Art. 395.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 395 KPC opisuje dalszy bieg sprawy po tym, jak strona wniesie zażalenie na postanowienie sądu. Zgodnie z § 1 sąd pierwszej instancji ma obowiązek niezwłocznie przedstawić zażalenie wraz z aktami sądowi właściwemu do jego rozpoznania. Wyjątkiem są sytuacje, gdy zażalenie zostało wniesione po terminie albo jest z mocy prawa niedopuszczalne - wówczas sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, sam odrzuca zażalenie, orzekając w składzie jednego sędziego. Paragraf 1(1) daje stronie przeciwnej prawo wniesienia odpowiedzi na zażalenie w terminie tygodnia, liczonym od doręczenia zażalenia, a w wypadkach, gdy ustawa przewiduje doręczenie zaskarżonego postanowienia tylko jednej ze stron oraz w sprawach wskazanych w art. 394(1a) § 1 pkt 6 - od dnia wniesienia zażalenia. Paragraf 2 przewiduje z kolei tzw. autokontrolę: jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania albo jest oczywiście uzasadnione, sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, może je uchylić bez przesyłania akt sądowi drugiej instancji i w razie potrzeby rozpoznać sprawę na nowo.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy do sądu wpłynie zażalenie na postanowienie, od którego środek ten przysługuje. Sąd bada wówczas w pierwszej kolejności kwestie formalne: czy zachowano termin i czy zażalenie w ogóle jest dopuszczalne. Jeżeli te warunki są spełnione, akta trafiają do sądu właściwego do rozpoznania zażalenia, a strona przeciwna zyskuje tygodniowy termin na przedstawienie własnego stanowiska. Autokontrola z § 2 wchodzi w grę tylko w dwóch wąsko ujętych sytuacjach: przy zarzucie nieważności postępowania oraz gdy zażalenie jest oczywiście uzasadnione, czyli błąd sądu jest ewidentny i nie wymaga pogłębionej analizy. Od postanowienia wydanego ponownie przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych, więc strona nie traci możliwości dalszej kontroli.

Przykład

Sąd oddalił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych, a strona wniosła zażalenie, wskazując, że sąd w ogóle nie uwzględnił złożonego oświadczenia o stanie majątkowym. Sąd pierwszej instancji, badając sprawę, stwierdza, że zażalenie jest oczywiście uzasadnione, ponieważ oświadczenie faktycznie znajdowało się w aktach i zostało przeoczone. Zamiast przesyłać akta sądowi drugiej instancji, sąd na podstawie art. 395 § 2 KPC uchyla własne postanowienie i rozpoznaje wniosek ponownie, tym razem z uwzględnieniem dokumentu. Gdyby jednak zażalenie zostało nadane dwa tygodnie po upływie terminu, sąd odrzuciłby je w składzie jednego sędziego, nie przekazując sprawy dalej.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że o odrzuceniu spóźnionego zażalenia decyduje zawsze sąd wyższej instancji - art. 395 § 1 KPC wyraźnie przyznaje tę kompetencję sądowi, który wydał zaskarżone postanowienie. Drugim jest traktowanie autokontroli jako reguły: sąd może z niej skorzystać wyjątkowo, a nie zawsze, gdy strona uważa swoje zażalenie za słuszne. Trzecim nieporozumieniem jest pomijanie tygodniowego terminu na odpowiedź na zażalenie albo liczenie go od złego zdarzenia - w części spraw biegnie on już od dnia wniesienia zażalenia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.