I CSK 3673/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
21 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P.J. i W.J.
z udziałem J.K.
o zniesienie współwłasności nieruchomości,
na skutek skargi kasacyjnej J.K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi
z 9 kwietnia 2024 r., III Ca 2014/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) orzeka, że wnioskodawcy i uczestniczka ponoszą we
własnym zakresie koszty postępowania przed Sądem
Najwyższym,
3) przyznaje ze środków Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego
w Łodzi) na rzecz adwokata J.P. kwotę 2700 (dwa tysiące
siedemset) zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług
z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
uczestniczce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r., wydanym w sprawie z wniosku P.J. i
W.J. z udziałem J.K. o zniesienie współwłasności nieruchomości, Sąd Okręgowy w
Łodzi oddalił apelację uczestniczki J.K. od postanowienia Sądu Rejonowego dla
I CSK 3673/24
2
Łodzi - Widzewa w Łodzi z 29 czerwca 2022 r., znoszącego współwłasność bliżej
opisanej nieruchomości przez jej sprzedaż przez komornika sądowego, stosownie
do przepisów kodeksu postępowania cywilnego i podział sumy uzyskanej ze
sprzedaży stosownie do udziałów przypadających wnioskodawcom i uczestniczce.
Uczestniczka wniosła skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania na przyczynie kasacyjnej objętej art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia
przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym
ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania
prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz
eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym
lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez
stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz
założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą
„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej
kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia
Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.
Jako podstawę skargi kasacyjnej uczestniczka powołała naruszenie art. 5
k.p.c. polegające na nieudzieleniu jej przez Sąd Rejonowy stosownych pouczeń w
sytuacji, w której działała przed Sądem pierwszej instancji bez fachowego
pełnomocnika procesowego, a nadto jest osobą w umiarkowanym stopniu
niepełnosprawną i leczącą się psychiatrycznie. We wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania uczestniczka podniosła, że jest ona oczywiście
uzasadniona ze względu na rażące i oczywiste naruszenie przez Sąd drugiej
I CSK 3673/24
3
instancji art. 5 § 1 k.p.c. oraz art. 48 ust. 1 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na jej oczywistej
zasadności nakładało na skarżącą powinność wykazania, że Sąd drugiej instancji
dopuścił się oczywistego naruszenia przytoczonych we wniosku przepisów prawa
materialnego lub procesowego, dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej. Oczywiste jest tylko to, co można dostrzec bez
potrzeby głębszej analizy sprawy. Zarzucane uchybienia muszą mieć zatem
kwalifikowany charakter, dotyczyć konkretnych przepisów prawa i być dostrzegalne
w sposób jednoznaczny i oczywisty, na pierwszy rzut oka, co skarżący winien
wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego przedsądu (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC
2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156
oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Należy też przypomnieć, że zgodnie z
powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu
skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).
Przytoczony na uzasadnienie tezy o oczywistej zasadności skargi zarzut
naruszenia art. 5 k.p.c. przez Sąd Rejonowy uchyla się spod kontroli kasacyjnej,
której mogą podlegać jedynie uchybienia procesowe popełnione przez Sąd drugiej
instancji i to o ile mogły mieć wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Sąd
Okręgowy nie naruszył natomiast tego przepisu, skoro w postępowaniu
apelacyjnym uczestniczka była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika
procesowego ustanowionego na jej wniosek. Nie jest także trafna teza skarżącej o
oczywistej zasadności skargi ze względu na naruszenie przez Sąd Okręgowy art.
48 ust. 1 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, albowiem
w istocie nie doszło do tego uchybienia Sądu drugiej instancji. Stosownie do
przytoczonego przepisu, sąd ustanawia dla osoby, której postępowanie dotyczy
bezpośrednio, adwokata lub radcę prawnego z urzędu, nawet bez jej wniosku,
I CSK 3673/24
4
jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do
złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie za
potrzebny. Sąd ustanawia adwokata lub radcę prawnego z urzędu, jeżeli
postępowanie dotyczy bezpośrednio osoby przyjmowanej do szpitala
psychiatrycznego albo do domu pomocy społecznej, albo przebywającej w danym
podmiocie, bez jej zgody. Przytoczone normy dotyczą szczególnego trybu
postępowania dotyczącego osoby chorej psychicznie, regulowanego ustawą o
ochronie zdrowia psychicznego, a zatem nie znajdują zastosowania w sprawie o
zniesienie współwłasności nieruchomości. Niezależnie od tego, uczestniczka, jak to
już akcentowano, była w postepowaniu drugoinstancyjnym reprezentowana przez
zawodowego pełnomocnika procesowego.
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach
postępowania kasacyjnego na rzecz wnioskodawców, którzy wnieśli odpowiedź na
skargę orzeczono na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.,
nie widząc podstaw do odstąpienia w sprawach działowych od wyraźnej w tym
przepisie zasady (zob.. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2011 r., II
CZ 120/11, IC 2012, nr 11, s. 43; z 3 lutego 2012 r., I CZ 133/1, IC 2013, nr 3, s.53
oraz z 6 czerwca 2012, IV CZ 13/12.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego w odniesieniu do pełnomocnika skarżącej z urzędu będącego
adwokatem, znajduje oparcie w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.- Prawo
o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. , poz.1564) oraz przepisach
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia
przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r.,
poz.763 ).
(A.D.)
[SOP]
