I CSK 3215/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
19 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 19 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J.W.1, D.W., S.W., M.W.1, K.W. i M.W.2
z udziałem J.K.1, W.K., J.A., T.K., S.K., P.C., J.W.2, J.Z., J.K.2, M.A., B.K., M.K.
i Gminy B.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej D.W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie
z 28 lutego 2024 r., II Ca 169/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[J.T.]
I CSK 3215/24
2
UZASADNIENIE
Wnioskodawca D.W. (jeden z następców prawnych pierwotnego
wnioskodawcy, M.W.) wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego w Lublinie, którym oddalono apelację skarżącego od postanowienia
Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia
prowadzonej z udziałem J.K. oraz innych uczestników.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że
w sprawie występują dwie przyczyny kasacyjne: istotne zagadnienie prawne
(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz oczywista zasadność skargi
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W uzasadnieniu wspomnianego wniosku wyróżniono
jednak trzy ponumerowane wątki, a jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania przywołano – bez wskazywania wprost na
art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. – nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji.
Skarżący, upatrujący nieważności postępowania w wystąpieniu stanu,
o którym mowa w art. 379 pkt 4 k.p.c., powołał się na to, że w sprawie orzekała
„osoba nieuprawniona do orzekania” (s. 6 skargi kasacyjnej). Istotą zastrzeżeń
skarżącego było to, że Sędzia rozpoznająca sprawę w Sądzie Okręgowym została
powołana na urząd sędziowski w postępowaniu prowadzonym z udziałem Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia
8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw.
Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności
postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania
uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do
art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.
Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy
skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu
postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na
I CSK 3215/24
3
wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02). Mając
na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu nie dochodzi do
merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku
o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne
wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było
wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie
argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny
(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).
Zastrzeżenia skarżącego nie mogą prowadzić do przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania. Wypada przypomnieć, że art. 379 pkt 4 k.p.c. nie zna kategorii
osoby nieuprawnionej do orzekania. Wydanie „wyroku” lub „postanowienia” przez
osobę niebędącą sędzią nie tworzy orzeczenia w rozumieniu Kodeksu
postępowania cywilnego i nie może zakończyć postępowania sądowego w sprawie.
Skarżący nie twierdzi jednak w istocie, że osoba nie była sędzią, lecz zdaje się
uważać, że uzyskana przez nią nominacja sędziowska była wadliwa czy
„niepełnowartościowa”, a przez to nie pozwalała osobie nominowanej sprawować
wymiaru sprawiedliwości w Sądzie Okręgowym w Lublinie. Rzecz jednak w tym, że
stosownie do art. 42a § 2 p.u.s.p. niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez
sąd powszechny lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego
lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu
wymiaru sprawiedliwości. Podnoszona przez skarżącego okoliczność nie mogła
więc być brana pod uwagę w ocenie wystąpienia przyczyn przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania.
Jako drugą przyczynę kasacyjną skarżący wskazał oczywistą zasadność
skargi. Stwierdził, że w toku oceny, czy posiadał sporną nieruchomość (ściślej:
posiadał ją, będąc jednym ze współwłaścicieli) w sposób samoistny wzięto pod
uwagę dokumenty z lat 2013 i 2014, podczas gdy „znaczenie dla zasiedzenia ma
charakter posiadania przy objęciu nieruchomości”, a „przejawy posiadania
zależnego nastąpiły po upływie okresu koniecznego do zasiedzenia
nieruchomości”. Jednocześnie skarżący uznał, że błędnie oceniono, czy
z określonych czynności (opłacanie danin publicznoprawnych, pobieranie dopłat
etc.) wynika ocena o samoistnym posiadaniu nieruchomości ponad udział.
I CSK 3215/24
4
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie
sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa
z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.
Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić
odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).
Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach
podstaw skargi (zob. postanowienie SN z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01).
Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny
kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd
drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności
skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności
powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu
skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła
(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wymaganiom tym nie odpowiada i sprowadza się do polemiki ze stanowiskiem
Sądu Okręgowego. Wypada przypomnieć, że w sprawie stwierdzono, iż
wnioskodawca nie wykazał, by doszło do rozszerzenia zakresu posiadania gruntu
przez skarżącego (współwłaściciela nieruchomości) w sposób wykraczający poza
realizację uprawnień z art. 206 k.c. Ocena o tym, czy podane przez skarżącego
czynności świadczą o samoistnym posiadaniu całości spornej nieruchomości,
została przy tym obszernie uzasadniona przez Sąd drugiej instancji. Skarżący nie
zaoferował w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
argumentacji nakierowanej na wykazanie, by stanowisko prawne Sądu było
oczywiście błędne, lecz, przeciwnie, ograniczył się do ogólnego przedstawienia
własnej koncepcji rozstrzygnięcia sprawy (s. 8 skargi).
Jako trzecią przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
wskazał występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Ujął je w formie
rozbudowanego wywodu, zawierającego obszerne cytaty z orzecznictwa. Sednem
I CSK 3215/24
5
stanowiska wnioskodawcy było natomiast pytanie o to, czy w sytuacji, w której już
po upływie terminu zasiedzenia nieruchomości dotychczasowy samoistny
posiadacz tej nieruchomości podejmie zachowanie świadczące o zależnym
charakterze posiadania wspomnianej nieruchomości, stwierdzenie zasiedzenia
staje się niedopuszczalne.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny
kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego
zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.
Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych
ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).
Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie,
które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten
walor (zob. postanowienie SN z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność
problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie
precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji
(zob. postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem
wnoszącego skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie
problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu
zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.
(zob. postanowienie SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).
Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana
publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi
Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej
sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego
wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi
do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak
i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar
problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla
rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której
pytania zostały zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź
ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw.
I CSK 3215/24
6
Postawione przez skarżącego pytanie nie spełnia opisanych wyżej
wymagań. Po pierwsze, nie ma ono związku ze sprawą, ponieważ w sprawie nie
przyjęto oceny, że choć upłynął okres zasiedzenia nieruchomości, to wniosek
skarżącego podlegał oddaleniu z tej przyczyny, iż – już po upływie tego okresu –
podjął on zachowania kwestionujące samoistny charakter posiadania. Przeciwnie,
Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca nie był samoistnym posiadaczem całego
spornego gruntu. Po drugie, odpowiedź na sformułowane pytanie jest oczywista.
Skoro bowiem skutek zasiedzenia następuje z mocy prawa, to nie budzi żadnych
wątpliwości, że zdarzenia następujące po upływie terminu zasiedzenia nie mogą
wpłynąć na sytuację prawną podmiotu, który już wcześniej stał się właścicielem
rzeczy wskutek zasiedzenia.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[a.ł]
[J.T.]
