I CSK 3844/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
16 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 16 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.P.
z udziałem M.R. i W.P.
o rozstrzygnięcie co do aktów stanu cywilnego,
na skutek skargi kasacyjnej M.P.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Sosnowcu
z 10 lipca 2024 r., II Ca 837/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. ustala, że uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym
udziałem w sprawie.
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z 10 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Sosnowcu oddalił
apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej z 13 czerwca
2023 r., w którym Sąd oddalił wnioski M.P. o unieważnienie wzmianki dodatkowej
zawartej w punkcie 7 aktu urodzenia P.M. (P.) urodzonego […] 1944 r., a zmarłego
[…] 2020 r. w P., stwierdzającej, że ojcem P.P. jest T.P., urodzony […] 1911 r. w U.,
I CSK 3844/24
2
oraz o unieważnienie aktu zgonu P.P. i wydanie postanowienia o sporządzeniu
nowego aktu zgonu.
2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł
wnioskodawca. Skarżący powołał się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. i podał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec
zarzucanych w skardze naruszeń przepisów prawa materialnego.
3. Uczestnicy postępowania W.P. i M.R. wnieśli o odmowę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o
zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze
już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano
tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany
na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością
lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia
orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja
tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej.
I CSK 3844/24
3
W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.
5. Analiza sprawy wskazuje, że ustalenia sądu drugiej instancji nie zawierają
zarzucanych przez skarżącą uchybień, które kwalifikowałyby skargę jako
oczywiście uzasadnioną w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
6. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania nie został prawidłowo uzasadniony. We wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawca podał, że skarga jest
oczywiście uzasadniona wobec zarzucanych (w ramach podstaw kasacyjnych)
naruszeń prawa materialnego. Nie wskazał natomiast, które naruszenie przepisów
prawa materialnego (w ramach podstaw kasacyjnych skarżący sformułował siedem
zarzutów naruszeń prawa materialnego) przemawiać ma za oczywistą zasadnością
skargi. Stwierdził natomiast, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma wynikać
z „oczywiście błędnej wykładni przepisów dotyczących przesłanek unieważnienia
aktów stanu cywilnego w przemieszaniu z przesłankami ich sprostowania oraz
niezastosowaniu przepisów zastrzegających wyłącznie skutek nadania nazwiska
i błędne przyjęcie, że doszło do uznania dziecka i nadania mu nazwiska wskutek
tegoż uznania”. Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest
stanowisko, iż w przypadku powołania się na przyczynę kasacyjną, o której mowa
w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania powinny zostać wskazane konkretne przepisy, które miały zdaniem
skarżącego zostać naruszone w sposób kwalifikowany (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 24 października 2024 r. I CSK 2370/24; z 3 kwietnia 2025 r., I CSK
3077/24, i z 18 września 2025 r., I CSK 1704/24).
7. Na tle podniesionej przez skarżącego przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa,
nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi kasacyjnej (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06; z 3 marca 2020 r., V CSK
75/19). Funkcją postępowania kasacyjnego nie jest weryfikowanie wszelkich
naruszeń prawa w toku postępowania przed sądami meriti, w tym także przed
sądem odwoławczym. W orzecznictwie przyjmuje się, że o przyjęciu skargi
I CSK 3844/24
4
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a zatem nie musi wyłącznie rozstrzygać)
per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz istotny jest skutek
polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się
ostać (zob. zamiast wielu zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 stycznia
2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia 2008 r., I UK
46/08; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15;
z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23). Oczywista nietrafność wyroku ma być
konsekwencją ewidentnego naruszenia prawa (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 26 kwietnia 2010 r. II CSK 36/2010; z 30 listopada 2010 r. I CSK
359/10). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego
prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych badań lub dociekań,
podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie, bowiem
orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe (postanowienia SN:
z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15; z 14 lutego 2020 r., V CSK 483/19). Innymi słowy,
uchybienia powinny być dostrzegalne w sposób oczywisty dla osoby mającej
wyższe wykształcenie prawnicze (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52; z 22 marca
2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 17 maja 2018 r., IV CSK
601/17; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 21 maja 2019 r., I CSK 219/19).
W ocenie Sądu Najwyższego skarżący nie przedstawił argumentów
potwierdzających oczywistą zasadność skargi w powyższym rozumieniu.
8. Skarżący w szczególności nie wykazał, iż doszło do „oczywiście błędnej
wykładni przepisów dotyczących przesłanek unieważnienia aktów stanu cywilnego”
(chodzi tu o art. 39 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu
cywilnego). Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów, iż wykładnia
tych przepisów przez Sąd Okręgowy była oczywiście błędna. Skarżący twierdzi,
iż Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iż „zdarzeniem niezgodnym ze stanem
faktycznym” nie była sytuacja, w której wpisano do aktu stanu cywilnego, że dana
osoba jest ojcem dziecka, pomimo że osoba ta nie złożyła oświadczenia o uznaniu
ojcostwa. W istocie nie to było osią rozbieżności, gdyż sąd odwoławczy oparł
swe rozstrzygnięcie nie na zarzucanej przez skarżącego błędnej wykładni, lecz
I CSK 3844/24
5
na uznaniu, że w rozważanej sprawie doszło do złożenia przez T.P. oświadczenia o
uznaniu ojcostwa (uzasadnienie, k. 187). Nie zachodzi więc wątpliwość co do
należytej interpretacji przesłanek unieważnienia aktu, lecz rozbieżność w ocenie,
czy przesłanki te in casu się ziściły. W każdym razie w ocenie Sądu Najwyższego
skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów za tym, że dokonując tej
oceny sąd odwoławczy popełnił błąd, widoczny prima facie, skutkujący oczywistą
zasadnością skargi.
9. Niezależnie od powyższego, twierdzenia skarżącego o istotnej zasadności
skargi pozostaje w ścisłym związku z oceną stanu faktycznego, w tym sensie,
iż ocena zasadności zarzutów o ewidentnym naruszeniu prawa przez sąd
odwoławczy wymagałaby uprzednio akceptacji określonych twierdzeń skarżącego
co do kwestii faktycznych. Skarżący twierdzi bowiem (i na tych opiera główny
zarzut), że T.P. nie złożył oświadczenia o uznaniu dziecka – P.M. (P.). Tymczasem
ocena kwestii faktycznych leży poza zakresem kompetencji Sądu Najwyższego.
Kognicja Sądu Najwyższego ma bowiem ograniczony charakter i nie obejmuje
zarzutów związanych z ustaleniami faktycznymi oraz oceną dowodów dokonanymi
przez sądy meriti (art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie
sądem faktu, i nie dokonuje kontroli prawidłowości dokonanych przez sąd drugiej
instancji ustaleń faktycznych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia
2022 r., II USK 384/21; z 22 grudnia 2021 r., II CSK 390/21; z 31 maja 2021 r., III
CSK 152/20; z 13 maja 2021, III USK 103/21 oraz z 9 marca 2021 r., IV CSK
412/20).
10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Krzysztof Grzesiowski
[SOP]
