I CSK 2855/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
26 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa G. N.
przeciwko E. J.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej E. J.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 8 maja 2024 r., V ACa 1943/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki tytułem kosztów
postępowania kasacyjnego 2700 (dwa tysiące siedemset złotych)
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia postanowienia pozwanemu do dnia
zapłaty.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego E. J. od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku z 8 maja 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 2855/24
2
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga zaś
wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest
przedmiotem rozbieżnej wykładni w orzecznictwie i na czym rozbieżność ta polega,
co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 27 marca 2025 r., I CSK 313/25).
Natomiast skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego
I CSK 2855/24
3
naruszenia prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy. Konieczne było zatem wykazanie, że
Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny,
którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (zob. m.in.
postanowienia SN: z 8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10
stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 stycznia 2008 r.
I UK 285/07).
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał, że skarga jest „oczywiście uzasadniona wobec istotnego
naruszenia przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku przepisów postępowania, które
w istotny sposób wpłynęły na wynik przedmiotowej sprawy, które to naruszenia
skutkowały wydaniem przez Sąd II instancji rozstrzygnięcia niezgodnego z prawem.
Jednocześnie konieczne jest dokonanie wykładni przepisu art. 308 k.p.c.
budzącego poważne wątpliwości, a niezależnie od tego - wywołującego
rozbieżność w orzecznictwie w kontekście dopuszczalności wykorzystania nagrania
rozmowy dokonanego bez wiedzy i zgody osób biorących w niej udział jako dowodu
w postępowaniu cywilnym.”
Wskazywany przez skarżącego problem nie
przewidzianych dla przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
spełnia
warunków
Sygnalizowana kwestia była już bowiem przedmiotem licznych rozstrzygnięć
Sądu Najwyższego i nie zachodzi potrzeba ponownego ustosunkowania się do
niego. Nagrania dokonane bez zgody i wiedzy rozmówcy po zweryfikowaniu ich
autentyczności mogą być dowodem w postępowaniu cywilnym (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 25kwietnia 2003 r., IV CKN 94/01, LEX nr 80244). Jednak ocena
treści takich nagrań musi być bardzo wyważona i uwzględniać możliwość
manipulowania rozmową przez rozmówcę świadomego jej nagrywania.
Okoliczności, w jakich nastąpiło nagranie, wskazujące jednoznacznie na poważne
naruszenie zasad współżycia społecznego, np. przez naganne wykorzystanie
trudnego położenia, stanu psychicznego lub psychofizycznego osoby, z którą
rozmowa była prowadzona, mogą dyskwalifikować ten dowód. Brak takiej zgody
osoby nagranej na wykorzystanie nagrania w celach dowodowych przed sądem
I CSK 2855/24
4
cywilnym wymaga przeprowadzenia oceny, czy dowód - ze względu na swoją treść
i sposób uzyskania - nie narusza konstytucyjnie gwarantowanego (art. 47
Konstytucji RP) prawa do prywatności osoby nagranej, a jeżeli tak, to czy
naruszenie tego prawa może znaleźć uzasadnienie w potrzebie zapewnienia innej
osobie prawa do sprawiedliwego procesu - art. 45 Konstytucji RP (zob. wyrok SN
z 22 kwietnia 2016 r., II CSK 478/15).
Art. 308 k.p.c. nie rozróżnia nagrań legalnych i nielegalnych. Orzecznictwo
sądowe nie jest też źródłem prawa powszechnego (art. 87 ustawy zasadniczej)
i dlatego nie może prowadzić do zmiany przepisu ustawy procesowej
o postępowaniu dowodowym. Przepis art. 308 k.p.c. nie wyklucza dowodu z nagrań
rozmów, bez zgody i wiedzy osób uczestniczących w rozmowie. Znaczenie takiego
dowodu podlega ocenie w indywidualnej sprawie. Różne sytuacje i spory
wyostrzają też wykładnię, jednak co do zasady nie można stwierdzić, że art. 308
k.p.c. stanowi o niedopuszczalności dowodu z takich nagrań. Recz w tym, że ocena
dowodów ma ostatecznie znaczenie w aspekcie treści norm prawa materialnego,
które sąd suwerennie stosuje. Takie jest sedno i znaczenie tego przepisu, stąd nie
można stwierdzić, że wskazane we wniosku orzeczenia sądów powszechnych
uzasadniają istnienie kwalifikowanej rozbieżności w orzecznictwie jako przesłanki
podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Orzecznictwo nie zmienia treści przepisu art. 308 k.p.c. Wykładnia
(systemowa, aksjologiczna) również nie uzasadnia ograniczenia stosowania tego
przepisu. Podstawą stosowania prawa materialnego powinien być rzeczywisty stan
faktyczny i temu może służyć dowód z nagrania, z uwzględnieniem sytuacji w jakiej
dochodzi do nagrania, w tym pewnej przewagi nagrywającego, jeśli nie nawet
manipulacji. Ocena dowodu odbywa się na tle całej sprawy, materiału, twierdzeń
i stanowisk stron, innymi słowy nagranie może być dowodem. Nie można
orzeczniczo wykreować zakazu stosowania takiego dowodu, gdyż byłoby to
sprzeczne z ustawą i prawem do sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Nie oznacza
to zatem każdorazowo przewagi nagrywającego (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 13 stycznia 2022 r., II PSK 203/21).
I CSK 2855/24
5
Jednocześnie należy uznać, że skarga kasacyjna nie była oczywiście
uzasadniona. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinien
samodzielnie (odrębnie od podstaw kasacyjnych) wskazać i wykazać naruszenie
przepisów, które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona i dlatego powinna być rozpoznana przez Sąd
Najwyższy. Skarżący nie czyni tego we wniosku. Sam wniosek jest bardzo ogólny
i nie wskazuje jakie przepisy zdaniem skarżącego zostały naruszone. Wymaganej
w ramach badania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. argumentacji nie stanowi
samo postawienie zarzutu oczywistego naruszenia, a sformułowanie takiego
zarzutu nie prowadzi jeszcze do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. Niezbędne jest wykazanie nie tylko naruszenia przepisów prawa, ale
także rażącej postaci takiego naruszenia. Tylko wówczas można bowiem
stwierdzić, że skarga kasacyjna jest „oczywiście uzasadniona” (zob. postanowienie
SN z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 268/24 ).
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postepowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 98 k.p.c.
M.L.
[SOP]
[r.g.]
