I CSK 4549/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
25 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku W. F. i B. F.
z udziałem W. W. i P. spółki akcyjnej w K.
o wpis do księgi wieczystej,
na skutek skargi kasacyjnej W. F. i B. F.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu
z 24 maja 2023 r., II Ca 1242/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Opolu z 24 maja 2023 r. wnioskodawcy wnieśli o przyjęcie skargi do rozpoznania
na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Zdaniem skarżących w sprawie występuje następujące istotne zagadnienie
prawne: Czy w wypadku służebności ustanowionej przed wydaniem przez Sąd
Najwyższy uchwały z 17 kwietnia 2009 r., III CZP 9/09, możliwe jest
bezobciążeniowe wyodrębnienie działki geodezyjnej do odrębnej księgi wieczystej
w związku z udzieleniem konkludentnej zgody uprawnionego ze służebności
na bezobciążeniowe wyodrębnienie w przyszłości wyodrębnionej już geodezyjnie
I CSK 4549/23
2
w dniu ustanowienia służebności działki gruntu, wynikające ze złożenia przez
uprawnionego z tytułu służebności oświadczenia, iż służebność ta wykonywana jest
wyłącznie na jednej (konkretnie wskazanej) z działek geodezyjnych objętych daną
księgą wieczystą?
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik W. W. wniósł o przyjęcie jej do
rozpoznania i uchylenie ww. postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (środek prawny),
nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,
jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia
z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością
lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia
orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. np.
postanowienia SN: z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 13 czerwca 2018 r., II CSK
71/18; z 7 lipca 2022 r., I CSK 2151/22; z 28 września 2023 r. I CSK 6680/22,
i z 12 stycznia 2024 r., I CSK 2817/23).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja
tzw. „przedsądu” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej.
W razie wystąpienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. np. postanowienie SN
z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
I CSK 4549/23
3
Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez
prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek
o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły
stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej
do rozpoznania.
Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje
się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które
cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi
prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;
z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).
Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie
dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy
tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają
w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi
zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać
ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne
jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen
przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków
interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;
z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;
z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;
z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).
Ponadto zagadnienie prawne musi mieć charakter ściśle jurydyczny dający
się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących
ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienia SN: z 13 stycznia
2023 r., I CSK 1826/22, i z 26 maja 2023 r., I CSK 4904/22) oraz nie może mieć
charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi
odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej
I CSK 4549/23
4
zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienia SN: z 30 kwietnia 2015 r.,
V CSK 598/14, i z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono także stanowisko,
że występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno
spełniać wymagania stawiane pytaniom prawnym kierowanym do Sądu
Najwyższego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., a zatem wiązać się z poważnymi
wątpliwościami, których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych
reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN: z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06;
z 15 listopada 2023 r., I CSK 1951/23).
Analiza przedstawionego przez skarżących problemu nie pozwala
na przyjęcie, że podnoszona kwestia stanowi istotne zagadnienie prawne
w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
sprowadza się do prezentacji problemów praktycznych związanych
z funkcjonowaniem przywołanej regulacji oraz przedstawienia podejścia
do zagadnienia w orzecznictwie konkretnego Sądu Rejonowego. Skarżący nie
przedstawili natomiast stosownej argumentacji jurydycznej wskazującej,
że zaprezentowane zagadnienie ma charakter rzeczywisty w tym znaczeniu,
że istnieją co najmniej dwie równorzędne możliwości jego rozstrzygnięcia. Innymi
słowy nie przedstawili argumentów prowadzących do rozbieżnych ocen
zaprezentowanego problemu. Uzasadnienie przedmiotowego wniosku nie zawiera
także jakiegokolwiek odwołania do poglądów prezentowanych w doktrynie
odnoszących się do poniesionej kwestii oraz nie wyjaśnia, w jaki sposób jej
rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa.
Należy także zaznaczyć, że odpowiedzi na wątpliwości skarżących
dostarcza już powołana przez nich w skardze kasacyjnej uchwała SN z 17 kwietnia
2009 r., III CZP 9/09 (OSNC 2010, nr 1, poz. 4), w której przyjęto, że jeżeli jedna
księga wieczysta urządzona jest dla kilku geodezyjnie tylko wyodrębnionych działek
i niektóre z nich objęte są służebnością gruntową, to odłączenie z księgi wieczystej
działki nieobjętej zakresem wykonywania służebności i założenie dla niej nowej
księgi wieczystej nie powoduje wygaśnięcia obciążenia jej tą służebnością.
I CSK 4549/23
5
W uzasadnieniu przywołanej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że treść
art. 290 § 2 k.c. w zasadzie nie budzi wątpliwości; wynika z niego, że w razie
podziału nieruchomości obciążonej służebnością gruntową, służebność ta
utrzymuje się na nieruchomościach powstałych w wyniku podziału także wówczas,
gdy wyodrębniona w wyniku podziału nieruchomość nie była poprzednio objęta
zakresem wykonywania służebności gruntowej, a zainteresowanemu właścicielowi
(właścicielom) nieruchomości obciążonej przysługuje roszczenie o zwolnienie
od służebności.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dostrzeżono także - co podnoszą
skarżący, że w niektórych sytuacjach podział nieruchomości spowoduje,
że istnienie służebności na jednej z nieruchomości nie będzie miało sensu
gospodarczego. Jak podkreślił Sąd Najwyższy, okoliczność ta nie uszła jednak
uwadze ustawodawcy, który wraz z ustanowieniem nieprzewidującej wyjątków
reguły ogólnej o utrzymaniu służebności mimo podziału jednej z nieruchomości,
wprowadził możliwość następczej modyfikacji skutków jej zastosowania.
Modyfikacja ta nie następuje jednak z mocy prawa. Każdorazowo niezbędne jest
dla jej wystąpienia dokonanie odpowiedniej czynności prawnej, a w braku
porozumienia zainteresowanych - wydanie konstytutywnego orzeczenia sądowego.
Sam podział nieruchomości obciążonej nie powoduje ani wygaśnięcia służebności,
ani zmiany jej treści. Jego skutkiem może być jedynie powstanie roszczenia
właściciela nieruchomości obciążonej o zwolnienie jej od służebności (zob.
postanowienie SN z 25 maja 2022 r., I CSK 2247/22).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd
Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[r.g.]
I CSK 4549/23
6
