I CSK 2986/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Łodko
28 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M. R.
przeciwko J. M.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na skutek skargi kasacyjnej J. M.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 24 listopada 2023 r., XV Ca 675/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od J. M. na rzecz M. R. 5400 złotych tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu
niniejszego postanowienia.
[wr]
UZASADNIENIE
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 24 listopada 2023 r. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
uzasadnił jej oczywistą zasadnością (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wynikającą
z naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 618 § 2 k.p.c., oraz potrzebą wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 618 § 2 k.p.c.
I CSK 2986/24
2
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego
prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –
w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na
uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.
Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, a więc dostrzegalna prima vista dla
każdego prawnika, który bez przeprowadzania wnikliwej analizy powinien dojść do
wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (zob.
postanowienie SN z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15), a popełnione przy ferowaniu
zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter
kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom (zob. postanowienia SN:
z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00,
i z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 730/17). Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi
kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do
rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanego naruszenia prawa przez
sąd drugiej instancji, dostrzegalnego w sposób oczywisty dla każdego prawnika
(zob. postanowienie SN z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22).
Przedstawiona przez skarżącego argumentacja nie przekonuje o oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej. Skarżący nie wykazał, że zastosowanie powołanego
w zarzutach kasacyjnych art. 618 § 2 k.p.c., którego naruszenie miałoby
wskazywać na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, było oczywiście błędne, lub
doprowadziło to tego, że zaskarżony wyrok jest oczywiście nieprawidłowy.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 618 § 2 k.p.c., który na podstawie
odesłania z art. 567 § 3 i art. 688 k.p.c. znajduje odpowiednie zastosowanie do
podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między
małżonkami, z chwilą wszczęcia postępowania o podział majątku wspólnego jest
niedopuszczalne odrębne postępowanie w sprawie dotyczącej m.in. sporu o prawo
własności, a zatem też o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym
I CSK 2986/24
3
stanem prawnym (zob. uchwałę SN z 29 stycznia 1993 r., III CZP 175/92,
OSNC 1993, nr 6, poz. 111, oraz wyrok SN z 15 września 2011 r., II CSK 560/10).
Sprawy będące w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi
prowadzącemu postępowanie o podział majątku wspólnego. Jeżeli jednak
postępowanie o podział majątku wspólnego zostało wszczęte po wydaniu wyroku,
przekazanie następuje tylko wówczas, gdy sąd drugiej instancji uchyli wyrok
i sprawę przekaże do ponownego rozpoznania. Postępowanie w sprawach, które
nie zostały przekazane, sąd umarza z chwilą zakończenia postępowania o podział
majątku wspólnego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że
niedopuszczalność – z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie
współwłasności (podział majątku wspólnego) – odrębnego postępowania
w sprawach wymienionych w art. 618 § 1 k.p.c., należy rozumieć jako
niedopuszczalność prowadzenia postępowania w tych sprawach ze względu na
swoistą zawisłość sporu (zob. postanowienie SN z 10 września 2024 r.,
III CZ 309/23). Zawisłość sporu następuje w momencie skutecznego doręczenia
odpisu pisma inicjującego postępowanie sądowe stronie przeciwnej (zob.
postanowienie SN z 5 listopada 1970 r., II CZ 186/70, OSNC 1971, nr 6, poz. 111,
oraz wyrok SN z 9 grudnia 2011 r., III CSK 138/11).
Zwrócić należy uwagę, że zainicjowana przez skarżącego sprawa o podział
majątku wspólnego stron na skutek wniosku z 16 listopada 2023 r., nie została
wszczęta – w rozumieniu art. 618 § 2 k.p.c. – przed zamknięciem rozprawy przed
Sądem drugiej instancji (17 listopada 2023 r.), jak też przed wydaniem wyroku
przez Sąd pierwszej instancji (23 listopada 2022 r.). Przekazanie niniejszej sprawy
sądowi prowadzącemu sprawę o podział majątku wspólnego mogłoby nastąpić
tylko w przypadku wydania przez Sąd drugiej instancji wyroku kasatoryjnego
(art. 618 § 2 zd. 3 k.p.c.), co w sprawie nie nastąpiło.
Powołanie się na przyczynę kasacyjną z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga
wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia
zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają
poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli
I CSK 2986/24
4
podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących
w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez
sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;
z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07;
z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).
Skarga kasacyjna kryteriów tych nie spełnia. Po pierwsze, odwołanie się do
tego samego przepisu prawa, jako przedmiotu naruszenia widocznego prima vista,
bez pogłębionej analizy prawnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), jak i wywołującego
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) jest wewnętrznie
sprzeczne. Skarżący w sposób nieuprawniony połączył obie przesłanki kasacyjne.
Po drugie, analiza orzeczeń sądowych przytoczonych przez skarżącego
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
przekonuje, aby zawarta w nich argumentacja dotycząca wykładni
art. 618 § 2 k.p.c. – w zakresie odnoszącym się do rozumienia pojęcia
niedopuszczalności prowadzenia postępowania w sprawach, o których mowa
w art. 618 § 1 k.p.c., z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności
(podział majątku wspólnego) – była ze sobą sprzeczna i wymagała usunięcia
zachodzących rozbieżności. Jak wyjaśniono w judykaturze Sądu Najwyższego
(zob. postanowienie z 30 czerwca 2022 r., III CZ 243/22, OSNC 2023, nr 3,
poz. 32) Sąd drugiej instancji w razie stwierdzenia, iż sąd pierwszej instancji nie
przekazał sprawy należącej do kategorii spraw przewidzianych w art. 618 § 1 k.p.c.
sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności, obowiązany jest
uchylić z urzędu zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę na podstawie
art. 618 § 1 k.p.c. sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie
współwłasności, chyba że postępowanie o zniesienie współwłasności zostało
wszczęte po wydaniu wyroku (art. 618 § 2 zd. 3 k.p.c.) i nie zachodzi podstawa do
jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (zob. uchwałę
Sądu Najwyższego z 21 lipca 1970 r., III CZP 39/70, OSNCP 1971, Nr 2, poz. 25).
Stanowisko to zachowuje aktualność mimo istotnej zmiany systemu środków
I CSK 2986/24
5
odwoławczych i zastąpienia rewizji apelacją (postanowienie Sądu Najwyższego
z 22 lutego 2019 r., IV CZ 90/18).
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również
okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,
w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Mariusz Łodko
[wr]
[a.ł]
