I CSK 1450/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
4 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku H.W.
z udziałem Gminy Miasta S.
o stwierdzenie zasiedzenia,
na skutek skargi kasacyjnej H.W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku
z 29 września 2022 r., III Ca 1256/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwotę
1.350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) zł z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od doręczenia wnioskodawcy odpisu niniejszego
postanowienia, tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego;
3. przyznaje radcy prawnemu T.Z. od Skarbu Państwa-Sądu
Okręgowego w Gdańsku kwotę 1350 (tysiąc trzysta
pięćdziesiąt) zł, powiększoną o podatek od towarów i usług
we właściwej stawce, tytułem wynagrodzenia za pomoc
prawną udzieloną wnioskodawcy w postępowaniu
kasacyjnym.
I CSK 1450/24
2
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Wnioskodawca wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi
na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), „zarówno w zakresie
zarzutów co do naruszenia przepisów postępowania, jak i przepisów prawa
materialnego”. Wnioskodawca utrzymywał, że oczywistość naruszenia przepisów
postępowania przez Sąd Okręgowy wyraża się w tym, że zaniechał
przeprowadzenia dowodu z oględzin gruntu będącego przedmiotem postępowania,
podczas gdy wnioskodawca zgłaszał stosowne zarzuty w odniesieniu do
orzeczenia Sądu Rejonowego oraz w „sprzeczności wyrażanych przez Sąd
Okręgowy ocen i ustaleń faktycznych z deklarowanym przez tenże Sąd przyjęciem
stanu faktycznego i ocen dokonanych przez Sąd I instancji”. W kontekście zarzutu
odnoszącego się do zaniechania przeprowadzenia oględzin gruntu wnioskodawca
wymieniał art. 382, art. 233 § 1 k.p.c. jako naruszone przez Sąd Okręgowy
i utrzymywał, że „brak oględzin w terenie nie pozwolił pozyskać przez sąd
właściwej perspektywy merytorycznej, zdolności percepcyjnej (poznawczej), tj.
zdolności do odczytywania i oceniania innych dowodów zgromadzonych w sprawie
(zeznania świadków), jak również powiązania wynikających z ich treści z konkretną
sytuacją topograficzną gruntu objętego wnioskiem o zasiedzenie”.
Oczywisty charakter wnioskodawca przypisał także naruszeniu przez Sąd
Okręgowy art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., a także art. 387 § 21 pkt 1 i 2 k.p.c. przez
I CSK 1450/24
3
nierozpoznanie wszystkich jego zarzutów apelacyjnych. O tym, że Sąd Okręgowy
„nie pochylił się z należytą troską, powagą i wnikliwością nad sprawą” miało
świadczyć to, z jednej strony przyjął za własne ustalenia Sądu I instancji, lecz
zarazem wywiódł, iż „posiadanie wnioskodawcy nie miało nigdy charakteru
samoistnego”.
Według wnioskodawcy o oczywistości naruszenia prawa materialnego, tj. art.
172 k.c. w zw. z art. 336 k.c. świadczy przyjęcie, że „rodzaj posiadania
wykonywanego w stosunku do gruntu zasiadywanego należy oceniać przez
pryzmat praw przysługujących osobie posiadacza do nieruchomości sąsiedniej.
W niniejszej sprawie sprowadziło się to do przyjęcia przez sądy obu instancji, iż
osoba nie może wykonywać posiadania właścicielskiego w stosunku do gruntu
zasiadywanego, jeżeli osobie tej przysługuje udział w prawie użytkowania
wieczystego do gruntu sąsiedniego, jako prawa związanego z prawem własności
nieruchomości lokalowej”.
Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą uzasadnienie oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania
się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów
prawa materialnego lub procesowego i przeprowadzania wywodu zmierzającego do
jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono
widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu
wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Nie chodzi przy
tym o naruszenie jakiegokolwiek przepisu zastosowanego lub niezastosowanego
przez sąd w toku rozpoznawania sprawy, lecz o naruszenie, które – gdy rzecz
dotyczy prawa procesowego – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z motywami zaskarżonego postanowienia nie potwierdza tezy
skarżącego o oczywistej zasadności skargi.
Dowód z oględzin służy właściwej identyfikacji przedmiotu zasiedzenia. Jest
on konieczny do przeprowadzenia w sprawie o takim przedmiocie wtedy, gdy ta
identyfikacja wywołuje problemy, gdy powstają wątpliwości odnośnie do tego, na
I CSK 1450/24
4
jakie granice posiadania w przestrzeni powołuje się wnioskujący o stwierdzenie
zasiedzenia. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania był grunt w centrum
miasta, pomiędzy ścianą budynku i ulicy, zaznaczony precyzyjnie na mapach,
którego stan w różnym okresie korzystania z niego przez wnioskodawcę
obrazowały zdjęcia złożone do akt sprawy o zasiedzenie i o zrzucane
wnioskodawcy wykroczenie (m. in. k. 19, 29-35, 146, 171h-171l oraz k. 66 i k. 10-
13, 15, 67-73). Nie sposób w tych okolicznościach twierdzić, że zaniechanie
przeprowadzenia oględzin gruntu, którego dotyczył wniosek stanowiło uchybienie
prawu procesowemu mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na brak
możliwości rozeznania przez Sądy meriti, jaki jest obraz przedmiotu postępowania.
Z art. 3983 § 3 k.p.c. wynika, że zarzuty odnoszące się do ustalonej przez
sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i prowadzącej do tych ustaleń oceny
dowodów są wyłączone z zakresu podstaw skargi kasacyjnej, gdyż ustawodawca
przyznał Sądowi Najwyższemu kompetencję do wykładania prawa, pozostawiając
kwestie faktów sądom, które z materiałem dowodowym mają bezpośredni kontakt.
Sąd Okręgowy, dał wyraz temu, że przyjmuje za własne ustalenia faktyczne Sądu
Rejonowego i odniósł się do zarzutów skarżącego sformułowanych w odniesieniu
do oceny dowodów zebranych w sprawie. Problem zakwalifikowania pewnego
zachowania jako posiadania samoistnego lub zależnego nie lokuje się w sferze
ustaleń faktycznych, lecz wiąże się z przypisaniem takim ustaleniom kwalifikacji
prawnej. Dlatego zaakceptowanie przez Sąd Okręgowy ustaleń Sądu Rejonowego
odnośnie do pewnych zreferowanych przez ten Sąd fatów, przy jednoczesnym
odmówieniu zakwalifikowania ich na podstawie art. 336 k.c. jako aktów posiadania
samoistnego nieruchomości nie świadczy o sprzeczności w obrębie motywów
orzeczenia Sądu Okręgowego. Nie jest to również wyraz naruszenia zasady zakazu
reformationis in peius, która ma zastosowanie w odniesieniu do rozstrzygnięcia
o istocie sprawy, nie zaś do skorygowania kwalifikacji prawnej problemu objętego
jej podstawą faktyczną, w warunkach gdy nie przekłada się to na ostateczny wynik
postępowania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 października
2023 r., I USK 143/22; wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2019 r., II CSK
494/18).
I CSK 1450/24
5
Nie można zgodzić się ze skarżącym, jakoby wykluczył możliwość
zasiedzenia przez wnioskodawcę gruntu przylegającego do jego nieruchomości
lokalowej z uwagi na przyjęcie, „iż osoba nie może wykonywać posiadania
właścicielskiego w stosunku do gruntu zasiadywanego, jeżeli osobie tej przysługuje
udział w prawie użytkowania wieczystego do gruntu sąsiedniego, jako prawa
związanego z prawem własności nieruchomości lokalowej”, co miało świadczyć
odmówienie o oczywistym naruszeniu przez Sąd Okręgowy art. 336 i art. 172 k.c.
Sąd Okręgowy nie uczynił takiego generalnego założenia, jakie przypisuje mu
wnioskodawca, lecz dostrzegł, że rodzice wnioskodawcy i on sam zaczęli korzystać
z gruntu przy budynku, na który mieli wyjście z lokalu najmowanego od Skarbu
Państwa a następnie od Gminy S. ze świadomością, iż korzystanie to jest zależne
od korzystania z lokalu i z jego najmem się wiąże. Tak też ich sytuację mógł
postrzegać właściciel, a umożliwienie przez uprawnionego właściciela korzystania z
przedmiotu jego prawa nie stanowi o wyzbyciu się własnego posiadania i rezygnacji
z woli „posiadania go dla siebie”. Właściciel może dysponować przedmiotem
swojego prawa w dowolnie, w tym zezwolić na jego zależne posiadanie innym
osobom. W celu przekształcenia posiadania zależnego w samoistne, prowadzące
do zasiedzenia nieruchomości, konieczne jest jawne dla otoczenia, ale przede
wszystkim dla właściciela, zamanifestowanie zmiany woli posiadania rzeczy dla
siebie z wyzuciem z posiadania właściciela (vide postanowienia Sądu Najwyższego
z 20 października 1997 r., II CKN 408/97, z 7 stycznia 2009 r., II CSK 405/08, z 15
października 2008 r., I CSK 116/08, z 29 czerwca 2010 r., III CSK 300/09, z 1
kwietnia 2011 r., III CSK 184/10). Właściciel, który wie, że wydał nieruchomość w
posiadanie pod tytułem niestanowiącym zagrożenia utratą prawa, musi się
dowiedzieć, że z oznaczoną chwilą, wskutek jawnych zachowań posiadacza, jego
prawo własności staje się zagrożone. W postanowieniu z 18 maja 2023 r., I CSK
855/23, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że objęcie nieruchomości (jej części) w posiadanie
za zgodą właściciela, chociażby była ona jedynie dorozumiana, a następnie
posiadanie nieruchomości w zakresie przez właściciela określonym lub
tolerowanym, świadczy z reguły o posiadaniu zależnym.
Ustalenie in concreto istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie,
z wszystkimi odcieniami woli, wymaga uwzględnienia nie tylko zewnętrznych,
I CSK 1450/24
6
zamanifestowanych przejawów posiadania, lecz również dalszych faktów,
chociażby takich jak wypowiedzi posiadacza wobec otoczenia czy wystąpienia
wobec organów (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 marca 2011 r., IV CK
1/11), konieczne jest, by posiadanie, które ma doprowadzić do zasiedzenia, było
jawne. Władać bowiem jak właściciel można jedynie przez podejmowanie
czynności widocznych dla otoczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia
2014 r., III CSK 354/13). Wnioskodawca przytoczył przykłady takich działań
własnych i poprzedników, które zmierzały do ograniczenia możliwości korzystania
z gruntu między ulicą a ścianą budynku przy jego lokalu pozostałym lokatorom
kamienicy, lecz polecenia właściciela odnośnie do tego, w jaki sposób ma
wykorzystywać grunt, jeżeli były wydawane, respektował, a sam właściciel
w związku z wydawanymi w tym zakresie dyspozycjami ale i ze względu na
propozycje składane wspólnocie, by nabyła od niego tytuł do gruntu, manifestował
swoje samoistne posiadanie przedmiotu sporu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.
O wynagrodzeniu pełnomocnika zastępującego wnioskodawcę z urzędu
w postępowaniu kasacyjnym orzeczono stosownie do § 11 pkt 1 w zw. z § 8 pkt 6
w związku z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja
2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu
terytorialnego nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego
z urzędu (Dz.U. 2024 r., poz. 764).
(M.M.)
[a.ł]
I CSK 1450/24
7
