I CSK 738/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
28 października 2025 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze
na posiedzeniu niejawnym 28 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B.M.
przeciwko Bank w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 13 października 2023 r., I ACa 1289/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank w W. na rzecz B.M. 2700 (dwa tysiące
siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 5 maja 2022 r., I C 162/21, Sąd Okręgowy w Kaliszu zasądził od
pozwanego banku na rzecz powodowego kredytobiorcy 131 021,08 zł z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 października 2020 r. do 21 lutego 2022
r., przy czym wskazał, że bank ma prawo wstrzymać się ze spełnieniem
świadczenia do czasu zaoferowania przez kredytobiorcę zwrotu świadczenia
wzajemnego w wysokości 200 000 zł. Ponadto Sąd ustalił nieistnienie stosunku
prawnego kredytu, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.
I CSK 738/24
2
Na skutek apelacji kredytobiorcy Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem
zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i pominął
prawo zatrzymania oraz zasądził dodatkowo odsetki za okres, co do którego Sąd
Okręgowy oddalił powództwo, a także oddalił w całości apelacje banku.
Sąd drugiej instancji uznał, że przewidziane w umowie dokonywanie
przeliczeń walutowych kursami jednostronnie ustalanymi przez bank wykracza
poza granice swobody umów określone w art. 3531 k.c. i umowa jest nieważna na
podstawie art. 58 § 1 k.c. Umowa pozbawiona nieważnych postanowień kursowych
byłaby sprzeczna z art. 69 ust. 2 pkt 2 pr. bank. i dlatego jest nieważna w całości.
Ponadto postanowienia kursowe w umowie są niedozwolone na podstawie art. 3851
§ 1 k.c.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na potrzebę wykładni:
1. art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zakresie możliwości uznania
umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej za sprzeczną z zasadą swobody
umów, w sytuacji gdy zasada swobody umów w swej istocie obejmuje przyzwolenie
na faktyczną nierówność stron, jeśli jest wyrazem ich woli, przyjęty w umowie
sposób określenia świadczeń, odwołujący się do wskaźników publikowanych we
własnej tabeli banku, należałoby ocenić z uwzględnieniem uregulowania zawartego
w art. 536 § 1 k.c., który w odniesieniu do umowy sprzedaży przewiduje możliwość
ustalenia ceny poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia;
2. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 Prawa
bankowego w zakresie możliwości uznania umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej za sprzeczną z zasadą swobody umów, a w konsekwencji za
nieważną, w sytuacji gdy jej zapisy oraz konstrukcja są zgodne z treścią przepisów
obowiązujących w dacie jej zwarcia tj. z art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 oraz
art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe - w wersji sprzed nowelizacji ustawą z
dn. 29.07.2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw;
3. art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c. - w zakresie możliwości uznania za
indywidualnie uzgodnione postanowienia umownego, którego treść nie została
ustalona w wyniku negocjacji między konsumentem i przedsiębiorcą, lecz
I CSK 738/24
3
konsument miał możliwość jego negocjacji lub wybrania spośród kilku alternatywnie
przedstawionych propozycji postanowień, a nie podjął takiej próby w celu
modyfikacji postanowień umowy, i w konsekwencji przyjęcie, że konsument
zaakceptował jego treść w postaci zaproponowanej przez przedsiębiorcę;
4. art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 91 k.p.c. - w zakresie
możliwości uwzględnienia przez Sąd podniesionego przez bank ewentualnego
zarzutu zatrzymania wypłaconej kwoty kapitału kredytu w toku postępowania
o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu i zwrot
świadczeń nienależnych zainicjowanego przez kredytobiorcę będącego
konsumentem w sytuacji, gdy oświadczenie o zatrzymaniu zostało zgłoszone w
postaci zarzutu procesowego w piśmie procesowym, a pełnomocnik kredytobiorcy
będącego konsumentem nie legitymuje się pełnomocnictwem do odbioru
oświadczeń o charakterze materialnoprawnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. Mimo zasadności zarzutów
przeciwko uznaniu umowy za sprzeczną z art. 3531 k.c. skarga nie może zostać
przyjęta do rozpoznania, ponieważ umowa jest nieważna z powodu abuzywności
I CSK 738/24
4
postanowień o sposobie ustalania kursów CHF. W celu uwzględnienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej.
W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania
kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank i wniosek o przyjęcie
skargi do rozpoznania nie zmierza do podważenia tej linii orzeczniczej. Wniosek, w
zakresie potrzeby wykładni art. 3851 k.c., zmierza do zakwestionowania samej
możliwości oceny przeliczników walutowych jako niedozwolonych, ponieważ
według skarżącego zostały one indywidualnie uzgodnione. Jednak błędna jest teza
skarżącego, iż sama możliwość negocjacji co do postanowień o źródle kursów
walutowych pozwala na uznanie ich za indywidualnie uzgodnione. W celu uznania
postanowienia zawartego we projekcie umowy sporządzonym przez przedsiębiorcę
za indywidulanie uzgodniony przedsiębiorca musiałby zaproponować negocjacje
właśnie co do tego konkretnego postanowienia, np. przez wskazanie innego
możliwego sposobu ustalania kursu. Tymczasem skarżący ograniczył się do tezy,
że kredytobiorca miał możliwość wyboru spośród kilku sposobów ustalania kursu.
Przy tym bank nie wskazał tych innych sposobów, a przede wszystkim nie zarzucił
naruszenia przepisów postępowania prowadzącego do nieustalenia takiego faktu
przez Sąd odwoławczy.
Obecnie nie budzi już wątpliwości nieprzysługiwanie prawa zatrzymania dla
ochrony roszczeń stron o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej
umowy kredytu. W uchwale składu 7 sędziów z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23,
OSNC 2025, nr 3, poz. 25) Sąd Najwyższy uznał, że prawo zatrzymania nie
przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności
drugiej strony. Z argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu uchwały wynika, że
również brak możliwości potrącenia nie przesądza o przyznaniu stronom umowy
kredytu prawa zatrzymania. Wręcz przeciwnie, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał,
że uprawnienia prawokształtujące w postaci potrącenia i zatrzymania nie mogą
pozostawać w zbiegu, ponieważ zakres ich zastosowania jest rozłączny. W
przypadku świadczeń jednorodzajowych zastosowanie znajdzie potrącenie, a w
I CSK 738/24
5
przypadku świadczeń różnorodzajowych - prawo zatrzymania. W uchwale składu 7
sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, Sąd Najwyższy uznał, że w razie
dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy
kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania
na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 § 1 i 11 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. kredytobiorcy
przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę
kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio §
10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
