I CSK 671/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
8 października 2025 r.
SSN Adam Doliwa
na posiedzeniu niejawnym 8 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.S. i M.S.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 30 października 2023 r., I ACa 1355/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz każdego z powodów po 2700
(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną od
wyroku
Sądu
Apelacyjnego
w
Szczecinie
z 30 października 2023 r., wydanego w sprawie z powództwa K.S.
i M.S. o ustalenie i zapłatę.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania bank
wskazał na potrzebę dokonania wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c.,
w zakresie, w jakim odnoszą się do skutków uznania postanowień umownych za
I CSK 671/24
2
abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami
dyspozytywnymi. Skarżący jako przyczynę uzasadniającą przyjęcie skargi do
rozpoznania wskazał również nieważność postępowania przeprowadzonego przed
Sądem drugiej instancji, która wystąpiła na skutek rozpoznania sprawy przez sąd
odwoławczy w składzie jednoosobowym, tj. art. 379 pkt 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu, iż Sąd
drugiej instancji orzekał w warunkach nieważności postępowania, Sąd Najwyższy
nie stwierdził, aby zaistniała przesłanka nieważności.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie prawidłowo rozpoznał sprawę w składzie
jednoosobowym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19 (dalej jako ustawa COVID – 19), innych chorób
zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu nadanym
ustawą z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego
oraz niektórych innych ustaw.
Nie zachodzi nieważność postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) w przypadku,
gdy ustawa (choćby tylko temporalna) wprost wskazuje skład sądu, i sprawa
została rozpoznana w takim właśnie składzie, czyli zgodnie z kryteriami
ustawowymi. W realiach przedmiotowej sprawy rozpoznanie sprawy w składzie
jednoosobowym miało podstawę prawną w obowiązującej wówczas ustawie COVID
– 19, w konsekwencji nie miała miejsca nieważność postępowania.
Sąd Najwyższy w kilku wcześniejszych orzeczeniach stwierdził, że
rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie jednoosobowym na podstawie
art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych,
nie może być uznane za skutkujące nieważnością postępowania w rozumieniu
art. 379 pkt 4 k.p.c. (zob. np.: postanowienie SN z: 15 marca 2023 r.,
I CSK 4340/22; 6 marca 2025 r., I CSK 1956/24). Tak więc jeśli sprawa została
rozpoznana zgodnie z wymogami, przewidzianymi przez obowiązujące przepisy
I CSK 671/24
3
prawa, nie może być mowy o pozbawieniu stron procesu możności obrony ich praw
w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c., ani o naruszeniu pryncypiów, takich jak
konstytucyjne zasady uczciwego i rzetelnego procesu cywilnego. Oceny tej nie
zmienia okoliczność, że przepisy ustawy COVID – 19 posiadały charakter
epizodyczny.
Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 nie dotyczy spraw
zakończonych przed jej wydaniem. Ponadto została ona wydana bez uwzględnienia
literalnej treści art. 379 pkt 4 k.p.c. Skład sądu orzekającego w sprawie niniejszej
nie był sprzeczny z przepisami prawa, bo ustawa COVID-19 przewidziała skład
jednoosobowy jako właściwy do orzekania w sprawie. Przesłanka nieważności
postępowania zostały przez ustawodawcę wyliczone enumeratywnie w przepisie
art. 379 k.p.c., nie można ich interpretować rozszerzająco.
Brak też jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że ustawa epizodyczna nie
jest ustawą; przepisem prawa jest też przepis ustawy epizodycznej. Sprawne
działanie wymiaru sprawiedliwości miało podstawowe znaczenie w okresie
pandemii, jak i w czasach, w których nie występują żadne nadzwyczajne
wydarzenia lub stany. Jest więc całkowicie zrozumiałe, że mając na względzie
interesy stron, ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie składów
jednoosobowych.
W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca
w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych. Jednakże jeśli
skarżący dąży do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien
przedstawić istotne argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu
Najwyższego jawić się może jako zasadna (zob. np. postanowienia SN:
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24;
z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23;
z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).
Skarżąca w sprawie przedstawiła szereg wątpliwości natury prawnej
odnoszących się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień
I CSK 671/24
4
umów kredytu zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane
świadczenia stron były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane.
Kwestie te jednak doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu
Najwyższego, ale też Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca
tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego
i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm
ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest
w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy
konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to
pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla
konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki
SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;
z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;
z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;
z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24;
z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025, II CSKP 201/23;
z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).
Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,
ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
I CSK 671/24
5
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron.
4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy.
5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych
w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia
w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład
całej Izby Sądu Najwyższego jest możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały
w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem
wskazania kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd
Najwyższy.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.
SSN Adam Doliwa
(P.H.)
[a.ł]
I CSK 671/24
6
