I CSK 4306/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
24 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.R. i Ł.R.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 19 lipca 2023 r., I ACa 119/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów 2700 (dwa
tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
pozwanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
(R.N.)
UZASADNIENIE
Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną od
wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 lipca 2023 r., wydanego w sprawie z
powództwa D.M.R.-O. i Ł.R. o zapłatę i ustalenie.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, pozwana wskazała
na potrzebę dokonania wykładni art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
I CSK 4306/23
2
Wskazała również na oczywistą zasadność skargi, wynikającą z naruszenia
art. 3851 k.c. przez przyjęcie, że kwestionowana w sprawie umowa kredytu
hipotecznego jest nieważna, a postanowienia umowne uznane za abuzywne
odnoszą się do przedmiotu świadczenia głównego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca
w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych. Jednakże jeśli
skarżący dąży do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien
przedstawić istotne argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu
Najwyższego wydaje się zasadna (zob. np. postanowienia SN:
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24;
z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23;
z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).
Natomiast przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest
jej oczywista zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających
różnej wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym
o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób, sprzeczną
z jednolitą i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,
I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,
I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,
I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,
I CSK 5328/22).
Skarżąca przedstawiła wątpliwość odnoszącą się do następstw stwierdzenia
abuzywności niektórych postanowień umów kredytu zabezpieczonego hipoteką,
w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron były wyrażone w walucie obcej
lub do tej waluty przeliczane. Kwestia ta jednak doczekała się już licznych
wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej.
I CSK 4306/23
3
Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca
tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego
i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm
ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi jednostronną
swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco
narusza interesy konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści
i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo
istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną
(por. wyroki SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r.,
II CSKP 1095/22; z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r.,
II CSKP 1511/22; z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r.,
II CSKP 854/24; z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025,
II CSKP 201/23; z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).
Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,
ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron.
I CSK 4306/23
4
4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy.
5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych
w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia
w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład
całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały
w analogicznym składzie (art. 88 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym).
Również wątpliwości dotyczące zarzutu zatrzymania zostały rozstrzygnięte
w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r.,
III CZP 31/23, OSNC 2025 nr 3, poz. 25, w której wyjaśniono, że prawo
zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność
z wierzytelności drugiej strony. Stanowisko to zostało powtórzone w uchwale składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, w której
przyjęto, że w przypadku dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego
na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie
przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
W uchwałach tych wyjaśniono również, że teoretycznoprawna kwestia
wzajemnej natury umowy kredytu nie ma znaczenia dla oceny, czy stronom
przysługuje zarzut zatrzymania, tym samym jej rozstrzygnięcie nie wywołałoby
bezpośredniego wpływu na wynik niniejszej sprawy.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem
istotnych kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd
Najwyższy.
I CSK 4306/23
5
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania, o kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
SSN Adam Doliwa
(P.H.)
[a.ł]
