I CSK 3242/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
26 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie
przeciwko G. B.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej G. B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 24 kwietnia 2024 r., I ACa 464/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od G. B. na rzecz K. w W. 5400 (pięć tysięcy czterysta)
złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu z 24 kwietnia 2024 r. pozwany G. B. wniósł o przyjęcie skargi do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi istotne zagadnienie prawne
oraz potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości jak
i rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 39b ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (dalej: „u.g.n.r.s.p.”),
które obejmują potrzebę poczynienia ustaleń w przedmiocie czy:
I CSK 3242/24
2
1) art. 39b u.g.n.r.s.p. jest normą bezwzględnie obowiązującą (ius cogens)
albo normą względnie obowiązującą (ius dispositivum)?
2) w przypadku, gdy wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie
z nieruchomości rolnej została uregulowana wprost w umowie dzierżawy, która
została zawarta przez strony przed dniem wejścia w życie art. 39b u.g.n.r.s.p.
do porządku prawnego, to czy w takim przypadku sąd meriti zobowiązany jest
ustalić wysokość należnego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie
z nieruchomości rolnej w oparciu o postanowienia wynikające z umowy dzierżawy?
3) art. 39b u.g.n.r.s.p. może mieć w ogóle zastosowanie - z uwagi na ogólny
zakaz retroakcji - do stosunków zobowiązaniowych, które powstały przed dniem
jego wejścia w życie do porządku prawnego i w ramach których strony
kompleksowo uregulowały podstawy należnego wynagrodzenia za bezumowne
korzystanie z nieruchomości rolnej?
Ponadto zdaniem pozwanego art. 39b u.g.n.r.s.p. wywołuje skrajne
rozbieżności tak w orzecznictwie sądów powszechnych jak i Sądu Najwyższego
- do tej pory Sąd Najwyższy wypowiadał się w przedmiocie charakteru art. 39b
ww. ustawy kilkukrotnie - w jednym z orzeczeń stwierdził, że przepis ten jest normą
względnie obowiązującą, natomiast, w innym, iż przedmiotowy przepis ma
charakter bezwzględnie obowiązujący.
Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej
do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje
się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które
I CSK 3242/24
3
cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi
prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;
z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że uzasadnienia wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wspólne dla przesłanek przedsądu
z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazuje, że pozwany traktuje je zamiennie – co nie
jest uprawnione (zob. postanowienia SN: z 28 marca 2023 r., I CSK 4659/22,
i z 13 lipca 2023 r., I CSK 4954/22). Przywołane przesłanki mają bowiem odmienny
charakter, szczególnie w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c. zostało uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. Nie można
zatem budować w oparciu o rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego
istotnego zagadnienia prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe,
jeszcze nierozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy. Ponadto każda z tych przesłanek
wymaga innej metody uzasadnienia (zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2016 r.,
I CSK 641/15; z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16; z 21 maja 2020 r., I CSK 784/19,
i z 6 lipca 2022 r., I CSK 3203/22).
Niezależnie od powyższego problemy przedstawione przez skarżącego
zostały już szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwie - nie ma zatem podstaw,
aby Sąd Najwyższy się do nich ponownie odnosił.
Wątpliwości co do wykładni art. 39b u.g.n.r.s.p., na które wskazano
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, straciły
znaczenie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 18 października
2016 r., P 123/15 (OTK-A, 2016, poz. 80), w którym orzeczono o zgodności art. 39b
u.g.n.r.s.p. - w zakresie, w jakim odnosi się on do posiadaczy nieruchomości w złej
wierze - z art. 2, art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny
odniósł się także wprost do kwestii podniesionych w uzasadnieniu wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdzając, że art. 39b u.g.n.r.s.p.
ma bezwzględnie wiążący charakter oraz opowiadając się za jego bezpośrednim
stosowaniem do powstałych wcześniej stosunków związanych z bezumownym
korzystaniem z nieruchomości. Oba te poglądy zostały następnie przyjęte przez
I CSK 3242/24
4
Sąd Najwyższy w wyrokach: z 15 lutego 2018 r., IV CSK 255/17; z 10 stycznia
2017 r., V CSK 176/16; i z 23 czerwca 2016 r., V CSK 613/15, OSNC-ZD 2017,
nr 2, poz. 36, a także postanowieniu z 20 listopada 2020 r., V CSK 10/20). Obecnie
nie budzi już zatem wątpliwości, że po dniu 3 grudnia 2011 r. do roszczeń
o wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości rolnej Skarbu Państwa bez tytułu
prawnego ma zastosowanie art. 39b u.g.n.r.s.p. bez względu na odmienne
uregulowanie znajdujące się w uprzednio zawartej umowie. Zgodnie z art. 39b
u.g.n.r.s.p. od 3 grudnia 2011 r. właściciel może żądać od osoby władającej
nieruchomością wynagrodzenia za korzystanie z tej nieruchomości w wysokości
stanowiącej 5-krotność wywoławczej wysokości czynszu, który byłby należny
od tej nieruchomości, gdyby była ona przedmiotem umowy dzierżawy
po przeprowadzeniu przetargu. Wyklucza to możliwość ustalenia przez strony
umowy dzierżawy w sposób wiążący niższego wynagrodzenia.
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, iż określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK
5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony
przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,
może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie
wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne
stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie
prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd
we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające
zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,
I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).
I CSK 3242/24
5
Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom.
Jak zostało to już podniesione, skarżący łącznie uzasadnił wniosek o przyjęcie
skargi do rozpoznania oparty o przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., co czyni
zbędnym powtarzanie argumentów zaprezentowanych przez Sąd Najwyższy przy
ocenie przedstawionych zagadnień prawnych, które jak wykazano powyżej okazały
się chybione.
Podniesione przez skarżącego były już przy tym przedmiotem oceny Sądu
Najwyższego w sprawach, w których odmówiono przyjęcia jego skarg kasacyjnych
do rozpoznania (zob. postanowienia SN: z 27 maja 2025 r., I CSK 1707/24;
z 30 czerwca 2025 r., I CSK 353/24; z 29 lutego 2024 r., I CSK 20/23).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1
i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
przy uwzględnieniu § 7 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[r.g.]
