I CSK 565/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
23 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z. R. i E. R.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 26 października 2023 r., I ACa 655/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W.
na rzecz E. R. i Z. R. po 1358,50
zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt osiem złotych i 50 groszy)
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia Bankowi
spółce akcyjnej w W. do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
I CSK 565/24
2
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Lublinie z 26 października 2023 r. pozwany Bank spółka akcyjna w W. wniósł
o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Zdaniem skarżącego za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania
przemawia potrzeba wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, które dotychczas nie zostały jednoznacznie rozstrzygnięte.
Rozpoznanie przedmiotowej skargi będzie się bowiem wiązało
z koniecznością udzielenia przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na następujące
pytania:
1) W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego
odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone
postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, czy możliwe jest przyjęcie,
że w miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty
obcej wynikający z przepisów prawa o charakterze dyspozytywnym, a przy tym,
czy musi to być przepis „wyraźnie przewidziany” do zastosowania w tego typu
sytuacji, czy może to być przepis dyspozytywny o ogólnym charakterze - a nadto
czy sąd nie ma możliwości stosowania tego typu norm dyspozytywnych w ogóle,
z uwagi na wymóg osiągnięcia odpowiedniego efektu odstraszającego
przedsiębiorcę?
2) Czy w sytuacji stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu
indeksowanego odnoszących się do sposobu określania kursu waluty obcej
(tj. elementu mechanizmu indeksacji), umowa może obowiązywać w pozostałym
zakresie?
Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia
jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych powiększonych o opłaty od udzielonych pełnomocnictw.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
I CSK 565/24
3
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2007 r., II CSK
84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 13 października 2023, I CSK
2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK
3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:
z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK
5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony
przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,
może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie
wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne
stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie
prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd
we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające
zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,
I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).
Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; kwestie
przywołane przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd
Najwyższy.
Zauważyć także należy, że chociaż formalnie skarżący powołał się
na wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przesłankę istnienia potrzeby wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
I CSK 565/24
4
rozbieżności w orzecznictwie sądów, to w rzeczywistości nawiązał do wskazanej
w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. przesłanki występowania w sprawie istotnych zagadnień
prawnych, które ujął w postaci powołanych wyżej dwóch pytań.
Pozwany nie przedstawił wywodu jurydycznego wskazującego w czym
dokładnie przejawia się rozbieżność orzecznicza co do przedstawionych zagadnień
i z jakimi wiąże się wątpliwościami. Brak jest przy tym podstaw do zamiennego
traktowania przesłanek przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. (zob.
postanowienie SN z 30 stycznia 2023 r., I CSK 4036/22).
W uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r.,
III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), wyjaśniono m.in., że w razie uznania,
że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Sąd Najwyższy stwierdził ponadto,
że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie
kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie. Tym samym Sąd Najwyższy potwierdził przyjmowane
wcześniej stanowisko, że nie ma możliwości odwołania się w celu wypełnienia luki
w przedmiotowej umowie kredytu do art. 358 § 2 k.c., art. 69 ust. 3 ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, art. 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
o Narodowym Banku Polskim, ani art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo
wekslowe (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2023 r., I CSK 913/23).
Nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych
innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez
Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby
w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy
wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie
skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli,
a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych
I CSK 565/24
5
postanowieniach umownych (zob. np. wyrok SN z 30 czerwca 2022 r., II CSKP
656/22; postanowienie SN z 20 października 2023 r., I CSK 1696/23).
Podobnie Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można dokonać wykładni umów
kredytowych na podstawie art. 65 § 2 k.c. lub art. 56 k.c., już po usunięciu z nich
postanowień abuzywnych, w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do
sposobu ustalenia kursu CHF oraz zaznaczył, że niedopuszczalne jest
przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt złotowy
oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR (zob. postanowienie SN z 29 września
2023 r., I CSK 6848/22).
Należy także zauważyć, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy,
przepisy dyrektywy 93/13 gwarantują konsumentom ochronę ukierunkowaną
na zniechęcanie przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach
nieuczciwych postanowień umownych. Nieważność umowy mieści się w zakresie
sankcji, jaką dyrektywa przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez
przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych (zob. np. postanowienie
SN z 27 listopada 2023 r., I CSK 4821/22). W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17
i C-179/17, Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA) TSUE wykluczył,
aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych
w umowach. W świetle orzecznictwa TSUE, w razie stwierdzenia abuzywności
klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy „nie wydaje się możliwe z prawnego
punktu widzenia”, co dotyczy także klauzul przeliczeniowych przewidujących
spread walutowy (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., Zsuzsanna Dunai
przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., C-118/17; z 5 czerwca 2019 r., GT przeciwko
HS, C-38/17).
Ponadto brak w uzasadnieniu przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. powołania aktualnego na dzień wniesienia skargi kasacyjnej orzecznictwa
Sądu Najwyższego z lat 2020-2023 oraz dostępnego piśmiennictwa dotyczącego
przedmiotowej materii sprawia, że nie można przyjąć, że pozwany wyjaśnił – co jest
niezbędne – z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest
niewystarczający dla dokonania wykładni wskazanych w skardze przepisów (zob.
I CSK 565/24
6
postanowienia SN: z 21 września 2023 r., I CSK 2353/23, i z 25 października
2023 r., I CSK 2926/23).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1
k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[SOP]
[a.ł]
