I CSK 4327/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
18 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa H.W. i M.W.
przeciwko S.D., B.L., J.L., Z. w R. obejmującego nieruchomość rolną dla której
prowadzona jest księga wieczysta [...] – K.P. ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej B.L. i J.L.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 30 stycznia 2023 r., I ACa 1056/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od B.L. i J.L. na rzecz H.W. i M.W. 2 700 zł (dwa
tysiące siedemset złotych) kosztów postępowania kasacyjnego
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 30 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, w sprawie
z powództwa H.W. i M.W. przeciwko S.D., B.L., J.L. i Z. w R. obejmującego
nieruchomość rolną, dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] – K.P., na
skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego
w Elblągu z 16 maja 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
a. w punkcie 1 ustalił, że umowa z 25 marca 2014 r. na kompleksową obsługę
I CSK 4327/23
2
gospodarstwa rolnego w R. w zakresie prac związanych z uprawą
i zbiorem płodów rolnych jest nieważna; b. w punkcie 2 zasądził od pozwanych na
rzecz powodów koszty procesu (pkt I), zasądził od pozwanych na rzecz powodów
koszty postępowania apelacyjnego (pkt II).
Skarga kasacyjna została wniesiona przez pozwanych B.L. i J.L. We
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazali, że w
sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które daje się sprowadzić do
pytania: „czy zawarcie przez zarządcę sądowego rzeczy wspólnej umowy
obligacyjnej, na mocy której powierza się jednemu ze współwłaścicieli uprawnienie
do dokonywania (za wynagrodzeniem) czynności faktycznych w celu pobierania z
korzyścią dla wszystkich współwłaścicieli (na ich rachunek) pożytków naturalnych
rzeczy wspólnej, stanowi czynność zwykłego zarządu, czy też czynność
przekraczającą zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną?”. Skarżący wskazali
również, że z zagadnieniem tym nierozerwalnie łączy się druga przesłanka
uzasadniająca
przyjęcie
skargi
kasacyjnej
do
rozpoznania,
tj. istnienie potrzeby wykładni przepisów prawa materialnego art. 199 w zw. z art.
201 w zw. z art. 203 k.c. oraz art. 935 § 3 k.p.c.
W uzasadnieniu powołanych przesłanek skarżący wskazywali, że sądy
powszechne ani Sąd Najwyższy nie poddawały dotąd analizie czynności dokonanej
przez zarządcę, która polegała na zawarciu stosunku obligacyjnego o cechach
opisanych w skardze kasacyjnej, dlatego nie są w stanie powołać się na
rozbieżności w orzecznictwie. Skarżący zaznaczyli, że o tym, iż zagadnienie jest
oceniane rozbieżnie świadczyć mają kolejne wyroki sądów całkowicie zmieniające
ocenę dokonaną uprzednio przez sąd niższej instancji w tej konkretnej sprawie.
Z tych względów zagadnienie budzi poważne wątpliwości.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną złożyli: powodowie, którzy wnieśli
o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od
pozwanych na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego; pozwany K.P., który
domagał się postanowienia o odmowie przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
oraz pozwany S.D., który wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 4327/23
3
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Zgodnie z treścią art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: (1) w sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne; (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów; (3) zachodzi
nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Sąd Najwyższy bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności
uzasadniające wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie.
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony –
co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie obejmuje zaś merytorycznej oceny skargi
kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istotnym
zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie
objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy
i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić do
rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga jego
sformułowania oraz uzasadnienia występowania w sprawie (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 28 listopada 2003r., II CK 324/03, postanowienie Sądu
I CSK 4327/23
4
Najwyższego z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, z 13 lipca 2007r., III CSK 180/07,
postanowienie Sądu Najwyższego z 22 listopada 2007r., I CSK 326/07,
postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2005r., II PK 98/05,
postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2019 r., I CSK 627/18).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co
wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego
wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;
z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Analiza argumentów przedstawionych przez skarżących nie pozwala na
ocenę, że przedstawione przez nich zagadnienie spełnia kryteria, o których mowa
w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący nie wyjaśnili, z którymi przepisami prawa wiążą
sformułowane przez siebie zagadnienie i nie podjęli się skonstruowania wywodu
prawnego, uzasadniającego możliwość rozbieżnych ocen prawnych na tym tle.
Argumentacja przedstawiona przez skarżących dąży natomiast z pewnością
do zakwestionowania poglądu prawnego przyjętego przez Sąd Apelacyjny.
Chociaż wypada się zgodzić ze skarżącymi, że umowa, która stała się
podstawą żądania powodów o ustalenie w niniejszej sprawie nie stanowiła
dotychczas przedmiotu badania zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo, to
jednak należy mieć na względzie, że Sądy meriti nie były pozbawione możliwości
przeprowadzenia własnej oceny umowy i jej kwalifikacji jako należącej do czynności
I CSK 4327/23
5
przekraczających czynności zwykłego zarządu. Deficyt orzecznictwa w określonej
sprawie nie wyklucza sposobności, aby Sądy orzekające kierowały się dokonywaną
na potrzeby konkretnej sprawy własną interpretacją przepisów, o ile mieści się ona
w ramach dyrektyw wykładni prawa. Jeżeli zatem Sąd meriti przedstawił
rozważania prawne korespondujące ze stanem faktycznym sprawy, ustalonym
w zgodzie z obowiązującymi regułami logiki i doświadczenia życiowego, to trudno
przyznać, aby jego rozstrzygnięcie było błędne, choćby nawet skarżący starali się
przekonać do własnej koncepcji rozwiązania sprawy.
Motywy pisemne wyroku Sądu Apelacyjnego pozwalają dodatkowo wysnuć
wniosek, że Sądy meriti wyczerpująco oceniły nie tyle samą wartość umowy
bez oderwania od rodzaju gospodarstwa rolnego, lecz rozważyły rolę umowy, którą
jej zawarcie miało odegrać w prowadzeniu gospodarstwa rolnego o znacznym
areale. Sąd Apelacyjny przekonująco wypowiedział się co do charakteru tej umowy,
podkreślając, że bez jej zawarcia zwyczajne funkcjonowanie gospodarstwa rolnego
w takim zakresie, w jakim ujawniło się to w toku postępowania rozpoznawczego,
nie byłoby możliwe. Podobnie wziął pod uwagę Sąd odwoławczy doniosłość
czynności z punktu widzenia gospodarczego, bezpieczeństwa obrotu i wysokości
zobowiązania wynikającego z konieczności uiszczenia wynagrodzenia z tytułu
wykonania tej umowy w stosunku do wartości majątku całego gospodarstwa. Co
ważne, w toku postępowania Sądy meriti ustaliły, że zarządca nie podejmował
decyzji dotyczących bieżących prac, lecz doszło do faktycznego przekazania tych
kompetencji jednemu ze współwłaścicieli, pomiędzy którymi od lat toczył się konflikt
wynikający z odmiennych koncepcji zarządu gospodarstwem rolnym. Te wszystkie
czynniki przemawiały za przypisaniem umowie charakteru niemieszczącego się
w ramach zwykłego zarządu.
Na tej podstawie Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że Sądy meriti
nie naruszyły dyrektyw obowiązujących w zakresie zakwalifikowania umowy jako
„czynności przekraczającej czynności zwykłego zarządu” (por. wyrok Sądu
Najwyższego z 29 listopada 2012 r., II CSK 141/12). Tym samym, zagadnienie
prawne zaproponowane przez skarżących nie miało charakteru uniwersalnego,
a jego rozstrzygnięcie miało doprowadzić do uzyskania zgodnego z wolą
skarżących wyniku sprawy.
I CSK 4327/23
6
Należy również odmówić racji skarżącym, że do poważnych wątpliwości
związanych z wykładnią przepisów prawa dochodzi wówczas, gdy w postępowaniu
rozpoznawczym w modelu apelacji pełnej obowiązującym w polskiej procedurze
cywilnej Sądy obu instancji zajmą odmienne stanowiska. Sąd odwoławczy jest
bowiem władny uzupełnić zarówno ustalenia faktyczne, jak i przedstawić
indywidualny wywód prawny, który uzasadnia zmianę orzeczenia wydanego przez
Sąd pierwszej instancji. Natomiast istniejące rozbieżności należy usuwać
w sytuacjach, gdy różne sądy przy zastosowaniu identycznych przepisów
w zbliżonych stanach faktycznych doprowadziły do wydania skrajnie różnych
rozstrzygnięć, wywołujących poczucie jawnej niesprawiedliwości. Same zaś
wątpliwości co do zastosowania art. 199 k.c., art. 201 k.c., art. 203 k.c.
i art. 935 § 3 k.p.c., które przedstawili skarżący, dotyczyły oczywiście
nieporównywalnych stanów faktycznych. Skoro stany faktyczne w cytowanych
przez skarżących sprawach nie były zbliżone, to trudno przyjąć, aby zapadłe
rozstrzygnięcia nie uwzględniały tych różnorodności.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11
i 3, w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za adwokackie.
(M.M.)
[a.ł]
