I CSK 3580/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
24 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M. B.
z udziałem Z. B. i J. B.
o stwierdzenie nabycia spadku, podział majątku wspólnego i dział spadku ,
na skutek skargi kasacyjnej M. B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z 25 czerwca 2024 r., II Ca 310/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. odstępuje od obciążania wnioskodawcy kosztami postępowania
kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Żywcu postanowieniem częściowym z 22 stycznia 2024 r.
stwierdził, że spadek po S. B. nabył z dobrodziejstwem inwentarza Z. B.
Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej postanowieniem z 25 czerwca 2024 r.
oddalił apelację wnioskodawcy.
Wnioskodawca M. B. wniósł skargę kasacyjną od tego postanowienia,
zaskarżając je w całości. Skarżący na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. wniósł o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na art. 3989 § 1 pkt 1 i 4
k.p.c. Wskazał, że w sprawie zachodzi konieczność rozważenia istotnego
I CSK 3580/24
2
zagadnienia prawnego polegającego na rozstrzygnięciu, czy wobec braku
w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku dokumentu testamentu można
odtwarzać jego treść na podstawie osobowych źródeł dowodowych osób, które nie
widziały tego testamentu. Skarżący podniósł, że skarga jest oczywiście
uzasadniona wobec naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego.
Uczestnicy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę jej
przyjęcia do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi
w interesie powszechnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie
obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania oraz zapewniać
jednolitość orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest
dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny
i abstrakcyjny.
W przepisach kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna została
ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń,
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś do merytorycznej oceny skargi kasacyjnej.
W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11
lipca 2023 r., I CSK 6201/22).
I CSK 3580/24
3
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę
z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga, by przedstawione w niej zagadnienie prawne
było istotne, co wyraża się w jego znaczeniu dla rozwoju prawa lub
precedensowym charakterze. Chodzi więc o zagadnienie prawne, które będzie
miało znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia konkretnej skargi kasacyjnej, lecz
także dla praktyki sądowej w ogólności. Dla wykazania takiej jego kwalifikacji
skarżący powinien określić treść i zakres zagadnienia prawnego oraz przytoczyć
wyczerpujące argumenty prawne, prowadzące do rozbieżnych ocen i wątpliwości
związanych z rozumieniem, czy stosowaniem przepisów prawa, których
zagadnienie dotyczy i wskazać, czy były one już przedmiotem wypowiedzi
judykatury. Istotnym zagadnieniem prawnym - w rozumieniu tego unormowania -
jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia
rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie
zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania
w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r., II CK
324/03; z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22
listopada 2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019
r., I CSK 627/18).
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. Gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą
w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić swoje twierdzenie. Powinna
w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego lub
procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 10
stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, Nr 3, poz. 49; 14 lipca 2005 r., III CZ
61/05, OSNC 2006, Nr 4, poz. 75; 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu
prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to
I CSK 3580/24
4
spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie
SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Oceniając wynikającą z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej należy dostrzec, że
ma ona charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego
przyjmuje się, że oczywista zasadność skargi powinna dać się stwierdzić „na
pierwszy rzut oka", bez zbytniego wgłębiania się w sprawę (zob. postanowienie SN
z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
postanowienie SN z 30 stycznia 2025 r., I CSK 473/24).
Skarga kasacyjna wniesiona w sprawie niniejszej nie spełnia tego kryterium.
Sformułowane przez skarżącego uzasadnienie wniosku stanowi w istocie
próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji instancyjnej
prawidłowości dokonania przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny
prawnej w sprawie, co nie jest celem postępowania kasacyjnego i nie może
skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na przesłankę przedsądu, przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń
faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem
się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że
w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu
instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.
W istocie uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jest ściśle
związane z podstawami kasacyjnymi, które opierają się na zarzutach dotyczących
oceny materiału dowodowego. Skarżący kwestionuje bowiem przyjęcie przez Sąd
drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej
instancji, m.in. w postaci ustalenia treści testamentu jedynie w oparciu o zeznania
świadków.
Wskazać należy, iż wykładni testamentu należy dokonywać
z uwzględnieniem okoliczności jego sporządzenia, które mogą być ustalane
I CSK 3580/24
5
z wykorzystaniem, wszelkich środków dowodowych (zob. uchwała SN z 26 lutego
2021 r., III CZP 24/20). Sądy obu instancji w sposób prawidłowy i niebudzący
wątpliwości przeprowadziły postępowanie dowodowe, w celu ustalenia treści
zaginionego testamentu.
W okolicznościach sprawy niniejszej nie stwierdzono kwalifikowanego
naruszenia prawa, uzasadniającego przyjęcie skargi do rozpoznania ze względów
publicznoprawnych.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). Uwzględniwszy charakter roszczenia
dochodzonego przez wnioskodawcę, stosownie do art. 102 k.p.c. w związku
z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy odstąpił od obciążania
wnioskodawcy kosztami postępowania na rzecz Skarbu Państwa.
[dr]
[SOP]
[r.g.]
