I CSK 3750/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
20 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku upadłego M.J.
z udziałem B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
po ogłoszeniu upadłości osoby fizycznej,
na skutek skargi kasacyjnej upadłego M.J.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 23 maja 2023 r., X Gz 157/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od M.J. na rzecz B. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w P. kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset)
złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu
do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
[J.T.]
I CSK 3750/23
2
UZASADNIENIE
M.J., którego dotyczyło postępowanie upadłościowe, wniósł skargę
kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu, którym uwzględniono
zażalenie wierzyciela B. sp. z o.o. w P. i zmieniono orzeczenie Sądu pierwszej
instancji w ten sposób, że odmówiono ustalenia planu spłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
wskazał oczywistą zasadność skargi. Podniósł, że w sprawie doszło do odrzucenia
wniosku wierzyciela o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej
instancji. Następnie Sąd Rejonowy – w sposób niedopuszczalny – uchylił
postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku na podstawie art. 359 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 229 p.u. W ocenie skarżącego, skoro postanowienie w przedmiocie
odrzucenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia nie zostało
zaskarżone przez wierzyciela, to złożone w sprawie zażalenie tego wierzyciela
podlegało odrzuceniu, czego Sąd Okręgowy błędnie zaniechał, skutkiem czego
było uwzględnienie zażalenia (tj. zmiana postanowienia Sądu pierwszej instancji).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie
sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa
z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.
Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić
odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).
Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach
podstaw skargi (zob. postanowienie SN z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01).
Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny
kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd
drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności
skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności
powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu
I CSK 3750/23
3
skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła
(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).
Skarga kasacyjna upadłego nie jest oczywiście uzasadniona. W celu
wyjaśnienia przyczyn takiego stanu rzeczy zasadne jest przytoczenie toku
postępowania po wydaniu postanowienia przez Sąd pierwszej instancji. Wierzyciel
wystąpił o uzasadnienie wspomnianego postanowienia. Nie wniósł przy tym opłaty.
Po dokonaniu wezwania wierzyciel – w terminie – uiścił opłatę od wniosku. Fakt ten
umknął Sądowi Rejonowemu, który odrzucił wniosek o sporządzenie uzasadnienia.
Wierzyciel zwrócił Sądowi pierwszej instancji uwagę na uiszczenie opłaty
w terminie. Kolejno doręczono wierzycielowi odpis postanowienia w przedmiocie
odrzucenia wniosku, natomiast Sąd Rejonowy, działając na podstawie
art. 229 ust. 1 p.u. w zw. z art. 359 § 1 k.p.c., w otwartym terminie na wniesienie
zażalenia, uchylił postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku. Następnie
uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji co do istoty sprawy
doręczono wierzycielowi, który zaskarżył wówczas to orzeczenie zażaleniem, na
którego skutek wydano zaskarżone obecnie postanowienie.
Skarżący zakwestionował obecnie podstawy do zastosowania przez Sąd
Rejonowy art. 359 § 1 k.p.c. i zwrócił uwagę, że uchylenie postanowienia
o odrzuceniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia mogłoby nastąpić jedynie na
podstawie art. 395 § 2 k.p.c., czyli w razie zaskarżenia tego postanowienia
zażaleniem wniesionym przez wierzyciela i uznania tego zażalenia przez Sąd
pierwszej instancji za oczywiście uzasadnione; wierzyciel nie zaskarżył jednak
wskazanego postanowienia.
Co się tyczy racji podniesionych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania to, choć nie świadczą one o oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej, należy zgodzić się ze skarżącym, że postanowienie
w przedmiocie odrzucenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia nie
może być zmienione na podstawie art. 359 § 1 k.p.c. Stwierdzenie to nie uzasadnia
jednak tezy o wystąpieniu wskazywanej w skardze przyczyny kasacyjnej – z dwóch
zasadniczych przyczyn.
I CSK 3750/23
4
Po pierwsze, wierzyciel rzeczywiście nie zaskarżył postanowienia
o odrzuceniu wniosku; w ocenie prawnej toku niniejszego postępowania nie można
jednak pominąć, że postanowienie to zostało uchylone w otwartym terminie do
wniesienia zażalenia. Uchylenie postanowienia, nawet oparte na niewłaściwej
podstawie prawnej, nastąpiło, co czyniło bezprzedmiotowym zaskarżenie przez
wierzyciela – nieistniejącego już w sensie prawnym – orzeczenia. Kwestionowane
obecnie przez skarżącego postanowienie uchylające postanowienie w przedmiocie
odrzucenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia istnieje w obrocie prawnym – nie
zostało z niego usunięte. Dalsze czynności podejmowane w sprawie należy więc
oceniać z uwzględnieniem, że postanowienie o odrzuceniu wniosku o sporządzenie
uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji zostało uchylone.
Po drugie, oczywista zasadność skargi jest zawsze badana w odniesieniu do
zgłoszonych podstaw kasacyjnych. Inaczej rzecz ujmując, aby skarga mogła być
uznana za oczywiście uzasadnioną, to muszą być w niej zawarte takie podstawy,
które – w razie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – umożliwią
uwzględnienie skargi jako uzasadnionej. Postanowienie, na którego wadliwość
powołuje się skarżący, zostało wydane przez Sąd pierwszej instancji. Zastrzeżenia
skarżącego zgłoszone w skardze kasacyjnej dotyczą tego, że Sąd drugiej instancji
na etapie kontroli instancyjnej nie wywiódł z wadliwości wspomnianego
postanowienia odpowiednich skutków prawnych. Zarzuty skargi zostały jednak
ujęte w taki sposób, jakby skarżący poddawał kontroli Sądu Okręgowego czynności
dokonane przez Sąd pierwszej instancji – a nie: dążył do przekonania o zasadności
skargi kasacyjnej. Na etapie postępowania kasacyjnego kontrolowane jest
orzeczenie Sądu drugiej instancji, jeśli więc miałaby zostać otwarta możliwość
zbadania postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy, to konieczne byłoby
odpowiednie do tego celu sformułowanie zarzutów – w związku z potrzebą
zbadania kwestionowanego obecnie postanowienia Sądu pierwszej instancji, które
nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a – jak wynika ze stanowiska
zajętego przez skarżącego – miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
W świetle powyższych uwag skargi kasacyjnej nie można uznać za
oczywiście uzasadnioną. Stanowisko upadłego w przedmiocie konieczności
I CSK 3750/23
5
odrzucenia zażalenia wierzyciela abstrahuje bowiem od – niezakwestionowanego
w skardze kasacyjnej w odpowiedni sposób – toku postępowania.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie § 8 ust. 1 pkt 5
w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
[J.T.]
[a.ł]
Beata Janiszewska
