Co stanowi przepis
Art. 524 KPC reguluje dopuszczalność wznowienia postępowania nieprocesowego, czyli tego trybu, w którym sądy rozpoznają między innymi sprawy spadkowe, o zniesienie współwłasności czy o stwierdzenie zasiedzenia. Zgodnie z § 1 uczestnik postępowania może żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy. Przepis wprowadza jednak istotne ograniczenie: wznowienie nie jest dopuszczalne, jeżeli postanowienie kończące postępowanie może być zmienione lub uchylone. Ustawodawca przyjmuje więc pierwszeństwo prostszych, przewidzianych dla postępowania nieprocesowego mechanizmów wzruszania orzeczeń przed nadzwyczajnym środkiem, jakim jest wznowienie. Paragraf 2 rozszerza krąg uprawnionych na zainteresowanego, który nie brał udziału w postępowaniu, a którego prawa narusza wydane postanowienie; w takim wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu z powodu pozbawienia możności działania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 524 KPC znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniu nieprocesowym i tylko wobec postanowień prawomocnych, które rozstrzygają co do istoty sprawy, a nie wobec rozstrzygnięć czysto porządkowych czy wpadkowych. Pierwsza przesłanka dotyczy statusu wnioskodawcy: musi być on uczestnikiem zakończonego postępowania albo zainteresowanym, który uczestnikiem nie był. Druga przesłanka to brak możliwości zmiany lub uchylenia postanowienia w inny sposób przewidziany przepisami o postępowaniu nieprocesowym. Trzecia przesłanka, w przypadku osoby pominiętej, to naruszenie jej praw przez treść postanowienia, przy czym sytuację taką ustawa traktuje analogicznie do pozbawienia strony możności działania. Zastosowanie znajdują wówczas ogólne przepisy o wznowieniu, w tym dotyczące terminów i wymagań formalnych skargi.
Przykład
Sąd stwierdził nabycie spadku po zmarłym, wskazując jako spadkobierców dwoje dzieci zmarłego. Postępowanie toczyło się bez udziału trzeciego dziecka, o którego istnieniu sąd nie został poinformowany, a postanowienie stało się prawomocne. Osoba ta, jako zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania, a którego prawa narusza wydane rozstrzygnięcie, może rozważać żądanie wznowienia na podstawie art. 524 § 2 KPC. Przed złożeniem skargi konieczne jest jednak sprawdzenie, czy w danym rodzaju sprawy ustawa nie przewiduje odrębnego trybu zmiany lub uchylenia postanowienia, który wyłącza wznowienie.
Częste nieporozumienia
Najczęstszy błąd polega na traktowaniu wznowienia jako kolejnej instancji służącej ponownej ocenie dowodów - art. 524 KPC nie daje takiej możliwości, lecz odsyła do ściśle określonych podstaw wznowienia. Drugim nieporozumieniem jest pomijanie zastrzeżenia z § 1: jeżeli postanowienie może być zmienione lub uchylone w innym trybie, skarga o wznowienie zostanie odrzucona. Bywa też mylnie zakładane, że sam fakt niebrania udziału w sprawie wystarcza do wznowienia, podczas gdy przepis wymaga wykazania naruszenia praw zainteresowanego. Wreszcie wiele osób nie zwraca uwagi na terminy do wniesienia skargi wynikające z ogólnych przepisów o wznowieniu, co prowadzi do jej odrzucenia bez badania merytorycznego. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dopuszczalność i podstawy skargi.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
