I CSK 416/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Piotr Telusiewicz
12 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 12 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M. Z.
przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w […]
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej M. Z.
od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu
z 13 października 2023 r., I Ca 36/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego;
III. przyznaje adwokatowi D.R. od Skarbu Państwa - Sądu
Rejonowego w Iławie 1800 zł (tysiąc osiemset złotych), w tym
podatek od towarów i usług we właściwej stawce, tytułem
wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu
w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 13 października 2023 r., Sąd Okręgowy w Elblągu, w sprawie
z powództwa M. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w […], o
zapłatę, na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Iławie z 14
grudnia 2022 r., oddalił apelację (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 2,
3).
I CSK 416/24
2
2. Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł powód,
zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt 1.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
I CSK 416/24
3
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,
w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
6. Skarga kasacyjna strony powodowej nie zawiera argumentów
dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi
powołana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Jak wskazano w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powód uznał, że „zachodzi
nieważność postępowania przed Sądem II instancji, albowiem powód został
pozbawiony możliwości obrony swych praw, w rozumieniu art. 379 pkt 5 kpc”.
Powód przy tym uzasadniał swoje przekonanie zarzutami związanymi z
naruszeniem art. 299 i 374 k.p.c.
Przypomnieć należy, że art. 299 k.p.c. przewiduje jedynie fakultatywną
możliwość dopuszczenia dowodu z przesłuchania strony jeżeli po wyczerpaniu
środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla
rozstrzygnięcia sprawy. Przy tym sąd musi mieć przekonanie, że przyczyni się do
wyjaśnienia tych faktów. W przedmiotowej sprawie, treść uzasadnienia orzeczenia
Sądu Okręgowego, nie wskazuje by w ocenie Sądu istniały niewyjaśnione fakty.
Wręcz przeciwnie, Sąd Okręgowy dokonał szczegółowej analizy zgormadzonego w
sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie uznał, iż jest on wystarczający do
wydania orzeczenia w sprawie.
Nie można też podzielić rozważań skarżącego dotyczących wadliwości
rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym przez Sąd Okręgowy. Niezłożenie,
przez pełnomocnika powoda, wniosku o przeprowadzenie rozprawy, w kontekście
treści art. 374 zd. 2 k.p.c. (rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest
niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła
wniosek o przeprowadzenie rozprawy), uprawniało Sąd Okręgowy do zastosowania
art. 374 zd. 1 k.p.c. (sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu
I CSK 416/24
4
niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne). Ta ocena została
wyrażona w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego, w którym wskazano, że: „W
ocenie Sądu Okręgowego, Sąd I instancji przeprowadził staranne postępowanie
dowodowe, a zgromadzony materiał procesowy ocenił w sposób nienaruszający
zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Skarżący nie wskazał
w tym zakresie żadnych uchybień, które pozwoliłyby na zmianę zaskarżonego
wyroku.”
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy aprobuje argumentację
podnoszoną w odpowiedzi na skargę kasacyjną (przemawiającą za odmową
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania), a przytaczanie podniesionych tam
argumentów, uznaje w tym miejscu za zbędne.
11. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 102 k.p.c.,
stosowanego odpowiednio w postępowaniu kasacyjnym. Odstąpienie od obciążenia
strony przegrywającej obowiązkiem zwrotu kosztów uzasadnione było sytuacją
osobistą i majątkową powoda oraz faktem, że powód był subiektywnie (z racji na
sferę okoliczności ocenianych w sprawie) przekonany o zasadności dochodzonego
roszczenia.
Zaś w przypadku nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z
urzędu w postępowaniu kasacyjnym, Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 2 pkt 5
w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, pomijając § 8 pkt 5 i
§ 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w
sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego
kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Analiza statusu
adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują
jako podmioty powołane i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do
uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia – w zakresie podwyższenia lub nie
przyznanej opłaty o kwotę podatku od towarów i usług - nie ma konstytucyjnego
uzasadnienia (zob. także wyroki TK: z 23 kwietnia 2020 r., SK 66/19; z 20 grudnia
I CSK 416/24
5
2022 r., SK 78/21; z 19 kwietnia 2023 r., SK 85/22; z 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22).
Przyznana kwota obejmuje podatek VAT.
[a.ł]
