienia. Jeśli zaś chodzi o apelację wnioskodawczyni, to jej odrzucenie było spowodowane brakiem interesu prawnego. Wnioskodawczyni nie kwestionuje rozstrzygnięcia w zakresie, w jakim stwierdzono na jej rzecz spadek, natomiast nie występują okoliczności uzasadniające rozpoznanie wniesionej przez nią apelacji przez wzgląd na interes publiczny, gdyż orzeczenie Sądu Rejonowego odpowiada prawu.

W zażaleniu wnioskodawczyni domaga się zmiany postanowienia Sądu Okręgowego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zarzuciła: naruszenie art. 370 k.p.c. przez odrzucenie apelacji, podczas gdy w sprawie występuje interes publiczny wymagający merytorycznego rozpoznania apelacji i stwierdzenia spadkobrania po K. P. przy ustaleniu kręgu spadkobierców zgodnie z zasadami współżycia społecznego; błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i uznanie, że wnioskodawczyni nie ma interesu prawnego w ustaleniu kręgu spadkobierców po spadkodawcy, podczas gdy jest to okoliczność mająca istotne znaczenie dla jej majątku.

W uzasadnieniu wskazała, że jest jedyną spadkobierczynią po uczestniczce J. P. i w razie jej śmierci, spadek który nabyłaby ta uczestniczka po K. P., przeszedłby na wnioskodawczynię. Z kolei interesu publicznego w rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni upatruje w konieczności zastosowania bezpośrednio Konstytucji RP w celu prawidłowego określenia kręgu spadkobierców.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wskazując na możliwość spadkobrania po żyjącej uczestniczce, wnioskodawczyni powołuje się w istocie na interes natury faktycznej, a nie interes prawny. Poza tym w świetle stanu faktycznego sprawy i przepisów prawa spadkowego uczestniczka J. P. nie nabyła spadku po K. P.

Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka (zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14, nie publ., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2015 r., V CSK 450/14 nie publ.).

Przepisy regulujące zasady dziedziczenie i skutki prawne stąd wynikające mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Dlatego, co do zasady, występuje interes publiczny, w rozpoznaniu środka odwoławczego zainteresowanego, polegający na prawidłowym określeniu porządku dziedziczenia, w tych wszystkich wypadkach, gdy określenie kręgu spadkobierców wpływa chociażby pośrednio na prawa i obowiązki skarżącego. Interes publiczny jest w takim przypadku nadrzędny nad konkretnym interesem skarżącego, który jest zależny od okoliczności konkretnej sprawy (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2019 r., I CSK 347/18, nie publ.).

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy skarżąca nie może skutecznie powoływać się na interes publiczny w rozpoznaniu jej apelacji, skoro Sąd Rejonowy prawidłowo, zgodnie z kodeksem cywilnym, określił krąg spadkobierców ustawowych po zmarłym K. P. Konstytucja RP nie jest aktem prawnym regulującym szczegółowe zasady dziedziczenia. Reguły dziedziczenia ustawowego są sformalizowane i w związku z tym, nie mogą być stosowane inne kryteria, w tym oparte na ogólnych klauzulach generalnych, jak np. zasady współżycia społecznego. W art. 21 Konstytucja RP potwierdza ochronę własności i prawa dziedziczenia. Polski kodeks cywilny nie przewiduje dziedziczenia ustawowego powinowatych. Nie może być mowy o sprzeczności z Konstytucją RP przepisów normujących ustawowy porządek dziedziczenia, skoro spadkodawca ma możliwość powołania do spadku w testamencie nie tylko powinowatych. Niezależnie od tego, prawo rodzinne przewiduje przysposobienie z konsekwencjami dla dziedziczenia ustawowego. Z instytucji tych spadkodawca nie skorzystał. W niektórych sytuacjach ustawodawca normuje stosunki prawne pomiędzy dzieckiem a mężem, czy żoną rodzica dziecka (zob. np. art. 144 § 1 - 3 k.r.o.).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 394¹ § 3 k.p.c. w zw. z art. 398¹⁴ k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.

aj