I CSK 3727/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
31 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku K. J.
z udziałem D. J.
o wpis do księgi wieczystej,
na skutek skargi kasacyjnej D. J.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 7 marca 2023 r., II Ca 2723/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od uczestniczki D. J. na rzecz wnioskodawcy K. J.
kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia uczestniczce odpisu niniejszego postanowienia do
dnia zapłaty.
[r.g.]
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 7 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie orzekając na
skutek apelacji K.J. w sprawie z jego wniosku z udziałem D.J. o wpis, zmienił
I CSK 3727/23
2
postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie z 29
sierpnia 2022 r. w ten sposób, że dokonał sprostowania danych objętych księgą
wieczystą […] poprzez ujawnienie w dziale I-O zmiany numeracji i powierzchni
działki „[…] o pow. […] ha” na działkę „numer działki: […] identyfikator działki: [….],
obręb ewidencyjny: […] o powierzchni […] ha”; odłączył z księgi wieczystej o
numerze […] działki […] i […] i przyłączył je do księgi wieczystej […] ; zamknął
księgę wieczystą […] i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.
U podstaw uwzględnienia wniosku i apelacji wnioskodawcy K.J. legło
stwierdzenie, że z załączonych do wniosku dokumentów, tj. przede wszystkim z
treści ugody sądowej, jasno wynika, że działki objęte wnioskiem stanowią całość
gospodarczą, która to przesłanka jest konieczna dla dokonania wpisu zgodnie z art.
21 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.
Dz.U. z 2025 r. poz. 341 - dalej: „u.k.w.h”).
W ocenie Sądu Okręgowego z treści ugody sądowej z 5 lutego 2018 r.,
stanowiącej podstawę wpisu, wynika także zgoda uczestniczki na połączenie
nieruchomości w jedną księgę wieczystą. Skoro w ugodzie wskazano, że
nieruchomością wspólną dla wyodrębnionych lokali będą działki nr […] , które
stanowią funkcjonalną całość, to prawnie konieczną konsekwencją ugody jest
złożenie wniosku do sądu wieczystoksięgowego celem formalnoprawnej
materializacji złożonych w niej oświadczeń. W przyjęciu przez strony ugody, że
wyżej wymienione działki mają stanowić wspólną nieruchomość dla
wyodrębnionych lokali, zawiera się zatem zgoda współwłaścicieli - o której mowa w
art. 199 k.c. - na ich połączenie w jedną nieruchomość. Inne rozumienie ugody
byłoby niezgodne z jej celem, skoro dla jego osiągnięcia konieczne jest połączenie
działek w jedną nieruchomość.
Sąd Okręgowy podkreślił, że wyrażonemu przez uczestniczkę w toku
postępowania wieczystoksięgowego sprzeciwowi przeciwko połączeniu działek w
jedną nieruchomość, nie towarzyszyło wykazanie we właściwej formie by uchyliła
się od złożonego oświadczenia woli w postaci ugody sądowej.
Domaganie się natomiast przez uczestniczkę prowadzenia postępowania
dowodowego w toku postępowania wieczystoksięgowego pozostawało w
sprzeczności z zasadą, że sąd wieczystoksięgowy jest związany stanem rzeczy
I CSK 3727/23
3
istniejącym w chwili złożenia wniosku i uwzględnia dokumenty dołączone do
wniosku i treść księgi wieczystej.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestniczkę.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.
Jej zdaniem w sprawie występuje
sprowadzające się do odpowiedzi na pytania:
istotne
zagadnienie
prawne
(1) Czy z brzmienia ugody wskazującego, że „przy czym nieruchomość
wspólną stanowią m.in. działki nr […] (opisana w pkt 1.1 ugody), […] (opisana w
pkt 1.2 ugody) stanowiące funkcjonalna całość'" można domniemywać, iż strony
wyraziły zgodę na dokonanie połączenia działek z dwóch ksiąg wieczystych i
funkcjonowanie wyłącznie jednej księgi, która obejmuje wszystkie trzy działki, czy
też z tak sformułowanych postanowień ugody nie można wywieść jednoznacznej
zgody na ww. czynność i w postępowaniu o połączenie działek, jako że jest to
czynność przekraczająca zwykły zarząd, zgodnie z art. 199 k.c., niezbędna jest
jasna i wyraźna zgoda stron na dokonanie powyższej czynności, a sprzeciw jednej
strony i brak wyrażenia przez nią zgody powoduje niemożność dokonania
powyższego wpisu?;
(2) Czy twierdzenia zawarte przez stronę w jej sprzeciwie w zakresie
dokonania wpisu przed Sądem pierwszej instancji, jak również dokument dołączony
do odpowiedzi na apelację, który potwierdza i rozszerza stanowisko strony
zaprezentowane przed tym Sądem, nie podlegają ocenie materialnoprawnej w
postępowaniu wieczystoksięgowym, czy jednak w sytuacji gdy treść danego
dokumentu (de facto sporządzonego przed złożeniem wniosku inicjującego
niniejsze postępowanie) i twierdzenia uczestniczki odnoszące się bezpośrednio do
ugody, która jest dokumentem stanowiącym podstawę wpisu dokonanego przez
Sąd odwoławczy i wskazują na takie uchybienia, które uniemożliwiają wykonanie
ugody, jest zasadne odstąpienie w postępowaniu wieczystoksięgowym od zasady,
że nie obowiązują w nim przepisy z art. 381 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. i należy takie
twierdzenia i dokumenty przedstawione przez uczestniczkę wziąć pod uwagę przy
ocenie zasadności dokonania wpisu?”
I CSK 3727/23
4
W ocenie skarżącej skarga kasacyjna, jest także oczywiście uzasadniona z
uwagi na naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 6268 § 2 k.p.c. Sąd ten przyznał
bowiem w uzasadnieniu swojego postanowienia, że aby móc zrealizować
postanowienia zawarte w ugodzie odnośnie do wyodrębnienia samodzielnych lokali
mieszkalnych w nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej […], niezbędne jest
połączenie działek objętych ww. księgą oraz księgą wieczystą […] , co po pierwsze
w sposób oczywisty nie było wolą stron przy zawieraniu ugody, gdyż żaden jej
zapis na to nie wskazuje, a uczestniczka wyraziła stanowczy sprzeciw w zakresie
ziszczenia się takiego skutku, a po drugie lokale wskazane w ugodzie, które miały
zostać wyodrębnione jako samodzielne, nie mogą uzyskać takiego statusu, z uwagi
na brak zaświadczenia o ich samodzielności uzyskanego z urzędu gminy, jak
również z uwagi na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 1 marca 2021
r., II Ca 2013/20, co skutkuje nieważnością ugody z 5 lutego 2018 r. z uwagi na
występowanie w niej braków, które uniemożliwiają jej wykonanie, a więc nie
powinna ona stanowić podstawy wpisu dokonanego przez Sąd Okręgowy w
niniejszej sprawie.
Wnioskodawca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
I CSK 3727/23
5
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie
przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek
przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami
prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono
rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie
nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych
spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru
kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do
kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego
orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC
2002, nr 12, poz. 151).
Zagadnienia prawne sformułowane przez skarżącą nie spełniają tych
wymogów. Przede wszystkim nie mają charakteru abstrakcyjnego, syntetycznego i
uniwersalnego, lecz są osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i są
pytaniami w tej właśnie sprawie sprowadzonymi do oceny prawidłowości
stosowania prawa materialnego oraz procesowego przez Sąd Okręgowy. Skarżąca
nie formułuje w istocie zagadnień prawnych, lecz zadaje pytanie - w kontekście
kognicji sądu wieczystoksięgowego - o prawidłowość dokonanej przez Sąd
Okręgowy wykładni ugody sądowej z 5 lutego 2018 r. oraz dokonania wpisu na jej
podstawie, mimo zgłoszonego przez nią sprzeciwu w odniesieniu do wniosku o
połączenie nieruchomości i przedstawionych przez nią dokumentów mających
przekonywać o nieważności ugody, a zatem niemożności jej wykonania. W
konsekwencji skarżąca zmierza do dokonania przez Sąd Najwyższy oceny trafności
zaskarżonego rozstrzygnięcia a nie rozstrzygnięcia istotnych wątpliwości prawnych
mających szersze znaczenie.
I CSK 3727/23
6
Uczestniczka nie wykazała zatem, że w sprawie ujawniły się zagadnienia
wykładnicze o problemowym czy precedensowym charakterze, których wyjaśnienie
wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć
sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na
rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do
stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.
Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu
drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną
wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym
– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako
nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego
z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK
162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest
oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,
lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z
8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych
wymogów.
Po pierwsze, w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania skarżąca wskazała na jej oczywistą zasadność oraz na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego tej samej problematyki.
Wobec kształtu tych przesłanek nie jest możliwe jednoczesne skuteczne
wykazywanie, że w sprawie istnieją wątpliwości interpretacyjne dotyczące
przepisów prawa i że skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście
uzasadniona (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r.,
I CSK 980/14, niepubl. i z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl.). W tym
zakresie uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
zawiera wewnętrzną sprzeczność, nie ulega bowiem wątpliwości, że ta sama
I CSK 3727/23
7
kwestia nie może stanowić źródła zagadnienia o problemowym i niejasnym
charakterze i zarazem podstawę ewidentnej zasadności skargi kasacyjnej, możliwej
do stwierdzenia, bez prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.
Po drugie, analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –
oczywiście uzasadniona.
Sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej bada jedynie treść i
formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej
( art. 6268 § 2 k.p.c.). W postępowaniu tym sąd orzeka zatem jedynie o rejestracji
albo odmowie rejestracji skutków zdarzeń prawnych odnoszących się do praw
ujawnionych lub mających podlegać ujawnieniu w księdze wieczystej, a nie wprost
o tych prawach (roszczeniach co do nich). Odpowiada temu założenie, że w
postępowaniu o wpis w księdze wieczystej sąd nie rozstrzyga sporu o prawo objęte
wnioskiem o wpis, lecz bada jedynie treść wniosku, treść i formę załączonych doń
dokumentów i treść księgi wieczystej oraz założenie, że postępowanie to nie służy
dochodzeniu praw, lecz ich ujawnianiu i ewidencjonowaniu (zob. m.in. uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna – z 16 grudnia
2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 84; uchwała składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z 25 lutego 2016 r., III CZP 86/15, OSNC 2016, nr 7-8, poz. 81
oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 22 listopada 2013 r., II CSK 130/13,
niepubl.).
W konsekwencji - czego nie uwzględnia skarżąca - w postępowaniu
wieczystoksięgowym nie mogą być dokonywane ustalenia, że uwzględnienie
wniosku doprowadzi do niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze
wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego z 22 maja 2003 r., II CKN 109/01, niepubl. i z 8 listopada 2007 r., III
CSK 198/07, niepubl.).
Ograniczony zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego oznacza, że sąd
oceniając zasadność wniosku powinien czynić ustalenia na podstawie tych
dokumentów, które dołączone zostały do wniosku oraz na podstawie treści księgi
wieczystej w chwili jego złożenia. Nie jest dopuszczalne, gdyż przekracza zakres
kognicji tego sądu, dokonanie wpisu na podstawie innych, niedołączonych do
I CSK 3727/23
8
wniosku dokumentów lub na podstawie takich środków dowodowych, o których nie
wspomina art. 6268 § 2 k.p.c. (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z
27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z 13 marca
2014 r., I CSK 289/13, niepubl.). Przyjęte zasady służą zapewnieniu wiarygodności
ksiąg wieczystych w sposób maksymalnie możliwy do uzyskania w uproszczonym
postępowaniu sądowym, jakim jest postępowanie wieczystoksięgowe (zob. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2008 r., III CSK 335/07, niepubl. i z
20 listopada 2014 roku, V CSK 9/14, OSNC 2015, nr 12 poz. 146). W
konsekwencji spór dotyczący ważności ugody sądowej z 5 lutego 2018 r., nie może
być przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu wieczystoksięgowym.
O oczywistej zasadności skargi nie przekonuje także przyjęcie, że ugoda
sądowa - z przyczyn wskazanych przez Sąd Okręgowy – zawierała w sobie
implicite zgodę uczestniczki na połączenie nieruchomości w jedną księgę wieczystą
( art. 21 u.k.w.h.).
Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego nie sprzeciwia się bowiem
dokonywaniu wykładni zgodnej z dyrektywami art. 65 k.c., w zakresie w jakim
wynikają one z załączonych do wniosku dokumentów powoływanych jako podstawa
wpisu. Tryb procesu jest natomiast z natury rzeczy lepiej przystosowany do
rozstrzygania sporów między stronami o charakter zawartej umowy, w zakresie w
jakim jest ona determinowana zgodnym zamiarem stron, celem umowy i innymi
czynnikami wpływającymi na wynik wykładni oświadczeń woli (zob. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 2 lipca 2004 r., II CK 265/04, niepubl., z
4 kwietnia 2012 r., I CSK 359/11, OSNC 2012, nr 9, poz. 111, z 12 kwietnia 2013 r.,
IV CSK 515/12, niepubl., z 30 października 2013r., II CSK 67/13, niepubl., i z
5 grudnia 2014 r., III CSK 45/14, niepubl.).
Nie można jednak przyjąć, by wykładnia umowy dokonana przez Sąd
Okręgowy - w okolicznościach sprawy - wykraczała poza treść dokumentu
stanowiącego podstawę wpisu, skoro strony w punkcie II ugody wyraźnie wskazały,
że działki stanowiące nieruchomość wspólną tworzą funkcjonalną całość, a w
budynku posadowionym na nieruchomościach opisanych w punkcie I 1-3
ustanowiły odrębną własność lokali. Założenie, że mimo treści ugody należało
I CSK 3727/23
9
uzyskać odrębną zgodę skarżącej na połączenie nieruchomości, jest nadmiernie
formalistyczne i pozostaje w wyraźnej kolizji z celem ugody.
Nie można również przyjąć, że o oczywistej zasadności skargi świadczy
dokonanie wpisu, mimo nieprawidłowego wydzielenia samodzielnych lokali
mieszkalnych w treści ugody, łączonym przez skarżącą z brakiem zaświadczeń
potwierdzających samodzielność lokali objętych ugodą. Przedmiotem niniejszego
postępowania było bowiem rozpoznanie wniosku o połączenie nieruchomości, a nie
żądania założenia ksiąg wieczystych dla nieruchomości lokalowych i wpis na
podstawie ugody lokali stanowiących odrębną nieruchomość, do których odnosi się
argumentacja skarżącej. Rzeczą Sądu Okręgowego nie było zatem weryfikowanie,
czy ugoda jest wystarczającą podstawą do założenia ksiąg wieczystych dla lokali
nią wyodrębnionych i czy wnioskodawca w ramach odrębnego postępowania
wieczystoksięgowego zgromadził dokumenty pozwalające na ewentualne
uwzględnienie takiego wniosku.
W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania w konfrontacji z
motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu
popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały
charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w
ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 520 § 3, art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz
art. 13 § 2 k.p.c., a także § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.).
[A.T.]
[a.ł]
I CSK 3727/23
10
