I CSK 2450/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
22 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 22 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.M.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z 11 marca 2024 r., V Ca 3292/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwaną,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
I CSK 2450/24
2
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A.
powołała się występowanie w sprawie zagadnień prawnych, dotyczących: a)
skutków eliminacji postanowień przeliczeniowych z umowy kredytu zawartej z
konsumentem, powiązanej z walutą obcą; b) oprocentowania, jakie należy przyjąć
dla wyliczenia odsetek od hipotetycznego kredytu złotowego w razie stwierdzenia,
że skutkiem abuzywności lub nieważności postanowień waloryzacyjnych zawartych
w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) jest eliminacja mechanizmu
waloryzacji z umowy i przekształcenie jej w kredyt złotowy; c) zgodności
stwierdzenia upadku umowy kredytu z art. 321 § 1 k.p.c., jeżeli powództwo nie
obejmowało roszczenia o ustalenie lub zapłatę, wywodzonego z „zarzutu upadku
umowy”, a wyłącznie roszczenie o zapłatę przy założeniu obowiązywania umowy,
oraz d) granic prawomocności materialnej wyroku wydanego w sprawie dotyczącej
abstrakcyjnej kontroli abuzywności wzorca umownego. Zwróciła ponadto uwagę –
w zbliżonym kontekście – na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w związku z
art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 dyrektywy Rady (WE) nr 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w
sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE L 95,
poz. 29, dalej - „dyrektywa 93/13”) oraz art. 3531 k.c. w związku z art. 58 § 1 i 3 k.c.
w związku z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 3851 § 1 i 2 k.c.
w związku z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c. w związku z art.
58 § 1 i 3 k.c., art. 321 § 1 k.p.c. i art. 365 k.p.c.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
I CSK 2450/24
3
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
W świetle utrwalonego stanowiska, w celu uzasadnienia potrzeby wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest
natomiast wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo
że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita
wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w
judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13
czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).
Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej
zaskarżonym wyrokiem wystąpiły twierdzone przyczyny kasacyjne.
Przytoczone we wniosku wątpliwości, w zestawieniu z zarzutami skargi
i przedmiotem postępowania przed Sądami meriti, odnosiły się w przeważającym
zakresie do konsekwencji zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą
(frankiem szwajcarskim) postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i
odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote
polskie i odwrotnie. Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie,
lecz także wszechstronnie podejmowana w nowszej judykaturze Sądu
Najwyższego w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych oraz w
orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do
utrwalenia się jednolitych kierunków orzeczniczych, w które wpisywał się
zaskarżony wyrok (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz.
20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP
464/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP
701/22, z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II
CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 maja 2023 r., II
I CSK 2450/24
4
CSKP 1311/22, z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z dnia 25 października
2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 oraz II CSKP
1753/22, i z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz II CSKP 36/23;
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z dnia
27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, z dnia 8 grudnia 2023 r., I CSK 5651/22 i z
dnia 29 maja 2024 r., I CSK 2038/23 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo Sądu
Najwyższego; w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob.
zwłaszcza wyroki z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank
BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P.
przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,
M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22,
ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., ECLI:EU:C:2023:911).
Dodatkowo należało zauważyć, że w zakresie, w którym skarżąca
wskazywała na wątpliwości dotyczące oprocentowania hipotetycznego kredytu
złotowego, przy założeniu, że takie przekształcenie umowy miałoby stanowić
prawidłowy skutek eliminacji abuzywnych postanowień przeliczeniowych z umowy
kredytu powiązanej z waluta obcą, kwestia ta – w świetle powołanego wyżej
orzecznictwa – nie mogła mieć wpływu na wynik postępowania kasacyjnego. Tę
samą uwagę należało odnieść do wątpliwości związanej z granicami
prawomocności materialnej wyroku wydanego w ramach abstrakcyjnej kontroli
wzorca umownego (art. 365 w związku z art. 47943 k.p.c.), mając na względzie, że
Sąd Okręgowy samodzielnie ocenił niedozwolony charakter zawartych w umowie
postanowień przeliczeniowych; Sąd ten odniósł się także do podniesionych w tej
materii zarzutów apelacyjnych, wskazując, że niezależnie od rozważań
dotyczących rozszerzonej prawomocności wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i
Konsumentów, Sąd Rejonowy w sposób indywidualny zbadał kwestionowane w
sprawie klauzule umowne.
Co się zaś tyczy wykładni art. 321 § 1 k.p.c., ocena, czy relewantne fakty,
umożliwiające sądowi zgodne z tym przepisem wyrokowanie o żądaniu zapłaty na
podstawie art. 410 k.c. w związku z nieważnością umowy stanowiącej zasadniczą
podstawę żądania pozwu, zostały objęte podstawą faktyczną powództwa, zależy
każdorazowo od okoliczności konkretnej sprawy, w tym interpretacji oświadczeń
I CSK 2450/24
5
procesowych powoda i konieczności zapewnienia pozwanemu możliwości obrony
przed powództwem. W każdym zaś razie okoliczność, że powód opierał żądanie
zasądzenia świadczenia na przekonaniu, że abuzywność postanowień umownych,
a w konsekwencji konieczność ich eliminacji z umowy, nie musi prowadzić do
upadku umowy, nie oznacza per se niemożności uwzględnienia tego żądania – w
jego skwantyfikowanych granicach – na podstawie art. 410 k.c. (da mihi factum
dabo tibi ius), jeśli w ocenie sądu kwestionowane postanowienia umowne okazały
się rzeczywiście abuzywne, niemniej jednak konieczność ich pominięcia nie
pozwalała na dalsze wykonywanie umowy w uzgodnionym kształcie i jako taka
prowadziła do jej upadku (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15
lutego 2024 r., I CSK 180/23 i z dnia 14 listopada 2024 r., I CSK 3137/23, w których
odniesiono się do zbliżonego zagadnienia, a także wyroki Sądu Najwyższego z
dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 20 marca 2024 r., II CSKP 2144/22 i
z dnia 4 kwietnia 2025 r., II CSKP 762/23).
W tym stanie rzeczy, w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem unijnym,
jak również judykaturą Sądu Najwyższego, należało uznać, że wniosek nie ujawniał
potrzeby kolejnej wypowiedzi orzeczniczej Sądu Najwyższego w objętej nim
materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi
kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(K.G.)
[SOP]
I CSK 2450/24
6
