I CSK 3592/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
21 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.D.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w
upadłości w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 15 marca 2024 r., I ACa 43/24,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od skarżącego na rzecz powoda koszty
postępowania kasacyjnego w kwocie 2700 (dwa tysiące
siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia skarżącemu odpisu
postanowienia do dnia zapłaty.
(A.D.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 4 kwietnia 2022 r., wydanym w sprawie z powództwa M.D.
I CSK 3592/24
2
przeciwko Bankowi S.A. z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę Sąd Okręgowy w
Kaliszu: zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 109 524,13 zł z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od 24 października 2020 r. do 24 sierpnia 2021 r.,
zastrzegając, że pozwany ma prawo wstrzymać się ze spełnieniem powyższego
świadczenia do czasu zaoferowania przez powoda zwrotu świadczenia
wzajemnego w kwocie 132 323,32 zł albo zabezpieczenia roszczenia o jego zwrot
oraz ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu
wynikającego z bliżej opisanej umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do
CHF zawartej w dniu 1 września 2008 r. w związku z jej nieważnością. Pozwany
wniósł apelację od tego orzeczenia. Postanowieniem z 11 sierpnia 2023 r. Sąd
Apelacyjny w Łodzi zawiesił postępowanie apelacyjne od 20 lipca 2023 r. na
podstawie art. 174 § 1 pkt 4 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. wobec ogłoszenia upadłości
pozwanego, a następnie postanowieniem z 5 stycznia 2024 r. podjął je w części
dotyczącej roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytowej z udziałem
Syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. Wyrokiem częściowym z 15
marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację pozwanego w części
dotyczącej rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania ustalenia nieistnienia stosunku
prawnego. Pozwany wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia
przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym
ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania
prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz
eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym
lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez
stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz
założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą
I CSK 3592/24
3
„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej
kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia
Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego
kwestii, czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego
albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczonego przeciwko upadłemu
bankowi (kredytodawcy) jest sprawą o wierzytelność w rozumieniu art. 145 ust. 1
ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz.
1520 z późn. zm. - dalej: „pr. upadł.”) i tym samym podlega zawieszeniu na
podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1
i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności
na liście wierzytelności lub odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na
liście i wyczerpania trybu określonego ustawą. Skarżący podniósł też w tym samym
zakresie potrzebę wykładni powołanych przepisów prawa.
W nawiązaniu do tak sformułowanych przyczyn kasacyjnych należy
przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego
abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd
Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju
prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,
jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien
sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd
powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;
przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,
wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także
wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu
prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy. Na gruncie drugiej przyczyny
kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) rozbieżności w orzecznictwie należy
interpretować jako brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub
bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same
I CSK 3592/24
4
przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych -
zróżnicowanych albo sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując
na tę przyczynę kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w
interpretacji określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu
oraz zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć.
Sformułowana przez skarżącego wątpliwość nie spełnia powyższych
wymagań. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już bowiem, że pojęcie
„postępowania dotyczące masy upadłości”, o którym mowa w art. 174 § 1 pkt 4
k.p.c., obejmuje te postępowania, które odnoszą się do praw i obowiązków
dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Sprawami dotyczącymi
masy upadłości są także sprawy, których rozstrzygnięcie może oddziaływać
(korzystnie lub niekorzystnie) na majątek wchodzący w skład masy upadłości, bez
względu na to, czy rozstrzygnięcie polega na zasądzeniu świadczenia, ustaleniu
albo ukształtowaniu. Pojęcia „postępowań dotyczących masy upadłości” nie można
jednak utożsamiać z „postępowaniami o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do
masy upadłości”, o których mowa w art. 145 ust. 1 pr. upadł. (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 9 listopada 2017 r., I CSK 672/17). Przepis art. 145 ust. 1 pr. upadł.,
warunkujący podjęcie postępowania przeciwko syndykowi odmową uznania
wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, ma wyjątkowy charakter na tle
ogólnej reguły wynikającej z art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c. i - jak wynika z jego treści -
dotyczy postępowań, których przedmiotem jest wierzytelność podlegająca
zgłoszeniu do masy upadłości. Odstępstwo wyrażone w art. 145 ust. 1 pr. upadł.
wiąże się z dążeniem do uniknięcia dublowania dróg dochodzenia wierzytelności
upadłościowych przy przyznaniu w tej materii prymatu postępowaniu
upadłościowemu, a także wyeliminowania możliwości powstania tytułu
egzekucyjnego, który otwierałby drogę do egzekucji z masy upadłości, do czego
mógłby doprowadzić proces o zasądzenie świadczenia przeciwko syndykowi. Z
racji charakteru powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy
kredytu, tego rodzaju roszczenie nie może być realizowane w trybie sporządzenia
listy wierzytelności, nie jest zobowiązaniem pieniężnym ani zobowiązaniem
majątkowym niepieniężnym upadłego, które może być przekształcone w
zobowiązanie pieniężne, zaś pozytywne rozstrzygnięcie takiego żądania na drodze
I CSK 3592/24
5
sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym przymusowemu wykonaniu,
tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego komisarza listy wierzytelności,
zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez
wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr. upadł.). W najnowszym orzecznictwie Sądu
Najwyższego nie budzi zatem wątpliwości, że sprawa o tego rodzaju roszczenie z
powództwa kredytobiorcy, będącego konsumentem, przeciwko bankowi, co do
którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność,
która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.
upadł., a tym samym postępowanie w tym przedmiocie może być podjęte z chwilą
ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego z 29 maja 2025 r., I CSK 2721/24, z 30 września 2025 r., I CSK
1784/24, z 28 listopada 2025 r., I CSK 3134/24, z 18 grudnia 2025 r., I CSK
3807/24, z 19 grudnia 2025 r., I CSK 1902/25, z 30 grudnia 2025 r., I CSK 65/25).
Nie zachodzi zatem rzeczowa potrzeba kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w
tym przedmiocie.
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i
art. 39821 k.p.c., a § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).
(A.D.)
[SOP]
Agnieszka Piotrowska
