Art. 290 Kodeksu cywilnego reguluje sytuacje dotyczące podziału nieruchomości, które są związane z utrzymaniem obowiązujących służebności. W § 1 przepisu mowa jest o nieruchomości władnącej – czyli tej, na której służebność przysługuje – która zostaje podzielona na kilka części. Zasadniczo służebność pozostaje ważna wobec każdej z nowo powstałych części, jednak jeśli służebność zwiększa swoją użyteczność tylko wobec części, to właściciel nieruchomości obciążonej może zażądać zwolnienia pozostałych od tego obowiązku. Podobna zasada została zawarta w § 2 dotyczącym nieruchomości obciążonej, która również podlega podziałowi. Służebność utrzymuje się na wszystkich powstałych częściach, ale jeżeli można ją wykonać jedynie względem niektórych, właściciele pozostałych mogą domagać się zwolnienia ich z obowiązku służebności. Wreszcie, § 3 wskazuje na sytuacje, w których sposób wykonywania służebności musi ulec zmianie na skutek podziału nieruchomości władnej lub obciążonej. Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia co do nowego sposobu korzystania z służebności, ustala go sąd. Jak więc wynika z art. 290, podział nieruchomości nie powoduje automatycznego wygaszenia służebności, lecz wprowadza reguły co do jej utrzymania i możliwych zmian.
Przepis ma zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy właściciel nieruchomości, która jest przedmiotem służebności, dokonuje jej podziału na kilka części – czy to nieruchomości władnącej (korzystającej ze służebności), czy też obciążonej (na której ciążą obowiązki służebnościowe). Kluczowe przesłanki dotyczą kwestii zwiększenia użyteczności służebności wyłącznie dla wybranych części nieruchomości, co umożliwia właścicielowi nieruchomości obciążonej lub właścicielom poszczególnych części wezwanie do zwolnienia pozostałych z ciążącej służebności. Przepis ustanawia także mechanizm rozstrzygania sporów przy braku zgody w zakresie zmiany sposobu wykonywania służebności, skierowanych do sądu.
W praktyce art. 290 można odnieść do sytuacji, gdy przykładowo działka rolna obciążona jest służebnością przejścia, a jej właściciel dzieli ją na dwie lub więcej działek. Jeśli służebność ma zastosowanie tylko do jednej z tych działek (na przykład przejście jest konieczne tylko na jednej z nowych działek), właściciel działek, które nie wymagają korzystania ze służebności, może żądać zwolnienia ich z tego obowiązku. Analogicznie właściciel działki będącej władną, podzielonej na części, może oczekiwać zwolnienia z możliwości korzystania ze służebności przez niektóre części, jeśli służebność dotyczy tylko innych. W przypadku gdy strony nie dogadają się co do nowej formy korzystania ze służebności (np. zmiany trasy przejścia), spór rozstrzyga sąd. Ten przykład ukazuje praktyczne znaczenie art. 290 w ochronie interesów właścicieli w obliczu podziału nieruchomości.
Często pojawiające się błędy związane z interpretacją art. 290 dotyczą niewłaściwego rozumienia utrzymania służebności po podziale, co nie oznacza, że służebność automatycznie obowiązuje na wszystkich podzielonych częściach w jednakowy sposób. Ponadto niedostateczna uwaga może być poświęcana możliwości zwolnienia niektórych części nieruchomości z obowiązku służebności, co jest wyraźnie przewidziane w przepisie. Kolejnym częstym problemem jest brak rozstrzygnięcia zmiany sposobu korzystania ze służebności bez porozumienia stron, co wymaga skierowania sprawy do sądu. Art. 290 KC pozwala na uregulowanie służebności po podziale nieruchomości, ale wymaga starannego stosowania i uwzględnienia interesów wszystkich właścicieli. W przypadku indywidualnych sytuacji warto zasięgnąć porady prawnika, aby prawidłowo przeprowadzić ten proces oraz zrozumieć swoje prawa i obowiązki.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
