I CSK 3678/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
25 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
z udziałem P.R., Skarbu Państwa - Starosty P. i Gminy Miejskiej P.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej P.R.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Przemyślu
z 19 października 2023 r., I Ca 433/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego
w Przeworsku adw. M.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł
powiększoną o podatek od towarów i usług we właściwej stawce,
tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu
w postępowaniu kasacyjnym;
3. kosztami postępowania kasacyjnego poniesionymi przez
uczestników obciąża skarżącego, pozostawiając ich szczegółowe
wyliczenie referendarzowi sądowemu.
(K.L.)
I CSK 3678/24
2
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 19 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Przemyślu
oddalił apelacje wnioskodawcy i uczestnika P.R. od postanowienia Sądu
Rejonowego w Przeworsku z 10 listopada 2022 r. (punkt I), ustalił, że każdy
uczestnik ponosi koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem
w sprawie (punkt II) oraz przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu (punkt
III).
Skargę kasacyjną od tego postanowienia wniósł P.R., zaskarżając je
w punkcie I. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi
niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,
sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni
I CSK 3678/24
3
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji
orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,
niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,
III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;
z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,
niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,
V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżący nie wykazał, by zaskarżone postanowienie było dotknięte tego
rodzaju nieprawidłowościami. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania stwierdził, że zarzuty naruszenia art. 172 § 1 k.c., art. 292 k.c., art.
3054 k.c. w związku z art. 710 k.c. mają charakter oczywisty, gdyż z ustalonego
stanu faktycznego wynika, iż poprzednik prawny wnioskodawcy był posiadaczem
zależnym i łączył go stosunek obligacyjny z poprzednikami prawnymi uczestnika
P.R. - małżonkami M. i T. P. - mocą którego ci ostatni zezwolili poprzednikowi
prawnemu wnioskodawcy na bezpłatne korzystanie z części swojej nieruchomości
dla celów przesyłowych, co wyłączało (ze względu na brak niezbędnego animus)
możliwość zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu.
Ponadto skarżący powołał się na oczywisty charakter zarzutu naruszenia art. 520 §
2 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne obciążenie uczestnika
P.R. kosztami postępowania w całości; a także odwołał się do stanowiska Sądu
Najwyższego, że brak merytorycznego stanowiska sądu II instancji w odniesieniu
do większości zgłoszonych w apelacji zarzutów jest takim naruszeniem przepisów
postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w tej
sytuacji zaskarżone orzeczenie stwarza jedynie pozory przeprowadzenia kontroli
instancyjnej przez sąd II instancji i stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza
także art. 386 § 1 i art. 385 k.p.c.
I CSK 3678/24
4
Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie
określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2
k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i
ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie
pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ
131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC
2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007
r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11
kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17,
niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi nie może więc poprzestawać
na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych.
Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do
rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw,
niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody
argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II
CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia
2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).
Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie daje podstaw do stwierdzenia,
że Sąd Okręgowy nie rozpoznał wszystkich podniesionych przez skarżącego
zarzutów apelacyjnych. Rozważania Sądu Okręgowego ogniskowały się wokół
oceny, czy posiadanie wnioskodawcy i jego poprzedników prawnych miało
charakter zależny i czy poprzednicy prawni skarżącego wyrazili zgodę na
korzystanie z ich działki również w inny sposób niż wkopanie przewodów magistrali
wodociągowej. O ile zatem zamiarem skarżącego było odwołanie się we wniosku
również do postawionych w podstawach skargi zarzutów naruszenia art. 224 § 1 w
związku z art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 233 w związku z art. 391, z art. 378 § 1 i z art.
382 k.p.c., o tyle ze względu na brak jakiejkolwiek argumentacji skarżącego w tym
zakresie nie ma podstaw do stwierdzenia, że zarzuty te mają charakter oczywisty.
Oczywistego charakteru pozbawione są również zarzuty naruszenia art. 172
§ 1 k.c., art. 292 k.c., art. 3054 k.c. w związku z art. 710 k.c. U podstaw
rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego legło stwierdzenie, że poprzednicy prawni
I CSK 3678/24
5
skarżącego nie wyrazili zgody na korzystanie z ich działki w jakikolwiek inny sposób
niż wkopanie przewodów magistrali wodociągowej. Sąd Okręgowy wykluczył
możliwość wykładni złożonego przez nich oświadczenia woli jako udzielającego
Skarbowi Państwa upoważnienia do korzystania z działki inaczej niż przez czasowe
wejście i zakopanie urządzenia przesyłowego, a także przyjęcie domniemanego
wyrażenia przez nich zgody na korzystanie z nieruchomości w szerszym zakresie.
Zaakcentował również, że posadowienie magistrali było ostatecznie inne niż
wyrażono na to zgodę, a właściciel sprzeciwiał się takiemu jej przebiegowi, co czyni
zbędnymi wszelkie dywagacje na temat zakresu tej zgody, a w konsekwencji
nawiązania lub nie, stosunku o charakterze obligacyjnym.
Twierdzenie skarżącego, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż
poprzednik prawny wnioskodawcy był posiadaczem zależnym i łączył go stosunek
obligacyjny z poprzednikami prawnymi uczestnika, ignoruje ujawnioną w
uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia argumentację Sądu Okręgowego i
samodzielnie, w ustalonych w sprawie i wiążących Sąd Najwyższy okolicznościach
faktycznych, nie może przekonywać o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.
Za oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej nie mógł też przemawiać,
wskazany jedynie we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zarzut
naruszenia art. 520 § 2 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne
obciążenie uczestnika P.R. kosztami postępowania w całości. Wadliwość
rozstrzygnięcia o kosztach procesu bowiem nie może stanowić przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, nieprawidłowości zaś związane
z rozstrzygnięciem o kosztach procesu, chociażby miały oczywisty charakter, nie
mogą samodzielnie prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej nawet w części.
Badając zasadność skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy nie może rozpoznawać
zarzutów dotyczących rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego;
postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego - akcesoryjne względem
rozstrzygnięcia co do istoty sprawy - może podważyć tylko wtedy, gdy skarga
kasacyjna wniesiona od tego orzeczenia podlega uwzględnieniu w całości albo
w części (zob. np. uchwałę Sądu Najwyższego z 25 lipca 2023 r., III CZP 154/22,
OSNC 2024, nr 2, poz. 14).
I CSK 3678/24
6
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
postanowił, jak w sentencji.
O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono zgodnie z § 11 pkt. 3 w
zw. z § 16 ust. 4 pkt 2, § 4 ust. 1 i 3 oraz § 24 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763 z późn. zm.).
[a.ł]
(K.L.)
