I CSK 3268/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
14 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 14 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B.
z udziałem Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta B.
o stwierdzenie zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z 14 lutego 2023 r., II Ca 1380/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od F. sp. z o.o. w B. na rzecz Skarbu Państwa-
Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej 4050 zł zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 14 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił
apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z 21
października 2022 r., którym oddalono wniosek o stwierdzenie zasiedzenia
nieruchomości.
I CSK 3268/23
2
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego,
zaskarżając je w całości. Powołał się na występowanie w sprawie istotnego
zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), na oczywistą zasadność skargi
kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) oraz na nieważność postępowania (art. 3989 §
1 pkt 3 k.p.c.) w związku z rozpoznaniem sprawy przez jednego sędziego zamiast
w składzie trzech sędziów.
Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi
na błędne zastosowanie art. 336 k.c. i art. 339 k.c. polegające na tym, że Sąd
drugiej instancji uznał, że skoro wnioskodawca pozostawał w przekonaniu
(świadomości), iż prawo własności nieruchomości przysługuje Skarbowi Państwa,
to wnioskodawca nie może zostać uznany za posiadacza samoistnego. Według
skarżącego świadomość, że własność nieruchomości przysługiwała Skarbowi
Państwa nie może uzasadniać obalenia domniemania posiadania samoistnego,
a jedynie uzasadniać przypisanie wnioskodawcy posiadania w złej wierze.
W ramach wykazania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący
formułuje dwa zagadnienia. Po pierwsze, pyta, czy w świetle art. 172 § 1 i 2 w zw.
z art. 336 k.c. posiadanie gruntu wykonywane w sposób właściwy użytkownikowi
wieczystemu może prowadzić do zasiedzenia własności gruntu w sytuacji, gdy
prawo użytkowania wieczystego nie zostało nigdy ustanowione. Po drugie, pyta,
czy po wejściu w życie tzw. ustawy uwłaszczeniowej nastąpiła samoistnie zmiana
dotychczasowego charakteru posiadania przez przedsiębiorstwa państwowe
gruntów Skarbu Państwa, pozostających do tej pory w ich zarządzie, na posiadanie
samoistne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarb Państwa wniósł m.in. o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na
jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
I CSK 3268/23
3
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi
nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest
ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu
dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te
funkcje, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym
w każdej sprawie.
Sąd Najwyższy nie dostrzega w niniejszej sprawie nieważności
postępowania, która to przesłanka powinna być uwzględniania z urzędu (art. 39813
§ 1 k.p.c.). Wbrew stanowisku skarżącego wyrażonemu w złożonym piśmie
procesowym nie ma podstaw do uznania, że nieważnością skutkowało rozpoznanie
sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie jednoosobowym. Nie można bowiem
uznawać, że stan sprzeczności składu sądu z przepisami prawa występuje, gdy ów
skład był wprost określany przez odpowiedni, obowiązujący przepis, tj. art. 15zzs1
ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej. Przepis ten nie został derogowany w wyniku
zakwestionowania przez uprawniony organ jego zgodności z przepisami wyższego
rzędu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie był więc związany normą procesową
i ustrojową, która – w związku z istnieniem stanu zagrożenia epidemiologicznego
w czasie rozpoznawania sprawy – wyznaczała skład jednoosobowy dla sądów
drugiej instancji.
Na tle art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej w orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyjaśniono już, że kolegialność składu orzekającego, będąca
ugruntowaną zasadą w postępowaniach odwoławczych, zapewnia wyższy standard
kontroli odwoławczej. Nie oznacza to jednak jeszcze, że odstępstwo od zasady
kolegialności jest równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji (zob.
postanowienia SN: z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22; z 15 marca 2023 r., I CSK
4340/22; z 11 lipca 2023 r., I CSK 4959/22, i z 28 lipca 2023 r., I CSK 4249/22).
I CSK 3268/23
4
Sądowi Najwyższemu znane jest stanowisko wyrażone w uchwale składu
siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 26
kwietnia 2023 r. (zasada prawna), III PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz. 104),
w której uznano, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji
w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4
ustawy covidowej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45
ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia
publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności
postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Niezależnie od wątpliwości związanych z tą
uchwałą (zob. np. uzasadnienie postanowienie SN z 15 marca 2023 r., I CSK
4340/22) należy wskazać, że Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zastrzegł,
iż przyjęta wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. Oznacza to, że
wydanie orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie ukształtowanym na
podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej do 26 kwietnia 2023 r. włącznie
nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie
art. 379 pkt 4 k.p.c.
Przechodząc do powołanej przez skarżącego przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c., wskazać należy, że skargę kasacyjną można uznać za oczywiście
uzasadnioną wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze jest
dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie
uchybień o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu
rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą
i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na
zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście
błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym
Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu
drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną
wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym
– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej jako
nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. postanowienia SN: z 29 listopada 2022
r., I CSK 4912/22; z 30 listopada 2022 r., I CSK 2735/22; z 20 października 2023 r.,
I CSK 1612/23; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23, i z 31 października 2023 r.,
I CSK 3268/23
5
I CSK 4805/22).
Świadomość, iż prawo własności przysługuje komu innemu, jest irrelewantna
z perspektywy oceny przesłanki samoistności posiadania, ma znaczenie jedynie dla
oceny dobrej albo złej wiary posiadacza. Skarżący błędnie jednak założył, że Sąd
drugiej instancji właśnie z uwagi na świadomość wnioskodawcy o przysługiwaniu
własności nieruchomości Skarbowi Państwa uznał, iż nie wykazano przesłanki
samoistności posiadania. Decydująca dla Sądu drugiej instancji była okoliczność
występowania do organów administracyjnych z wnioskiem o stwierdzenie, że
wnioskodawcy przysługuje prawo użytkowania wieczystego. Przesądza to, że
wnioskodawca nie władał nieruchomością z wolą władania jak właściciel, skoro
dążył do ustanowienia przez właściciela na jego rzecz prawa o węższym zakresie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
może być wyłącznie problem o charakterze prawnym, a nie faktycznym lub
wynikającym ze stwierdzonych przez skarżącego uchybień sądu. Jego
rozstrzygnięcie powinno stwarzać realne i poważne trudności, mieć znaczenie dla
rozstrzygnięcia sprawy, na tle której zostało sformułowane, a także innych
potencjalnych lub rzeczywiście toczących się spraw. Skarżący powinien w tym
przypadku przedstawić pogłębioną argumentację. Zagadnienie prawne nie może
odnosić się do subiektywnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego (zob. np. postanowienia SN: z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18; z 24
kwietnia 2018 r., IV CSK 552/17; z 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, i z 10
kwietnia 2018 r., I CSK 733/17).
Pierwsze zagadnienie sformułowane przez skarżącego nie może zostać
uznane za istotne, gdyż nie ma wątpliwości, że władanie rzeczą jak użytkownik
wieczysty nie jest posiadaniem samoistnym i nie może prowadzić do zasiedzenia
własności. Z kolei w przedmiocie zagadnienia drugiego wskazać należy, że
posiadanie jest stanem faktycznym, zaś jego samoistny bądź zależny charakter
uzależniony jest wyłącznie od okoliczności faktycznych, w tym woli władania
rzeczą, której wejście w życie ustawy nie może narzucić bądź zmienić.
Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
I CSK 3268/23
6
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3
k.p.c. oraz art. 98 § 1, 11, 3 i 4 i art. 99 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 32 ust. 3
ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej,
a także § 10 ust. 4 pkt 2, § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie.
(E.M.)
[a.ł])
