I CSK 356/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
28 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości I.W.
przeciwko B.W. (następcy zmarłego J.B.)
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości i
zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości I.W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 26 stycznia 2024 r., I ACa 2513/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 28 czerwca 2023 r., wydanym w sprawie z powództwa Syndyka
masy upadłości I.W. (dalej Syndyk) przeciwko J.B. o uznanie za bezskuteczną
czynności prawnej w stosunku do masy upadłości i zapłatę na rzecz upadłej kwoty
248.000 zł, Sąd Okręgowy w Łodzi uznał za bezskuteczną w stosunku do masy
upadłości I.W., której upadłość ogłoszono postanowieniem Sądu Rejonowego dla
Łodzi - Śródmieścia w Łodzi z 17 listopada 2020 r. (XIVGU 936/20), czynność
polegającą na przekazaniu w 2018 roku przez I.W. na rzecz J.B. kwoty 248.000 zł
pochodzącej ze sprzedaży przez I.W. spółdzielczego własnościowego prawa do
lokalu mieszkalnego numer […] położonego w Ł. przy ulicy […]. Sąd pierwszej
instancji oddalił powództwo Syndyka o zapłatę i orzekł o kosztach postępowania.
I CSK 356/26
2
Apelacja Syndyka została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z
26 stycznia 2024 r. Syndyk wniósł od tego orzeczenia skargę kasacyjną, opierając
wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art.
3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym
od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład
Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń
oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w
sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz
założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia,
rolą ,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych
wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej
przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.
We wniosku o przyjęcie skargi skarżący podniósł, że w sprawie występują
istotne zagadnienia prawne dotyczące kwestii, czy świadczenie dochodzone przez
syndyka na podstawie art. 134 ust 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo
upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 614, dalej: ,,p.u.”), podlegające
przekazaniu do masy upadłości podlega zasądzeniu na rzecz upadłego, na rzecz
imiennie oznaczonego syndyka, czy też na rzecz „masy upadłości",
czy w
sytuacji, w której przedmiotem bezskutecznej czynności upadłego jest świadczenie
pieniężne w oznaczonej kwocie, przewidziany w art. 134 ust 1 p.u. obowiązek
„wydania do masy upadłości oznaczonej kwoty" powinien być realizowany przez
I CSK 356/26
3
syndyka poprzez żądanie „zasądzenia oznaczonej kwoty" pieniężnej, czy też-jak
uznał Sąd Apelacyjny - syndyk winien sformułować żądanie „przekazania do masy
upadłości" tej oznaczonej kwoty pieniężnej, czy przepis art. 134 ust 1a p.u. (w
brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne,
obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 listopada 2021 r.)
przewidujący kompetencję sędziego komisarza do oznaczenia osoby zobowiązanej
i zakresu obowiązku przekazania do masy upadłości składnika masy upadłości,
który z niej ubył na skutek dokonania przez upadłego bezskutecznej czynności, stoi
na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu żądania zasądzenia świadczenia
wynikającego z bezskutecznej czynności w postępowaniu procesowym i uzasadnia
przekazanie sprawy w zakresie tego roszczenia na podstawie odpowiednio
stosowanego art. 201 § 2 k.p.c. oraz art. 200 § 11 k.p.c. i art. 200 § 14 k.p.c. w zw. z
art. 391 § 1 k.p.c. do rozpoznania sędziemu komisarzowi (sędziemu
wyznaczonemu) w postępowaniu upadłościowym, czy też uzasadnia merytoryczne
rozpoznanie takiego żądania i jego oddalenie z uwagi na wybór błędnego rodzaju
postępowania cywilnego.
Odnosząc się do przywołanej przyczyny kasacyjnej należy podnieść, że w
świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki,
istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego
zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy
okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki
prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej
sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14).
Przedstawione przez skarżącego Syndyka problemy prawne nie mają
takiego charakteru ani waloru nowości, skoro są przedmiotem orzeczeń Sądu
Najwyższego oraz opracowań naukowych. Zgodnie z art. 144 p.u., upadły nie może
być stroną żadnego postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego
mienia wchodzącego w skład masy upadłości, mimo, że dalej pozostaje podmiotem
danego stosunku prawnego w znaczeniu materialnoprawnym. Stroną postępowania
I CSK 356/26
4
sądowego dotyczącego tego mienia może być wyłącznie syndyk. Na gruncie
art.134 i art. 144 p.u. to syndyk masy upadłości występujący w sprawach
dotyczących masy upadłości jako powód lub pozwany jest adresatem wyrzeczenia
zawartego w wyroku wydanym w sprawie toczącej się z jego udziałem. W
postępowaniach sądowych z udziałem syndyka świadczenie dochodzone przez
syndyka lub przeciwko niemu podlega zasądzeniu na rzecz syndyka albo od niego
jako formalnej strony procesu, a nie na rzecz upadłego. Za przyjęciem takiego
stanowiska przemawia status syndyka jako zastępcy pośredniego upadłego,
którego legitymacja w postępowaniu dotyczącym masy upadłości została przez
ustawodawcę wyłączona. Upadły nie jest też uprawniony do odbioru świadczenia
zasądzonego orzeczeniem. W piśmiennictwie podnosi się, że to wyłącznie syndyk
jest uprawniony do odbioru świadczenia zasądzonego orzeczeniem, albowiem to
on posiada uprawnienie do żądania nadania na swoją rzecz klauzuli wykonalności i
wyegzekwowania świadczenia od dłużnika. Przyjęcie koncepcji, że świadczenie
podlega zasądzeniu na rzecz upadłego, mogłoby mieć miejsce wtedy, gdyby
syndyk był zastępcą bezpośrednim upadłego lub jego przedstawicielem
ustawowym i występowałby w procesie w imieniu i na rzecz upadłego, lecz taka
sytuacja nie zachodzi na gruncie art. 144 p.u. Należy przy tym wskazać, że w
świetle art. 134 ust. 1a p.u. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia
2016 r. do 30 listopada 2021 r., syndyk dysponujący prawomocnym wyrokiem,
uznającym określoną czynność upadłego za bezskuteczną, mógł wezwać drugą
stronę tej czynności do przekazania do masy upadłości tego, co do niej nie weszło
wskutek powyższej czynności. Jeżeli osoba obowiązana do przekazania
składników majątkowych do masy upadłości nie wykonała swojego obowiązku na
wezwanie syndyka, sędzia-komisarz wskazywał taką osobę lub takie osoby i
określał zakres obowiązku każdej z nich. Na postanowienie sędziego-komisarza
przysługiwało zażalenie, zaś prawomocne postanowienie miało moc tytułu
wykonawczego.
Skarżący wskazał także, że w jego ocenie skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona ze względu na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w Łodzi art. art. 160
ust 1 i art. 144 ust 2 p.u., art. 134 ust 1 p.u. i art. 201 § 2 k.p.c. oraz art. 134 ust 1a
p.u., art. 200 § 11 k.p.c. i art. 200 § 14 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
I CSK 356/26
5
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na jej oczywistej
zasadności nakładało na skarżącego powinność wykazania, że Sąd drugiej
instancji dopuścił się oczywistego naruszenia przytoczonych we wniosku przepisów
prawa materialnego lub procesowego, dostrzegalnego prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Oczywiste jest tylko to, co można
dostrzec bez potrzeby głębszej analizy sprawy. Zarzucane uchybienia muszą mieć
zatem kwalifikowany charakter, dotyczyć konkretnych przepisów prawa i być
dostrzegalne w sposób jednoznaczny i oczywisty, na pierwszy rzut oka, co
skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego
przedsądu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN
1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC
2001, Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).Należy też
przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce
prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se
nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na
wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r.,
Nr 13, poz. 230).
Skarżący nie wykazał oczywistej, widocznej prima vista wadliwości
zaskarżonego orzeczenia Sądu drugiej instancji w powyższym rozumieniu. Należy
ponadto zwrócić uwagę na niekoherentność powołanych przyczyn kasacyjnych.
Oczywistość skargi kasacyjnej ma miejsce w razie sprzeczności zaskarżonego
orzeczenia z powszechnie akceptowaną, utrwaloną i niebudzącą wątpliwości
wykładnią prawa. Przesłanka pierwsza opiera się natomiast na wykazaniu przez
stronę, że zachodzą, zdaniem skarżącego, poważne wątpliwości prawe
wymagające wypowiedzi Sądu najwyższego na temat podniesionych istotnych
zagadnień prawnych.
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.
I CSK 356/26
(A.D.)
[SOP]
6
Agnieszka Piotrowska
