I CSK 3563/25

I CSK 3563/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło 22 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 22 kwietnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Bank spółki akcyjnej w W. przeciwko P.K. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej P.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z 18 czerwca 2025 r., VI Ca 207/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Częstochowie na rzecz adw. M.Z. kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych), podwyższoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za sprawowanie funkcji kuratora dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu. UZASADNIENIE W związku ze skargą kasacyjną pozwanego P.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z 18 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I CSK 3563/25 2 Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja 2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione. W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych I CSK 3563/25 3 i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN: z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia 2024 r., I CSK 981/24). Ponadto w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15). Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. I CSK 3563/25 4 nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga natomiast wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; z 24 lutego 2012 r., II PK 274/11; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). Nie może stanowić przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie przekonanie skarżącego o „istotności” czy „ważności” problemu, który pojawia się na tle konkretnego rozstrzygnięcia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji ani nie może sprowadzać się jedynie do polemiki ze stanowiskiem co do wykładni prawa przyjętym przez ten sąd. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 8 lipca 2008 r., I CSK 111/08). Skarżący podniósł, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni art. 61 § 1 k.c. w kontekście odpowiedzi na pytanie, czy dopuszczalne jest umowne wyłączenie zastosowania powyższego przepisu, w przypadku doręczenia oświadczenia woli dorosłemu domownikowi, a nie bezpośrednio stronie umowy. Po pierwsze, zauważenia wymaga, iż skarżący potraktował zamiennie dwie powołane przesłanki przedsądu zawarte w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., do czego nie ma podstaw, szczególnie w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostałoby uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. I CSK 3563/25 5 Skoro bowiem na tle wykładni przepisu powstały rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, to znaczy, że zajął on już stanowisko w tej kwestii i to nie jeden raz. Nie można zatem budować w oparciu o te same wątpliwości istotnego zagadnienia prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe, jeszcze nierozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy (zob. np. postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16). Zatem już tylko z tej przyczyny te przesłanki nie mogły zostać uwzględnione. Po drugie, skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie powołał żadnych wypowiedzi Sądu Najwyższego i nie odniósł się do przedstawionych w nich zapatrywań. Pozwany ograniczył się do wskazania wątpliwości interpretacyjnych jedynie na gruncie procedowanej sprawy. Nie wskazał i nie wykazał, aby istniały poważne wątpliwości co do wykładni powołanego przepisu. Wszystkie podane wątpliwości są osadzone w realiach tej sprawy i zmierzają do uzyskania stanowiska w odniesieniu do trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Po trzecie, Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że art. 61 § 1 k.c. określa chwilę skutecznego złożenia oświadczenia woli składanego innej osobie. Następuje to, jak tylko dotrze ono do tej osoby, w taki sposób, że mogła się z nim zapoznać. Jeżeli treść oświadczenia woli składanego innej osobie zawarta jest w piśmie przesyłanym pocztą, a przesyłka – wobec niemożności doręczenia – zostanie pozostawiona w urzędzie pocztowym z powiadomieniem o tym adresata, dojście oświadczenia do wiadomości tej osoby, w rozumieniu art. 61 § 1 k.c., następuje najpóźniej w następnym dniu po dokonaniu awizo z uwzględnieniem dni i godzin pracy placówki operatora pocztowego. W typowych bowiem przypadkach awizowanie przesyłki stwarza adresatowi realną możliwość zapoznania się z oświadczeniem woli. W sytuacji prawidłowego skierowania oświadczenia woli, a więc wysłania go na właściwy adres, nieodebranie przesyłki obciąża adresata. Osoba składająca oświadczenie woli musi udowodnić, że to oświadczenie doszło do adresata w sposób umożliwiający mu zapoznanie się z jego treścią. Na adresacie spoczywa natomiast ciężar dowodu (art. 6 k.c.) co do wykazania, że nie miał on obiektywnie możliwości odebrania przesyłki w dniu następnym po awizacji, a więc zapoznania się z treścią składanego oświadczenia, co podlega I CSK 3563/25 6 ocenie sądu w realiach konkretnej sprawy (bez znaczenia pozostaje zatem subiektywne przekonanie adresata co do niemożności odebrania awizowanej przesyłki). Jeżeli adresat taką okoliczność wykaże, momentem złożenia oświadczenia woli w rozumieniu art. 61 § 1 zd. 1 k.c. będzie dzień, w którym, obiektywnie rzecz ujmując, miał on możliwość zapoznania się z treścią złożonego mu oświadczenia (wyrok SN z 2 czerwca 2021 r., IV CSKP 74/21; zob. też uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 31 marca 2016 r., III CZP 89/15, OSNC 2016, nr 9, poz. 97; wyrok SN z 16 marca 2022, r., II CSKP 239/22). Z powyższego wynika, że należy zapewnić realną możliwość zapoznania się z oświadczeniem woli. Niezasadne byłoby, w każdym przypadku, oczekiwanie aż zaistnieje możliwość bezpośredniego i osobistego doręczenia korespondencji stronie, należy bowiem zważyć, że mogłaby ona unikać ich odbioru, co zostało dokładnie wyjaśnione m.in. w powołanym wyroku Sądu Najwyższego. Jeżeli bowiem adresat nie otrzymał skierowanej do niego przesyłki, w tym również gdy została ona przekazana dorosłemu domownikowi, ma możliwość tę okoliczność udowodnić. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, którym Sąd Najwyższy był związany, w umowie uzgodniono, że skutek doręczenia wywołuje doręczenie pisma w taki sposób, żeby kredytobiorca mógł zapoznać się z jego treścią, w tym gdy doręczenie nastąpiło dorosłemu domownikowi. Takie postanowienie nie jest sprzeczne z art. 61 § 1 k.c. Wykazanie przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zawartej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przedstawienia, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi, oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona (zob. np. postanowienia SN: z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 5 września 2008 r., I CZ 64/08; z 11 grudnia 2024 r., I CSK 2993/24). Niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (zob. np. postanowienia SN: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08; z 28 października 2024 r., I CSK 2131/24). W judykaturze podkreśla się, że I CSK 3563/25 7 przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienia SN: z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 3 października 2013 r., III SK 11/13; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20; z 26 listopada 2024 r., I CSK 2630/24). Skarżący podnosił, że Sąd Okręgowy ocenił zarzuty pozwanego w oparciu o przepisy uchylonego już rozporządzenia. Odnosząc się do tego twierdzenia, zauważenia wymaga, że kwestia przywołania przez ten Sąd przepisów rozporządzenia wskazanego w motywach rozstrzygnięcia w realiach i okolicznościach procedowanej sprawy nie ma istotnego znaczenia. Powód przedstawił bowiem na poparcie swoich twierdzeń materiał dowodowy, który dał podstawę do uznania przez Sądy meriti, że jego roszczenie zasługuje na uwzględnienie. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Okręgowy, pozwany nie wskazał, z jakich przyczyn uważa oświadczenia przedstawione przez bank za nieprawdziwe, ograniczając się jedynie do wskazania, że je kwestionuje. Okoliczność zaś m.in. wypłaty przez powoda na rzecz pozwanego kapitału określonego w umowie kredytu wynika z całokształtu materiału dowodowego przedstawionego przez powoda, m.in. historii rachunku bankowego. Poza tym takie zarzuty dotyczą oceny materiału dowodowego (chociaż nie powołano wprost art. 233 § 1 k.p.c.), co w postępowaniu kasacyjnym nie może mieć miejsca. Analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na tle podstaw skargi oraz motywów zaskarżonego orzeczenia, nie prowadzi zatem do oceny, że wydając zaskarżony wyrok, Sąd Okręgowy dopuścił się kardynalnych błędów w stopniu przemawiającym za oczywistą zasadnością skargi. Na marginesie należy wskazać, w odniesieniu do pisma strony powodowej z 26 listopada 2025 r., że niezależnie od tego, iż nie zostało wykazane (pomimo zobowiązania) zbycie wierzytelności objętej pozwem, to mógłby mieć zastosowanie art. 192 pkt 3 k.p.c., a nie powołany przez stronę art. 196 § 1 k.p.c., przy czym nie I CSK 3563/25 8 można zapominać, że w postępowaniu kasacyjnym przepisy dotyczące postępowania przed sądem powszechnym stosuje się „odpowiednio”, a nie „wprost” (art. 391 § 1 zd. 1 i art. 39821 k.p.c.). Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O wynagrodzeniu za sprawowanie funkcji kuratora Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2025 r., SK 89/22. Tomasz Szanciło [P.L.] [SOP]