I CSK 683/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Łodko
14 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 14 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.B.
przeciwko A.B.
o rozwiązanie umowy dożywocia,
na skutek skargi kasacyjnej D.B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 27 września 2023 r., I ACa 1314/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od D.B. na rzecz A.B. 5 400 złotych tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia powódce odpisu
niniejszego postanowienia.
UZASADNIENIE
D.B. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 27 września 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania uzasadniła potrzebą
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz jej oczywistą
zasadnością, wynikającą z naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 913 § 2 k.c. i
art. 77 w zw. z art. 908 w zw. z art. 158 k.c.
I CSK 683/24
2
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany A.B. wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wskazania, że określony przepis
prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy powołać (zob. postanowienia SN: z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15,
i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Konieczne jest dokonanie analizy rozbieżnych
orzeczeń i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob.
postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r.,
II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK
617/20).
Skarga kasacyjna powódki kryteriów tych nie spełnia. Skarżąca we wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania nie wskazała bowiem, jaki konkretnie przepis
bądź przepisy, z powodu występowania poważnych wątpliwości interpretacyjnych
lub rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga dokonania wykładni.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zawiera też
pogłębionego wywodu prawnego, w szczególności przez odwołanie się do
poglądów judykatury, możliwych rozbieżnych interpretacji prawnych i racji
jurydycznych stojących za każdą z nich, z którego wynikałoby, że zastosowane
przez Sąd meriti przepisy prawa, ze względu na brak jednolitej czy też ustalonej linii
orzeczniczej, wymagają wykładni. Skarżąca pod pozorem potrzeby wykładni
przepisów prawa, w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego
wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Jej argumenty
sprowadzają się do zwykłej polemiki z oceną prawną dokonaną przez Sąd meriti, z
którą skarżąca się nie zgadza, co per se nie stanowi o potrzebie wykładni
przepisów prawa.
I CSK 683/24
3
Skarga kasacyjna jest natomiast oczywiście uzasadniona, gdy dla
przeciętnego prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i
jurydycznych dociekań – w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej
podstawy zasługują na uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter
naruszenia przepisów prawa. Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, a więc
dostrzegalna prima vista dla każdego prawnika, który bez przeprowadzania
wnikliwej analizy powinien dojść do wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest
jaskrawo nieprawidłowe (zob. postanowienie SN z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15).
Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że
popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie
stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom
(zob. postanowienia SN: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00; z 22 marca 2001 r.,
V CZ 131/00, i z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 730/17). Przy czym, o ile dla
uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona,
to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanego
naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, dostrzegalnego w sposób oczywisty
dla każdego prawnika (zob. postanowienie SN z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22).
Przedstawione przez skarżącą argumenty nie przekonują o oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej. Z ustaleń Sądu meriti wynika, że pozwany wprawdzie
nie wywiązywał się ze wszystkich obowiązków wynikających z łączącej strony
umowy dożywocia. Było to jednak wynikiem ustaleń stron, co do sposobu
wykonywania umowy. Ponadto do czasu powstania konfliktu między powódką a
rodzicami pozwanego, skarżąca nie zgłaszała zastrzeżeń do wywiązywania się
przez pozwanego z jego obowiązków. W konsekwencji powódka nie wykazała
wystąpienia przesłanki „wyjątkowego wypadku” (art. 913 § 2 k.c.), uzasadniającej
rozwiązanie umowy dożywocia.
W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wspólną cechą
wszystkich zaszłości, kwalifikujących wypadek z art. 913 § 2 k.c. jako „wyjątkowy”,
jest krzywdzenie dożywotnika, agresja i zła wola po stronie jego kontrahenta (zob.
wyroki SN: z 9 kwietnia 1997 r., III CKN 50/97, OSNC 1997 nr 9, poz. 133;
z 9 listopada 2000 r., II CKN 342/00; z 13 kwietnia 2005 r., IV CK 645/04; z 9 maja
2008 r., III CSK 359/07; z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 901/22, oraz postanowienia
I CSK 683/24
4
SN: z 5 kwietnia 2018 r., II CSK 665/17, i z 18 maja 2023 r., I CSK 3593/22). Nie
wystarczy zatem samo stwierdzenie, że doszło do niewywiązywania się
z obowiązków względem dożywotnika. Z określoną w tym przepisie „wyjątkowością”
mamy do czynienia wtedy, gdy zachowanie się zobowiązanego wobec dożywotnika
jest szczególnie naganne (zob. wyrok SN z 24 października 2002 r., I CK 18/02,
oraz postanowienie SN z 19 grudnia 2019 r., II CSK 415/19). Sąd Najwyższy
wyjaśnił również, że dla udzielenia ochrony przewidzianej w art. 913 § 2 k.c. nie jest
rzeczą obojętną, z jakich przyczyn doszło do ukształtowania się złych stosunków
między stronami umowy dożywocia (zob. wyrok SN z 25 maja 2016 r., V CSK
499/15).
Konfrontując stanowisko Sądu drugiej instancji z poglądami orzeczniczymi
Sądu Najwyższego, nie sposób stwierdzić, że zaskarżony wyrok jest oczywiście
sprzeczny z prawem, a skarga kasacyjna oczywiście uzasadniona w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Ocena występowania „wyjątkowego wypadku” (art. 913 § 2 k.c.), ma z natury
rzeczy ocenny charakter i jest ściśle osadzona w okolicznościach faktycznych
konkretnej sprawy. Stanowi więc istotny atrybut sądów meriti i prawomocne
orzeczenie sądu drugiej instancji może zostać skutecznie zakwestionowane skargą
kasacyjną w razie wykazania przez skarżącego, że doszło do oczywiście błędnej
oceny ustalonego stanu faktycznego w kategorii wyjątkowego wypadku na
podstawie art. 913 § 2 k.c. Z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie
wynika, aby taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.
Należy także zauważyć, że nie ma racji skarżąca, iż o oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej, świadczy naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 77 w zw.
z art. 908 w zw. z art. 158 k.c., które zdaniem skarżącej wynika z nieuwzględnienia
przez Sąd meriti, że modyfikacja przez strony zakresu obowiązków pozwanego
określonych w umowie dożywocia jest nieskuteczna, gdyż została dokonana
w formie ustnej, a nie w formie aktu notarialnego. Po pierwsze, kwestia ta nie ma
znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż samo niewykonywanie przez
zobowiązanego na rzecz dożywotnika określonych obowiązków wynikających
z umowy dożywocia, nie spełnia wymogu „wyjątkowego wypadku” z art. 913 § 2
I CSK 683/24
5
k.c., uzasadniającego rozwiązanie umowy dożywocia. Po drugie, w orzecznictwie
Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż kształtowanie w sposób odmienny od pierwotnie
umówionego wzajemnych obowiązków umowy o dożywocie nie narusza art. 908
k.c. oraz, że w stosunkach rodzinnych treść art. 908 k.c. nie wymusza formalnego
potwierdzenia, w drodze notarialnej, czynności zmiany zakresu obowiązków
wynikających z umowy o dożywocie (zob. wyrok SN z 8 grudnia 2004 r., I CK
296/04, i postanowienie SN z 4 lutego 2016 r., II CSK 461/15).
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również
okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,
w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1 i 11 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt
2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Mariusz Łodko
[wr]
[SOP]
