I CSK 3193/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
14 lipca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 14 lipca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku W.K.
z udziałem H.K., H.U., L.K., D.P., G.K. i P.S.
o stwierdzenie zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej W.K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach
z 19 marca 2024 r., II Ca 1748/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) zasądza od W.K. na rzecz P.S. 900 zł zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 19 marca 2024 r. Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił
apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z 31
lipca 2023 r., którym Sąd oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia
nieruchomości.
Wnioskodawca złożył skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego, zaskarżając je w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne
I CSK 3193/24
2
zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Pierwsze z zagadnień dotyczy –
zdaniem skarżącego – rozkładu ciężaru dowodu przy obalaniu domniemania
posiadania samoistnego wynikającego z art. 339 k.c. Jak twierdzi skarżący,
obalenie domniemania samoistnego jest obowiązkiem strony, która sprzeciwia się
stwierdzeniu zasiedzenia. W ramach drugiego zagadnienia skarżący pyta
natomiast, czy niepodejmowanie przez właścicieli nieruchomości przez okres
kilkudziesięciu lat kroków faktycznych i prawnych zmierzających do usunięcia
uciążliwego lokatora (nadużywającego alkoholu, nieposiadającego stałego
zatrudnienia, uszkadzającego nieruchomość) nie uzasadnia dorozumianego
przyznania przez właścicieli nieruchomości samoistnego charakteru posiadania
nieruchomości przez tego lokatora.
Ponadto skarżący wniósł o nieobciążanie go kosztami postępowania
kasacyjnego z uwagi na jego trudną sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka P.S. wniosła m.in. o
odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od wnioskodawcy na jej
rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi
nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest
ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu
dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi
jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne wymaga sformułowania
problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy charakter oraz
I CSK 3193/24
3
znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych
przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się
z rozpoznawaną sprawą (zob. m.in. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK
180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14;
z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego 2026 r., I CSK 719/25).
Przedstawionych przez skarżącego zagadnień prawnych nie można uznać
za istotne. Pierwsze z nich nie ma precedensowego charakteru, a ustosunkowanie
się przez Sąd Najwyższy do tak ogólnie sformułowanego problemu nie miałoby
znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. W niniejszej sprawie Sądy obu instancji
doszły bowiem do wniosku, że skarżący korzystał z części nieruchomości w ramach
nieodpłatnego użyczenia, a zatem był posiadaczem zależnym. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ustalenie dysponowanie nieruchomością na
podstawie stosunków prawnych oddających ją w posiadanie zależne obala
domniemanie samoistności posiadania z art. 339 k.c. W tym przypadku zmiana
charakteru posiadania wymaga wykazania przez posiadacza, że jego władztwo nad
rzeczą oderwało się od zakresu przekazanych mu uprawnień i stało się
posiadaniem samoistnym, właścicielskim, niezależnym od istniejących stosunków
umownych, a zmiana charakteru władztwa była dostrzegalna dla właściciela
nieruchomości (zob. postanowienia SN: z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11; z 11
października 2013 r., I CSK 5/13, i z 14 stycznia 2025 r., I CSK 498/24). Takiej
zmiany nie stwierdzono w ramach przyjętych ustaleń faktycznych.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano również na tym tle, że
realizacja funkcji zasiedzenia nie może uzasadniać „zaskakiwania” podmiotów,
przeciwko którym biegnie termin zasiedzenia, zwłaszcza w sytuacji tolerowania
przez właściciela zamieszkiwania członka rodziny – częstokroć właśnie w ramach
użyczenia. Do zmiany charakteru posiadania z zależnego w samoistne musi zaś
dojść na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą,
a jeśli takie nie nastąpią, nie można wymagać od właściciela, by podejmował
działania zmierzające do zachowania swojego prawa (zob. postanowienia SN
z 5 września 2008 r., I CSK 54/08, i z 7 marca 2013 r., II CSK 462/12, oraz uchwałę
SN z 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6). Mając to na
względzie, również drugiemu z zagadnień prawnych nie można nadać waloru
I CSK 3193/24
4
istotnego – poruszona w nim problematyka została już bowiem zaadresowana
przez Sąd Najwyższy.
Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego należnych uczestniczce P.S.
orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. oraz art. 98 § 1, 11, 3 i 4 w zw. z art. 13 §
2 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2, § 5 pkt 1, § 2 pkt 5 oraz § 20 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie. Sąd Najwyższy nie dostrzegł, by w sprawie zachodził szczególnie
uzasadniony wypadek umożliwiający nieobciążanie wnioskodawcy jako strony
przegrywającej kosztami, jak wymaga tego art. 102 k.p.c. W szczególności
przemawia za tym widoczna prima facie bezzasadność wnoszenia kolejnego środka
zaskarżenia niemającego szansy na odniesienie pożądanego dla wnioskodawcy
skutku.
Wobec braku wniosku o zasądzenie kosztów Sąd Najwyższy nie orzekał
o kosztach postępowania kasacyjnego należnych pełnomocnikowi
reprezentującemu z urzędu wnioskodawcę.
(E.M.)
[a.ł]
