I CSK 353/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
30 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K. w W.
przeciwko G.B.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej G.B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 21 września 2023 r., I ACa 2260/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5400 (pięć
tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
[A.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 21 września 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił
apelację pozwanego G.B. od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 15
września 2022 r. zasądzającego od pozwanego na rzecz powoda K. w W. w
połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach łącznie kwotę
1 138 457,31 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem
I CSK 353/24
2
wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z dzierżawionych
nieruchomości oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.
uprzednio
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego G.B.
Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Zdaniem skarżącego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, z
uwagi na brak rozpoznania przez Sąd drugiej instancji jednego z zarzutów apelacji,
dotyczącego względnie obowiązującego charakteru art. 39b ustawy z dnia 19
października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
(Dz.U. z 2025 r., poz. 826 – dalej: „u.g.n.r.S.P.”). Uchybienie to miało wpływ na
wynik sprawy, w orzecznictwie Sądu Najwyższego stwierdzono bowiem, że art. 39b
u.g.n.r.s.p. nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego. W konsekwencji
powód nie mógł domagać się od pozwanego wynagrodzenia za bezumowne
korzystanie z nieruchomości w wysokości wynikającej z tego przepisu, a jedynie w
wysokości określonej w umowie dzierżawy na kwotę 125% czynszu dzierżawnego.
W piśmie procesowym z 26 lipca 2024 r. skarżący wskazał, że przed Sądem
Najwyższym zostało zarejestrowanych szereg spraw z wniesionych przez niego
skarg kasacyjnych dotyczących tożsamych zagadnień (I CSK 1240/23, I CSK
2011/23, I CSK 1707/24), przy czym w sprawie I CSK 1240/23 Sąd Najwyższy
przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania (II CSKP 517/24).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia jej do
rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
I CSK 353/24
3
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w
której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i
poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia
bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim
wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w
postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że
usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że
może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka
zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III
CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu
prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to
spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,
niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).
Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania – w zakresie przesłanki, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - nie
pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście
uzasadniona.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalony jest już pogląd, że nie jest
bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej
instancji odniesienie się – do każdego z zarzutów – podniesionych w apelacji. Z
I CSK 353/24
4
ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach
apelacji nie wynika bowiem konieczność osobnego omówienia przez sąd w
uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać
odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób
wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone
przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 14 marca 2018
r., II PK 120/17; z 22 sierpnia 2018 r., III UK 119/17; z 20 lutego 2018 r., V CSK
352/17; z 6 października 2016 r., III UK 270/15; i z 30 września 2016 r., I CSK
623/15).
Mając powyższe stanowisko orzecznictwa na względzie, uzasadnienie
przedstawione przez Sąd Apelacyjny nie pozwala stwierdzić oczywistych i rażących
uchybień, które mogłyby odpowiadać analizowanej przesłance. Z motywów
zaskarżonego orzeczenia wynika bowiem, że Sąd Apelacyjny uznając za trafną
argumentację jurydyczną Sądu Okręgowego przyjął, że art. 39 b u.g.n.r.S.P. ma
charakter bezwzględnie obowiązujący i znajduje zastosowanie do rozliczeń stron
po wygaśnięciu stosunku prawnego dzierżawy niezależnie od odmiennego
uregulowania przez strony kwestii wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z
nieruchomości w umowie (k. 499 verte – 500), a o zgodności z konstytucją tego
przepisu w zakresie jego retrospektywnego stosowania wypowiedział się Trybunał
Konstytucyjny w wyroku z 18 października 2016 r., P 123/15 (str. 2-5
uzasadnienia). Podzielenie przez Sąd Apelacyjny stanowiska Sądu Okręgowego
odnośnie do charakteru tego przepisu oraz jego stosowania do stosunków
prawnych trwających w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej, stanowi w
istocie odpowiedź na zarzut apelacji dotyczący dyspozycyjnego charakteru art. 39b
u.g.n.r.S.P.
Zaznaczenia ponadto wymaga, że kwestia dotycząca tego, czy art. 39b
u.g.n.r.S.P. ma charakter bezwzględnie, czy względnie obowiązujący i czy w
sytuacji uregulowania, w zawartej przed dniem wejścia w życie tego przepisu
umowie dzierżawy kwoty należnej z tytułu użytkowania gruntów po jej wygaśnięciu,
Sąd ustala należność z tego tytułu na podstawie tego przepisu, czy postanowienia
umowy, została rozstrzygnięta w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu
Najwyższego, w kierunku przeciwnym do oczekiwanego przez skarżącego ( zob.
I CSK 353/24
5
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 października 2016 r., P 123/15, OTK-A
2016/80; wyroki Sądu Najwyższego z 15 lutego 2018 r., IV CSK 255/17; z 10
stycznia 2017 r., V CSK 176/16; i z 23 czerwca 2016 r., V CSK 613/15, OSNC-ZD
2017, nr 2, poz. 36, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 20 listopada
2000 r., V CSK 10/20).
Przyjęcie jednej ze skarg kasacyjnych pozwanego do rozpoznania oceny tej
nie zmienia. Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że Sąd Najwyższy w sprawach I CSK
2011/23 i I CSK 1707/24 odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych pozwanego do
rozpoznania dotyczących tożsamych zagadnień. W konsekwencji argumentacja
przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi
konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa, których efektem
jest orzeczenie oczywiście wadliwe.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,
które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1 i 3, art. 99 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹
k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.
U. z 2023, poz. 1935, ze zm.).
[A.T.]
[r.g.]
