I CSK 2401/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
10 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.G. i K.Z.
z udziałem B.B.
o ustanowienie służebności,
na skutek skargi kasacyjnej B.B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 30 stycznia 2025 r., II Ca 451/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
I CSK 2401/25
2
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uczestnik
B.B. powołał się na wszystkie przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 k.p.c.
Nieważność postępowania uczestnik wiązał z art. 379 pkt 5 k.p.c. i
pominięciem wezwania do wzięcia udziału w sprawie właściciela działki, po której
przebiega odcinek kanalizacji opadowej, do której odnosiło się żądanie wniosku. W
tym względzie należało jednak zauważyć, że zgodnie z utrwalonym poglądem
orzecznictwa, niewzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie toczącej się w
postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania, ponieważ
art. 379 pkt 5 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. odnosi się do podmiotu, który uzyskał
status uczestnika postępowania, nie zaś podmiotu, w tym także zainteresowanego,
który tego statusu nie posiadał; osoba taka może natomiast bronić swoich praw na
podstawie art. 524 § 2 k.p.c. (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego, zasada prawna, z dnia 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/10, OSNC
2010, nr 7-8, poz. 98).
Wykazanie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej stawia skarżącemu
szczególnie wysokie wymagania. Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu
Najwyższego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego
prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie.
Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy,
czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą
zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych
przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.
m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,
OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr
10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).
Uzasadnienie wniosku nie przekonywało, by taka sytuacja miała miejsce w
sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem. Wbrew stanowisku
skarżącego, Sąd Okręgowy nie przyjął, że rowy melioracyjne nie stanowią
własności właścicieli nieruchomości gruntowych, przez które przebiegają. Wskazał
I CSK 2401/25
3
natomiast, czego nie można podważać, że rowy te, jako urządzenia melioracji
wodnej, służą nie tylko właścicielowi gruntu, przez który przebiegają, lecz także
właścicielom innych nieruchomości, na które mogą wywierać korzystny wpływ. Z
uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika również, dlaczego Sąd
Okręgowy, inaczej niż Sąd Rejonowy, uznał za wystarczające ustanowienie
służebności gruntowej na odcinku do studzienki kanalizacyjnej na rowie
melioracyjnym biegnącym po działce uczestnika ([…]), jak i działce […]1. Uznał
bowiem – czego nie dostrzeżono ani nie podważono we wniosku – że znoszenie
przez właściciela rowu (nieruchomości, której rów jest częścią składową)
odprowadzania i przepływu wód z sąsiednich nieruchomości stanowi jedno z
ograniczeń współkształtujących prawo własności w rozumieniu art. 140 k.c.
Argumentacja ta podważała tę zasadniczą część wywodów wniosku, w której
wytykano, że zaskarżone postanowienie ustanawia prawa podmiotowe skuteczne
wobec nieruchomości będącej własnością osób trzecich, niebiorących udziału w
postępowaniu.
Z wniosku nie wynikało również, aby w sprawie rozstrzygniętej zaskarżonym
postanowieniem wystąpiły przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2
k.p.c. Skarżący nie sformułował żadnego konkretnego zagadnienia prawnego, a
założeniem wywodów dotyczących tej przyczyny kasacyjnej było przekonanie, iż
korzystanie z rowu melioracyjnego na cudzej działce wymaga ustanowienia
służebności, a skoro tak, to służebność winna obciążać wszystkie działki, na
których ulokowane jest urządzenie, ponieważ odwodnienie ma kompleksowy
charakter. Założenie to odrywało się jednak od stanowiska wyrażonego przez Sąd
Okręgowy, o czym była mowa wcześniej. W zakresie rozważań mających służyć
wykazaniu potrzeby wykładni art. 285 § 1 k.c., należało natomiast ograniczyć się do
spostrzeżenia, że nawiązywały one do stanowiska, jakoby uprawnienie
ustanowione przez Sąd Okręgowy miało obciążać prawo własności osób trzecich.
Motywy zaskarżonego postanowienia – z przyczyn wskazanych już wcześniej – nie
stwarzały jednak podstaw do przyjęcia takiego zapatrywania.
Ubocznie tylko należało wskazać, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania ujawniał wyraźną argumentacyjną sprzeczność, przyoblekając w
istocie te same kwestie prawne w ramy przyczyn kasacyjnych określonych w
I CSK 2401/25
4
art. 398 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Jasne jest tymczasem, że albo w sprawie występuje
zagadnienie prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i
wymagająca pogłębionej analizy, ewentualnie – potrzeba wykładni relewantnych
przepisów na szczeblu Sądu Najwyższego z racji ich ponadprzeciętnego stopnia
trudności albo też skarga jest zasadna w sposób oczywisty, co zakłada
niewystępowanie w sprawie żadnych zagadnień prawnych, poważnych wątpliwości
interpretacyjnych lub rozbieżności w orzecznictwie (por. np. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r.,
I CSK 980/14, i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15).
W konkluzji należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
przypominając zarazem, że Sąd Najwyższy bada na tym etapie postępowania
wyłącznie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego
uzasadnienie, nie wnikając w zasadność podstaw kasacyjnych.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.,
Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Paweł Grzegorczyk
(K.G.)
[a.ł]
