I CSK 3416/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Jacek Grela
13 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 13 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku B. K. i A. K.
z udziałem P. spółki akcyjnej w L.
o ustanowienie służebności przesyłu,
na skutek skargi kasacyjnej B. K. i A. K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie
z 3 kwietnia 2023 r., V Ca 403/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od B. K. i A. K. na rzecz P. spółki akcyjnej w L. po
120 (sto dwadzieścia) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w
spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia
od doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia
zapłaty.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 23 listopada 2021 r. Sąd Rejonowy w Pruszkowie oddalił
wniosek B. K. i A. K. w sprawie z udziałem P. spółki akcyjnej w L. o ustanowienie
służebności przesyłu.
Postanowieniem z 3 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił
apelację wnioskodawców.
I CSK 3416/23
2
W skardze kasacyjnej wnioskodawcy, jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie
skargi do rozpoznania, wskazali na przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989
§ 1 pkt 2 i 3 k.p.c.
Zdaniem skarżących w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów.
W ocenie wnioskodawców w sprawie zachodzi nieważność postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki
skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).
Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach
kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,
nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,
jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z
obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.
Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,
określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne
mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a
jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w
orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy
różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
I CSK 3416/23
3
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu (zob. m.in. postanowienia SN: z 15 października 2002 r. II CZ 102/02; z 28
marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07 i z 8 lipca 2008 r., I
CSK 111/08).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się pogląd, że
przedsiębiorstwa państwowe wykonywały posiadanie mogące prowadzić do
zasiedzenia służebności gruntowej, z tym zastrzeżeniem, iż pod rządem art. 128
k.c. nabycie takiego prawa następowało do jednolitego funduszu własności
państwowej. Stwierdzono również, że przedsiębiorca przesyłowy może zaliczyć
posiadanie przez Skarb Państwa służebności gruntowej o treści odpowiadającej
służebności przesyłu, jeżeli jest następcą prawnym przedsiębiorstwa, a podczas
biegu posiadania służebności nastąpiło jego przeniesienie na rzecz obecnie
istniejącego przedsiębiorcy przesyłowego lub jego poprzednika. Uznano, że nie ma
żadnych podstaw do przyjęcia, iż posiadanie służebności przesyłowej przez
przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej
kodeks cywilny z 1989 r. nie było posiadaniem w rozumieniu art. 352 § 1 k.c. i nie
mogło prowadzić do zasiedzenia (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2010 r., III
CZP 108/10; uchwały SN: z 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15; z 7 października
2008 r., III CZP 89/08; z 26 października 2007 r., III CZP 30/07; z 22 października
2009 r., III CZP 70/09; wyroki SN: z 31 marca 2006 r., V CSK 149/05 i z 8 czerwca
2005 r., V CK 680/04).
Odnosząc się do nieważności postępowania, na którą powołują się skarżący,
należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego uznano, iż odstępstwo od
zasady kolegialności składu sądu odwoławczego nie jest równoznaczne z
oczywistym naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (zob. uzasadnienie
postanowienia SN z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22). Ostatecznie w związku z
licznymi rozbieżnościami w orzecznictwie, Sąd Najwyższy w uchwale składu
siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r. - zasada prawna - III PZP 6/22, wyjaśnił, że
rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego
sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2
marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz
I CSK 3416/23
4
wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ogranicza prawo do sprawiedliwego
rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla
ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do
nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), przy czym zastrzegł, że przyjęta w
tej uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia.
Z uwagi na datę wydania zaskarżonego wyroku (3 kwietnia 2023 r.) brak jest
podstaw do uwzględnienia zarzutu nieważności, opartego na braku dochowania
wymogu kolegialności składu orzekającego w drugiej instancji.
Skarżący wskazywali także na istnienie uchybień w zakresie nienależytego
powołania obsady Sądu drugiej instancji. Podnoszona przez nich kwestia została w
sposób wyczerpujący wyjaśniona w postanowieniu Sądu Najwyższego z 13 lipca
2020 r. (II CSK 581/19). Po pierwsze, wyrokiem z 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20, M.P.
z 2020 r., poz. 376) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższa uchwała jest
niezgodna z: a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8
ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii
Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.), c) art. 6 ust. 1
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w
Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz
uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).
Po drugie, postanowieniem z 21 kwietnia 2020 r., Kpt 1/20 Trybunał
Konstytucyjny postanowił rozstrzygnąć spór kompetencyjny pomiędzy Sądem
Najwyższym a Sejmem RP w ten sposób, że:
a) Sąd Najwyższy - również w związku z orzeczeniem sądu międzynarodowego -
nie ma kompetencji do dokonywania prawotwórczej wykładni przepisów prawa,
prowadzącej do zmiany stanu normatywnego w sferze ustroju i organizacji wymiaru
sprawiedliwości, dokonywanej w drodze uchwały, o której mowa w art. 83 § 1
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825
oraz z 2020 r. poz. 190),
b) na podstawie art. 10, art. 95 ust. 1, art. 176 ust. 2, art. 183 ust. 2 oraz art. 187
ust. 4 Konstytucji RP, dokonywanie zmiany w zakresie określonym w punkcie 1 lit.
a należy do wyłącznej kompetencji ustawodawcy (pkt 1),
I CSK 3416/23
5
a także rozstrzygnąć spór kompetencyjny pomiędzy Sądem Najwyższym a
Prezydentem RP w ten sposób, że:
a) na podstawie art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP,
powołanie sędziego jest wyłączną kompetencją Prezydenta RP, którą wykonuje na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa osobiście, definitywnie, bez udziału i
ingerencji Sądu Najwyższego,
b) art. 183 Konstytucji RP nie przewiduje dla Sądu Najwyższego kompetencji do
sprawowania przez ten organ nadzoru nad wykonywaniem przez Prezydenta RP
kompetencji, o której mowa w art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP,
w tym dokonywania wiążącej wykładni przepisów prowadzącej do określenia
warunków skuteczności wykonywania przez Prezydenta RP (pkt 2).
Po trzecie, wyrokiem z 2 czerwca 2020 r. (P 13/19, Dz. U. z 2020 r. poz.
1017) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 49 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim
dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia
okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji RP.
Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,
odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności,
które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3
w związku z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Jacek Grela
[S.J.]
[r.g.]
I CSK 3416/23
6
