I CSK 47/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
5 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 5 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku E.P.
z udziałem A.K. i M.M.
o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej A.K. i M.M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku
z 23 lipca 2025 r., IV Ca 1261/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2.
oddala
wniosek
wnioskodawczyni
E.P.
o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną uczestniczek postępowania A.K. oraz M.M.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Płocku z 23 lipca 2025 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
I CSK 47/26
2
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżące oparły na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie
zostały spełnione.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia
rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie
zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania
w sprawie (zob. postanowienia SN: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03;
z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada
2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019 r., I CSK
627/18).
Zaś odwołanie się do przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni
przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć. Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia
odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej
okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
I CSK 47/26
3
zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości
interpretacyjne (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2026 r., I PSK 173/26).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na przesłance
oczywistej zasadności kasacyjnej obligowało autora skargi do wykazania
kwalifikowanej postaci naruszenia przytoczonych we wniosku przepisów prawa
materialnego lub procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez studiowania akt sprawy
i prowadzenia bardziej złożonych rozumowań (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22
marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018
r., III CSK 38/18). Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie
aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście
sprzecznego z prawem i nieprawidłowego orzeczenia, które z tych przyczyn nie
może się ostać w obrocie prawnym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 15
października 2015 r., III CSK 198/15; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15.;
z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16; z 29
września 2017 r., V CSK 162/17; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17; z 18 kwietnia
2018 r., II CSK 726/17 z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, postanowienie
Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2026 r., I CSK 2487/24).
Skarżące wskazały, że „zagadnienie dotyczy rozumienia pojęcia „świadek
testamentu ustnego” oraz standardu, jaki musi spełniać osoba pełniąca tę rolę.
Chodzi o odpowiedź, czy wymóg obecności co najmniej trzech świadków może być
uznany za spełniony przez samą fizyczną obecność i podpis pod pismem
stwierdzającym treść testamentu, czy też konieczne jest rzeczywiste wysłuchanie,
zrozumienie i przyjęcie do wiadomości treści oświadczenia woli testatora przez
każdego ze świadków.” Dalej w skardze kasacyjnej wskazano, że „Sąd Najwyższy
wyjaśnił, że świadek musi mieć świadomość roli oraz zdolność percepcji treści
oświadczenia, a sama obecność nie wystarcza, aby spełnić wymóg z art. 952 § 1
k.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. III CSK
317/09; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. II CK
I CSK 47/26
4
419/05). Jednocześnie podkreślono, że forma szczególna ma charakter iuris stricti,
a niespełnienie minimalnej liczby świadków skutkuje nieważnością testamentu
ustnego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2002 r., sygn. III CZP
22/02; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. I NSNc
47/21). W niniejszej sprawie rozbieżność ocen sądów co do statusu konkretnej
osoby jako świadka unaocznia potrzebę ujednolicenia praktyki i jednoznacznego
potwierdzenia wskazanych standardów.”
Poza tym według skarżących „wykładni wymaga także przesłanka „obawy
rychłej śmierci” jako samodzielna podstawa dopuszczalności testamentu ustnego.”
Jednocześnie wskazały one, że „Sąd Najwyższy wyłożył, że obawa ta oznacza
poczucie rychłego zgonu oparte na rzeczywistych zdarzeniach bezpośrednio
zagrażających życiu, a nie na samym subiektywnym lęku (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 12 marca 2019 r., sygn. II CSK 465/18). Następstwo zgonu nie
może legalizować ex post formy szczególnej ani zastępować dowodu istnienia
obawy na moment testowania. Judykatura utrwala dwutorową ocenę tej przesłanki,
wymagając łącznego wystąpienia elementu subiektywnego i obiektywnego, przy
jednoczesnym badaniu okoliczności istniejących w chwili sporządzania testamentu
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1974 r., sygn. III CRN 5/74;
postanowienie 14 Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2019 r., sygn. I CSK
269/18; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. I CSK
37/10).”
Ponadto w ocenie skarżących skarga była „oczywiście uzasadniona
w rozumieniu art. 398 § 1 pkt 4 k.p.c., ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie
pozostaje w sprzeczności z powołanymi standardami orzeczniczymi. Uznanie za
świadka osoby, która nie wysłuchała i nie zrozumiała treści oświadczenia testatora,
narusza art. 952 § 1 k.c. w świetle wykładni przedstawionej przez Sąd Najwyższy.
Przyjęcie obawy rychłej śmierci w oparciu o następstwo zgonu i ocenę ex post,
z pominięciem okoliczności przeciwnych, bez wykazania obiektywnych podstaw tej
obawy na chwilę testowania, narusza reguły wynikające z utrwalonej linii
orzeczniczej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że „istotne zagadnienie
prawne” to problem dotychczas nierozważany, którego wyjaśnienie przyczyni się do
I CSK 47/26
5
rozwoju prawa. Jeśli skarżące same cytują orzeczenia, w których sygnalizowany
przez nie problem jest już omówiony wykazują, że zagadnienie jest już znane,
a zatem nie może być przyczyną przyjęcia skargi na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że nie występuje istotne zagadnienie prawne,
jeżeli we wcześniejszym orzecznictwie SN wyraził już pogląd na określony temat,
a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob.
postanowienie SN z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003, nr 13, poz.
5).
Ponadto Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał już, że do wypełnienia
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., rozbieżności sygnalizowane przez skarżących
muszą być ujawnione w orzecznictwie sądów powszechnych lub Sądu
Najwyższego, a nie być jedynie kwestią sporu w jednym procesie. Argumentacja
skarżących w tym zakresie, potwierdza, że również w tej części skargi chodzi
o stosowanie prawa w konkretnej sytuacji, a nie o problem z kwalifikowaną
potrzebą wykładni określonego przepisu, adekwatną dla podstawy przedsądu z art.
3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Można zatem przyjąć, że intencją wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania jest kwestionowanie rozstrzygnięcia w tej sprawie, a nie
realna potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Skarżące nie wykazały również oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.
Przede wszystkim nie jest możliwe jednoczesne wykazywanie, że w sprawie
istnieje istotne zagadnienie prawne lub potrzeba wykładni określonych przepisów
prawa oraz, że skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście
uzasadniona. Albo jest tak, że wykładnia danych przepisów jest prosta i w związku
z tym ich naruszenie jest oczywiste, albo tak, że wykładnia ta rodzi wątpliwości,
wobec czego naruszenie przepisów nie może być oczywiste (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14). Zatem nie do pogodzenia
z oczywistością skargi jest formułowanie w niej zagadnień prawnych,
wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, czy też wskazywanie na
potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 14 kwietnia lipca 2011 r., II UK 24/11). Taka konstrukcja wniosku
I CSK 47/26
6
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na
samym wstępie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 marca 2021 r., V CSK
204/20). Nie sposób zatem uznać, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna.
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. Oddalenie wniosku wnioskodawczyni E.P. o zwrot kosztów
postępowania kasacyjnego wynika stąd, że w złożonej w jej imieniu odpowiedzi na
skargę kasacyjną brak jest wniosku o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Oznacza to, że zapadłe rozstrzygnięcie nie jest zgodne z jej
oczekiwaniem co do wyniku sprawy.
M.L.
Krzysztof Wesołowski
[SOP]
