I CSK 3404/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
16 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 16 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M. F.
z udziałem J. B., M. D., A. D., K. W., P. W. i A. W.
o stwierdzenie nabycia spadku po T. F.,
na skutek skargi kasacyjnej J. B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 8 marca 2024 r., II Ca 1228/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Poznaniu z 8 marca 2024 r. uczestniczka J. B. wniosła o przyjęcie skargi do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.
W lakonicznym - wspólnym dla wszystkich przywołanych przesłanek
przedsądu – uzasadnieniu wniosku skarżąca odwołała się expressis verbis jedynie
do oczywistej zasadności skargi kasacyjnej i przytoczyła następujące argumenty.
Zdaniem uczestniczki jej skarga jest oczywiście uzasadniona, ponieważ
wydane w sprawie orzeczenia Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego
są oczywiście niesłuszne.
I CSK 3404/24
2
Podniosła, że w orzecznictwie sądów powszechnych oraz Sądu
Najwyższego, odnośnie do art. 945 § 1 pkt 1 k.c. bardzo wiele miejsca poświęca się
kwestii związanej ze świadomością wyrażenia woli przez spadkodawcę, odkładając
na drugi plan kwestie odnoszące się do swobody testowania. Nie zgodziła się
z oceną Sądu drugiej instancji, że wyłącznie biegły z zakresu psychiatrii jest
uprawniony do oceny stanu świadomości oraz swobody spadkodawcy jako
sprzecznej z intencją ustawodawcy wynikającą z treści art. 945 § 1 pkt 1 k.c.
A contratio - nie można przyjmować założenia, że biegli innych specjalizacji, jak np.
z zakresu psychologii czy neurologii nie posiadają kompetencji do zbadania
zaistnienia przesłanek, od których ustawodawca warunkuje ważność złożonego
oświadczenia na wypadek śmierci (ważność testamentu). Stan świadomości
przy wyrażaniu oświadczenia woli na wypadek śmierci jest bowiem zupełnie
odmienną kwestią, aniżeli stan swobody wyrażania tejże woli i powinien
każdorazowo być przedmiotem ustaleń sądu meriti, nawet jeśli inicjatywa
dowodowa uczestników postępowania nie odnosi się do tejże kwestii.
Wnioskodawczyni w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania (pkt 1). W przypadku
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wniosła: o jej oddalenie (pkt 2),
zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym z uwzględnieniem
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (pkt 3).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Skarżąca nie wykazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz aby jej skarga kasacyjna
była oczywiście uzasadniona.
I CSK 3404/24
3
Mając na względzie ujęcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie
Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą
przyjęcie skargi do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje
się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające
pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może
być jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie,
bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo
dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby
wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19
oraz z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17). W konsekwencji konstrukcja wniosku
skarżącej o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być uznana
za prawidłową.
Ponadto, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1
pkt 1 i 2 k.p.c. mają odmienny charakter i nie mogą być traktowane zamiennie
(zob. postanowienia SN: z 28 marca 2023 r., I CSK 4659/22, i z 13 lipca 2023 r.,
I CSK 4954/22). Każda z tych przesłanek wymaga bowiem innej metody
uzasadnienia (zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 641/15;
z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16; z 21 maja 2020 r., I CSK 784/19, i z 6 lipca
2022 r., I CSK 3203/22).
Analiza przedstawionego przez skarżącą problemu nie pozwala na przyjęcie,
że podnoszona kwestia stanowi istotne zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989
§ 1 pkt 1 k.p.c. Skarga uczestniczki nie zawiera bowiem wystarczającej
argumentacji jurydycznej wskazującej na występowanie odmiennych ocen
przedstawionego problemu oraz na to, że przepisy dotyczące tej kwestii
nie doczekały się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
uczestniczka powołała jedynie art. 945 § 1 pkt 1 k.c. ale nie przytoczyła żadnych
judykatów – zwłaszcza Sądu Najwyższego, które mogłyby wskazywać, że na jego
tle pojawiła się rozbieżność w orzecznictwie, że jest ona istotna i że wyraża się
I CSK 3404/24
4
odmiennością rozstrzygnięć wydanych w takich samych lub bardzo podobnych
okolicznościach faktycznych i prawnych. Brak ten przesądza, że twierdzenie
skarżącej, że orzecznictwo odkłada na drugi plan kwestie odnoszące się
do swobody testowania – co mogłoby wskazywać na konieczność dokonania
wykładni przywołanej regulacji, nie może stać się podstawą do przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Nie można także uznać, że skarga uczestniczki jest oczywiście uzasadniona.
Skarżąca nie przedstawiła bowiem przekonujących od razu, widocznych prima
facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu. Z jej uzasadnienia wynika natomiast, że uczestniczka zmierza
w istocie do podważenia ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie (zwłaszcza
wniosków płynących z opinii biegłego psychiatry) dotyczących stanu zdrowia
spadkodawcy w chwili testowania i jego wpływu na zdolność świadomego
i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli w postaci testamentu.
Zgodnie natomiast z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym
nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest
związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie
do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia
faktów lub oceny dowodów. W konsekwencji, uzasadnienie wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać taką argumentację,
która wspierałaby tezę o rażącym naruszeniu prawa - co umożliwiałoby uznanie
skargi za oczywiście uzasadnioną, ale w ustalonym przez sąd drugiej instancji
stanie faktycznym.
Jak zostało to już wyjaśnione ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego
sprawiają, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu
jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia
jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się
do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi
kanwą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia
(zob. postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22).
I CSK 3404/24
5
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd
Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Ubocznie należy zauważyć, że ujęcie wniosku o zasądzenie kosztów
postępowania kasacyjnego uniemożliwia jego rozpoznanie na etapie postępowania
przedsądowego.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[a.ł]
