I CSK 2846/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
8 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 8 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P.F.
z udziałem E.S. i C.S.
o rozgraniczenie,
na skutek skargi kasacyjnej E.S. i C.S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 20 marca 2025 r., II Ca 3205/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od uczestników solidarnie na rzecz
wnioskodawczyni kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł,
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas
po upływie tygodnia od doręczenia uczestnikom odpisu
niniejszego postanowienia.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
I CSK 2846/25
2
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii jej przyjęcia bądź odmowy przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny,
czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa
w art. 3989 § 1 k.p.c.
Uczestnicy wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c.), które przedstawili jako pytania: - „czy popełnienie przez funkcjonariusza
publicznego, prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe, przestępstwa z art.
246 § 1 i art. 266 § 1 kodeksu karnego obowiązującego w czasie prowadzenia
postępowania uwłaszczeniowego powinno być brane pod uwagę przez Sąd
Okręgowy i czy Sąd ten powinien ten zarzut rozważyć i ocenić na podstawie art.
382 k.p.c., mimo że przestępstwa te uległy już przedawnieniu?”; - „czy powoływanie
się przez osobę wnioskującą o uwłaszczenie części nieruchomości, stanowiącej
własność innej osoby, na przejęcie od tej osoby w drodze spadku części
nieruchomości wnioskowanej do uwłaszczenia, w sytuacji kiedy ta osoba żyła,
może prowadzić do nieważności aktu własności ziemi z powodu wydania go
niezgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu
własności gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1971 r. Nr 27 poz. 250), czy też Sąd może
uznać, że w powszechnej świadomości społeczeństwa, zwłaszcza na terenach
wiejskich w latach 70-tych XX wieku termin „spadek” nie jest rozumiany zgodnie
z art. 922 k.c., ponieważ dzieci przejmują majątek od rodziców w drodze formalnie
darowizny, ale twierdzą, że dostali swój spadek, mimo, że rodzice nadal żyją, mimo
że nie ustalił w trybie art. 382 k.p.c. na podstawie jakich dowodów takie tłumaczenie
zaakceptował i nie podał faktów występowania w rzeczywistości takich sytuacji oraz
czy Sąd może zastępować stronę w tłumaczeniu sensu jej zeznań?’’; - „czy
w postępowaniu o rozgraniczenie konieczne jest ustalenie przez Sąd zasięgu
prawa własności tylko aktualnego właściciela, który nabył nieruchomość w drodze
czynności prawnej, czy też dla oceny tej czynności prawnej niezbędne jest branie
pod uwagę również okoliczności w jakich wydano w przeszłości decyzję - akt
własności ziemi na nieruchomość stanowiącą własność obecnego właściciela i czy
w przypadku, gdy ww. decyzja została wydana w wyniku przestępstwa, bez
I CSK 2846/25
3
jakiejkolwiek podstawy w prawie materialnym i z oczywistym naruszeniem reguł
postępowania administracyjnego, mają zastosowanie art. 58 § 1, § 2 k.c. i art. 378
§ 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.?”
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować
oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości
rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których
ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę
problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak
skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Skarżący nie podjęli próby przedstawienia argumentacji prawnej, która by
nadała przytoczonym pytaniom cechy zagadnienia prawnego w powyższym
znaczeniu, a to uniemożliwia kontrolę wniosku pod kątem spełnienia przesłanek
przedsądu z art. 3989 k.p.c. Skarżący nie domagali się rozstrzygnięcia problemów
ujętych abstrakcyjnie, mogących mieć znaczenie w niniejszej i w innych sprawach
albo problemów, który przyczyniłby się do rozwoju prawa. Pytania sformułowane
przez skarżących dotyczą wprost subsumpcji ustalonych w sprawie okoliczności
albo takich okoliczności, które ustalone nie zostały, lecz były powoływane przez
uczestników, pod przepisy, w świetle których zgłoszone żądanie zostało ocenione.
Skarżący pomijają, że w konsekwencji wejścia w życie ustawy z 26
października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27,
poz. 250), prawa do nieruchomości rolnych nabyli ci ich samoistni posiadacze,
którzy weszli w posiadanie na podstawie zdarzeń określonych w art. 1 ustawy,
a były to nie tylko nieformalne działy spadku, lecz i nieformalne darowizny.
I CSK 2846/25
4
W postanowieniu z 19 sierpnia 2009 r., III CZP 51/09, Sąd Najwyższy
wyjaśnił, że w razie wypełnienia hipotezy art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu
własności gospodarstw rolnych uwłaszczenie następowało z mocy samego prawa,
co potwierdzała tylko decyzja wydawana na podstawie przepisów tej ustawy. Organ
administracyjny stwierdzał nabycie prawa własności nieruchomości pozostającej
w samoistnym posiadaniu wnioskującego o wydanie decyzji, nie dokonując jednak
kontroli granicy i nie mając kompetencji do dokonania rozgraniczenia w toku
postępowania uwłaszczeniowego. Z tego względu w wypadku określenia w akcie
własności ziemi obszaru i konfiguracji działki z naruszeniem art. 12 ust. 7 ustawy
o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych sąd dokonujący rozgraniczenia
może samodzielnie ustalić granicę działek zgodnie ze stanem samoistnego
posiadania na dzień 4 listopada 1971 r., bez potrzeby dokonania zmiany decyzji
w postępowaniu administracyjnym. Samoistny posiadacz nabywał przy tym
własność nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu
własności gospodarstw rolnych w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał
swe władztwo w stosunku do tej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy
uwłaszczeniowej, nawet jeżeli stan jej posiadania nie był zgodny
z obszarem i konfiguracją działek wynikających z ewidencji gruntów.
O nieistnieniu decyzji administracyjnej (nie zaś o jej „bezwzględnej
nieważności”, skoro w prawie administracyjnym konsekwentnie od okresu
międzywojennego ustawodawca przyjmuje domniemanie prawidłowości decyzji,
a w celu jej podważenia wymaga wykorzystania instrumentu w postaci stwierdzenia
nieważności) można mówić co najwyżej wtedy, gdy została ona wydana przez
podmiot niebędący organem administracji lub administrującym i w dowolnej
procedurze, a zatem wtedy, gdy oceniane działanie pozoruje tylko wydanie aktu
administracyjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 9 października 2007 r.,
III CZP 46/07, wyrok Sądu Najwyższego z 17 października 2000 r., I CKN 846/98,
uchwała Sądu Najwyższego z 18 maja 1994 r., III CZP 69/94, OSNCP 1994, Nr 12,
poz. 233).
Wbrew twierdzeniom skarżących, akty własności ziemi, na których podstawie
poprzednicy stron nabyli własność rozgraniczanych nieruchomości, nie były
decyzjami nieistniejącymi (czy „dotkniętymi bezwzględną nieważnością”), a zatem
I CSK 2846/25
5
brak było podstaw do podważenia ich znaczenia w niniejszym postępowaniu i sądy
meriti były związane tymi decyzjami administracyjnymi. O wyłączeniu możliwości
ich podważania na drodze administracyjnej lub sądowej zadecydował ustawodawca
(zob. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, Dz.U. z 2001, Nr 57, poz. 603),
argumentując, że między 4 listopada 1971 r. a końcem 1991 r. minęło tak dużo
czasu, że zainteresowani wykazaniem wadliwości aktów własności ziemi mogli
z powodzeniem doprowadzić do ich weryfikacji na właściwej drodze, a skoro takich
działań nie podjęli, to samo trwanie stanu stwierdzonego aktem musiało
doprowadzić do wywołania skutków przewidzianych w prawie cywilnym.
Sąd drugiej instancji odnotował, że aktualnie spór graniczny dotyczy osób,
które nabyły własność rozgraniczanych nieruchomości pochodnie, a mianowicie na
podstawie umowy dożywocia lub darowizny. Z ustaleń dokonanych w sprawie
wynika, że po wydaniu aktów własności ziemi nie doszło do zasiedzenia
przygranicznych pasów gruntu, które by spowodowało korektę stanu prawnego linii
granicznej między nieruchomościami. Sąd Okręgowy rozważył, czy posiadanie
nieruchomości wykonywane przez uczestników w odniesieniu do przygranicznych
pasów gruntu mogło doprowadzić do zasiedzenia ich własności i taką możliwość –
z uwagi na złą wiarę posiadaczy, czas trwania posiadania i ostatecznie jego
przerwanie – wykluczył. Ocena prawna okoliczności istotnych o przebiegu granic
rozgraniczanych nieruchomości nie jest zatem wadliwa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz– co do
kosztów postępowania – art. 520 § 2, art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art.
391 § 1 k.p.c., § 5 pkt 2 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst
jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.
Marta Romańska
[dr]
I CSK 2846/25
6
[a.ł]
