I CSK 759/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
28 lipca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 lipca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Z.Z.
z udziałem Gminy T.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej Z.Z.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Zamościu z 4 października 2024 r.,
I Ca 161/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Z.Z. na rzecz Gminy T. 1350 (jeden tysiąc trzysta
pięćdziesiąt) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
Z.Z.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 16 listopada 2023 r., I Ns 528/22, Sąd Rejonowy
w Tomaszowie Lubelskim oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia
nieruchomości gminy.
Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Zamościu
oddalił apelację wnioskodawczyni.
I CSK 759/25
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że nieruchomość do 9 października 1979 r. była
własnością męża wnioskodawczyni. Umową z 9 października 1979 r. mąż
wnioskodawczyni sprzedał ją Skarbowi Państwa. Po sprzedaży wraz z rodziną
opuścił nieruchomość, która następnie została sprzedana 29 marca 2000 r. gminie.
Od śmierci męża wnioskodawczyni jest współwłaścicielką działki, która sąsiaduje
ze sporną nieruchomością.
Wnioskodawczyni zwracała się do gminy o wyrażenie zgody na
bezprzetargową sprzedaż spornej działki wnioskodawczyni, lecz bezskutecznie.
Obecnie sporna nieruchomość wykorzystywana jest przez współwłaścicieli
nieruchomości sąsiedniej jako droga dojazdowa do garaży, a wcześniej była
wykorzystywana jako podwórko do zabaw dla dzieci lub miejsce składowania
materiałów budowlanych. W 2000 roku, już po zakupie działki przez gminę, na jej
terenie został postawiony płot z siatki przez jednego ze współwłaścicieli (syna
wnioskodawczyni).
Sąd odwoławczy uznał, że pomimo domniemań związanych z samym
posiadaniem, a więc samoistności, ciągłości oraz zgodności z prawem, a także
dobrą wiarą, zmiana posiadania zależnego na samoistne musi znajdować swoje
odzwierciedlenie w konkretnych okolicznościach faktycznych, nie może być
pochodną tylko ustawowo przewidzianych domniemań. Posiadanie prowadzące do
zasiedzenia ma być jawne, a więc manifestacja władania rzeczą jak właściciel
winna być widoczna dla otoczenia, w szczególności nie powinna budzić
wątpliwości, co do traktowania danego podmiotu jak właściciela. Tym samym
termin do zasiedzenie w złej wierze nie upłynął. W ocenie Sądu Okręgowego
wnioskodawczyni okazała wolę samoistności posiadania w chwili budowy
ogrodzenia w 2000 r. Tym samym bieg zasiedzenia może rozpocząć się od 1
stycznia 2001 r. Do chwili obecnej trzydziestoletni termin zasiedzenia liczony od
tego czasu nie upłynął. Obalone zostało również domniemanie samoistności
posiadania w okresie wcześniejszym. Dowody przeprowadzone w toku
postępowania potwierdziły, że posiadanie spornej nieruchomości od jej sprzedaży
Skarbowi Państwa 9 października 1979 r. do budowy ogrodzenia w 2000 roku miało
charakter posiadania zależnego. Zamanifestowanie woli objęcia w posiadanie
samoistne musi być na tyle wyraźne, aby właściciel został poinformowany o
I CSK 759/25
3
zamiarach posiadacza objęcia rzeczy w samoistne władztwo, mimo wcześniejszych
umownych ustaleń co do przeniesienia własności i posiadania. Żadne działania
zachowawcze nie mogą świadczyć o samoistności posiadania, skoro właściciel
godził się na to, żeby zbywcy dalej korzystali z dojazdu do garażu. Po sprzedaży
mąż wnioskodawczyni, który jako właściciel płacił podatki, nie zamanifestował
samoistności władztwa przez ponowne rozpoczęcie ich płacenia. Nigdy nie
oświadczył właścicielowi, że odmawia wydania rzeczy, w akcie notarialnym
potwierdził, że do tego doszło. Posiadał nieruchomość wiedząc, że nie jest jej
właścicielem, i ostateczne wnioskodawczyni chciała ją odkupić.
W niniejszym przypadku forma zamanifestowania bezpośrednio po
sprzedaży działki, że zbywcy dalej, mimo sprzedaży użytkują działkę jak
właściciele, a więc samoistne, musiałaby być wyjątkowo wyraźna i niebudząca
wątpliwości co do zamiarów posiadaczy, którzy bezpośrednio wcześniej zbyli
nieruchomość. Bez tego dalsze korzystanie z gruntu nie ma charakteru stosunku
samoistnego. Osoba władająca gruntem za milczącą lub wyraźną zgodą państwa
jako właściciela - ze względu na to, że zezwolono jej na posiadanie i korzystanie z
gruntu - ma pozycję posiadacza zależnego.
Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na:
1) występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego: czy
dorozumiana zgoda właściciela nieruchomości gruntowej na objęcie we władanie
nieruchomości przez posiadacza, wykluczająca jego posiadania samoistne, może
wynikać z całkowitej bierności właściciela i mieć charakter „milczący”.;
2) oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w postaci oczywistego naruszenia
przepisów postępowania odnoszących się do zakresu kontroli instancyjnej oraz
sposobu uzasadnienia rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, co miało oczywisty
wpływ na treść zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tym się
różni od potrzeby wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), że nie
sprowadza się do rozumienia pojęcia użytego w przepisie prawnym. Zagadnienie
I CSK 759/25
4
prawne powstaje, gdy dokonanie prawidłowej subsumcji ustalonego stanu
faktycznego wymaga uwzględnienia kilku przepisów, niekiedy regulujących odrębne
kwestie. Zagadnienie prawne powstaje zazwyczaj na tle wzajemnej relacji dwóch
przepisów, tj. czy jeden nich wyłącza drugi, czy też stosuje się je niezależnie.
Oczywiście może się zdarzyć, że po dokonaniu wykładni niejasnego przepisu
powstaje zagadnienie prawne związane z wzajemną relacją już wyłożonych
przepisów. Podniesienie zagadnienia prawnego wymaga sformułowania pytania, na
które ma odpowiedzieć Sąd Najwyższy, a koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy.
Takiego zagadnienia skarżący nie przedstawił.
Władający rzeczą winien zamanifestować swoje władanie jak właściciel.
W celu przekształcenia posiadania zależnego w samoistne, prowadzące do
zasiedzenia nieruchomości, konieczne jest jawne dla otoczenia, ale przede
wszystkim dla właściciela, zamanifestowanie zmiany woli władania rzeczą jak
właściciel, z wyzuciem z posiadania właściciela (postanowienie SN z 4 marca
2025 r., I CSK 1450/24). Sąd odwoławczy prawidłowo ocenił, że ustalony stan
faktyczny nie daje podstaw do uznania korzystania z działki 17/2 przed jej
ogrodzeniem za posiadanie samoistne. W postanowieniu z 25 marca 2011 r.,
IV CK 1/11, Sąd Najwyższy wskazał, że ustalenie in concreto istnienia i treści
zamiaru władania rzeczą dla siebie, z wszystkimi odcieniami woli, wymaga
uwzględnienia nie tylko zewnętrznych, zamanifestowanych przejawów posiadania,
lecz również dalszych faktów, chociażby takich jak wypowiedzi posiadacza wobec
otoczenia czy wystąpienia wobec organów.
Domniemanie samoistności posiadania (art. 339 k.c.) zachodzi w stosunku
do osoby faktycznie władającej całą rzeczą. Natomiast wnioskodawczyni korzystała
z nieruchomości z innymi osobami i nie próbowała ograniczyć korzystania z niej
innym osobom. Działka stanowiła część dojazdową do garaży, gdzie swobodnie
bawiły się dzieci, a współwłaściciele składowali materiały budowlane.
Wnioskodawczyni okazała wolę samoistności posiadania w chwili budowy
ogrodzenia w 2000 r. i wówczas najwcześniej mógł rozpocząć bieg trzydziestoletni
termin zasiedzenia liczony. Okres ten nie upłynął i to ustalenie legło u podstaw
oddalenia apelacji wnioskodawczyni.
I CSK 759/25
5
Odpowiedź na pytanie przedstawione jako zagadnienie prawne jest
oczywista: zgoda właściciela nieruchomości na objęcie jej we władanie przez inną
osobę może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej
wolę w sposób dostateczny, czyli także zachowanie bierne. Przede wszystkim
przedstawione zagadnienie nie występuje w sprawie. Sąd odwoławczy zbędnie
uznał, że nabywca nieruchomości (Skarb Państwa) milcząco zezwolił
wnioskodawczyni i jej mężowi na dojazd przez kupioną działkę do garaży.
Tymczasem posiadanie zależne ma miejsce nie tylko w przypadku objęcia rzeczy
we władanie w oparciu o umowę z właścicielem, w tym umowę zawartą w sposób
dorozumiany. Posiadanie zależne zachodzi także, jeżeli posiadacz zachowuje się
jak najemca lub biorący w użyczenie, nawet jeśli żadna umowa nie została zawarta,
a właściciel nie wie, że ktoś włada jego nieruchomością. Tak więc w sprawie nie
jest istotne, czy mąż wnioskodawczyni zawarł z nabywcą jego działki (Skarbem
Państwa) dorozumianą umowę użyczenia lub jakąkolwiek inną umowę. Istotne jest,
czy wnioskodawczyni lub jej mąż po sprzedaży działki władali nią jak właściciele.
Sąd Okręgowy ocenił, że pierwszym przejawem takiego władania było postawienie
ogrodzenia w 2000 r.
Oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżąca upatruje w błędach
logicznych występujących w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia
i odzwierciedlających wadliwość analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy,
której dokonał Sąd drugiej instancji. Tymczasem skarżący obowiązany jest w
uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przytoczyć
odpowiednie argumenty wyjaśniające, z jakiego powodu należy uznać, że
konkretny przepis prawa został w oczywisty sposób naruszony (zob. np.
postanowienia SN: z 24 września 2013 r., III SK 4/13; z 29 maja 2018 r., I CSK
42/18; z 24 września 2020 r., I CSK 131/20). Skarżąca nie wskazała, w zakresie
którego zarzutu uważa skargę kasacyjną za oczywiście uzasadnioną.
Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. uczestnikowi postępowania przysługuje od
skarżącej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości stawki minimalnej
I CSK 759/25
6
określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min.
Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
