I CSK 2262/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
17 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A.W.
z udziałem R.W., J.W., K.G., T.R., M.W., A.S., M.S. i I.K.
o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i o uzupełnienie
postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej R.W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 26 lutego 2025 r., II Ca 1572/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. odstępuje od obciążania skarżącego – R.W. kosztami
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Uczestnik, R.W., wywiódł skargę kasacyjną na postanowienie Sądu
Okręgowego w Poznaniu z 26 lutego 2025 r., wydanego w sprawie z wniosku A.W.
przy udziale pozostałych uczestników – J.W., K.G., T.R., M.W., A.S., M.S.
i I.K. o zmianę i uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał
na nieważność postępowania polegającą na pozbawieniu uczestników prawa do
sądu w związku z arbitralną zmianą podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie
dotyczącym uzupełnienia pkt 1 oraz sprostowania pkt 2 postanowienia Sądu
pierwszej instancji. Uczestnik, R.W., powołał się na potrzebę wykładni
I CSK 2262/25
2
§ 1 pkt 3 i 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie
warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (dalej:
Rozporządzenie). Skarżący wskazał także na oczywistą zasadność skargi
polegającą na naruszeniu przepisów prawa procesowego polegających m.in. na
uchybieniach w zakresie oceny poszczególnych zarzutów apelacyjnych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego
prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –
w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na
uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.
Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista
zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej
wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym
o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób sprzeczną z jednolitą
i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,
I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,
I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,
I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,
I CSK 5328/22).
Wskazać należy, że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach
kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,
nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,
jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia
z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością
lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia
I CSK 2262/25
3
orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob.
postanowienie SN z 5 lipca 2023 r., I CSK 6158/22).
O pozbawieniu strony możności obrony swych praw przesądza kumulatywne
wystąpienie trzech okoliczności: naruszenie przez sąd przepisów procesowych
będących źródłem uprawnień strony, wpływ tego uchybienia na wyłączenie
możliwości działania strony w postępowaniu oraz niemożność obrony swych praw
w postępowaniu w następstwie wystąpienia obu uprzednio wymienionych
okoliczności. Nie dochodzi do nieważności postępowania, gdy mimo naruszenia
przez sąd przepisów postępowania strona podjęła czynności w procesie (zob. np.
wyroki SN: z 15 października 2015 r., II CSK 690/14; z 1 marca 2017 r.,
IV CSK 350/16; z 19 lutego 2021 r., III CSKP 31/21; postanowienie SN
z 21 lutego 2024 r., III CZ 262/23; z 18 kwietnia 2024 r., III CZ 51/24).
Przedstawione przez skarżącego argumenty nie przekonują o oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej. Nie ma racji skarżący, iż Sąd pierwszej instancji
naruszył przepisy prawa w sposób uzasadniający konieczność uchylenia
zaskarżonego orzeczenia. Sąd Rejonowy prawidłowo rozstrzygnął uzupełniając
postanowienie z 28 maja 2005 r. o udział spadkowy w gospodarstwie rolnym.
Słusznie podkreśliły Sądy meriti, że kluczową kwestią w niniejszej sprawie była
data otwarcia spadku po W.W., tj. 22 maja 1993 r. W konsekwencji zastosowanie
znalazł art. 677 § 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 2 października 2008 r.
Skoro w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie orzeczono o
dziedziczeniu gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 1 ha to Sąd pierwszej
instancji uzupełnił je we wskazanym zakresie.
Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Skarżący pod pozorem oczywistej
zasadności w istocie pytają o trafność stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego
w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawili wyłącznie własne
stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla nich rozstrzygnięciem Sądu drugiej
instancji.
Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń
faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem
I CSK 2262/25
4
się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że
w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu
instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.
Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego
i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżący błędnie traktują skargę
kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą.
Zaskarżone orzeczenie nie jest dotknięte wskazaną przez skarżącego
kwalifikowaną wadliwością. Sąd II instancji odniósł się do wszystkich podnoszonych
przez apelującego zarzutów sformułowanych względem orzeczenia Sądu
Rejonowego. Z obowiązku wynikającego z art. 378 § 1 k.p.c. nie wynika
konieczność odrębnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia każdego
argumentu podniesionego w apelacji. Za wystarczające uznaje się odniesienie się
do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że
zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem
orzeczenia (zob. postanowienie SN z 2 stycznia 2026 r., I CSK 681/24). Przez
sformułowanie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
przy tym bezskutecznie na dokonaną nieprawidłowo kontrolę apelacyjną, skarżący
w istocie wyrażają swoją niezgodę wobec oceny prawnej dokonanej przez Sąd
II instancji.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, spadkobierca urodzony
i wychowany w rodzinnym gospodarstwie rolnym, wykonujący w nim przez wiele lat
wraz z pozostałymi członkami rodziny prace przy produkcji rolnej i w obejściu
gospodarskim, ma umiejętności praktyczne potrzebne do prowadzenia
gospodarstwa rolnego i na mocy art. 1059 pkt 2 k.c. w związku z § 1 pkt 4
rozporządzenia Rady Ministrów z 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia
ustawowego gospodarstwa rolnego (Dz. U. Nr 89, poz. 519 ze zm.), posiada
kwalifikacje do dziedziczenia takiego gospodarstwa także wówczas, gdy pracował
również poza rolnictwem, wyprowadził się z gospodarstwa i w chwili otwarcia
spadku nie pracował już w żadnym gospodarstwie rolnym (zob. postanowienie SN
z 4 października 2002 r., III CKN 135/01).
I CSK 2262/25
5
Znamienne, że Sąd drugiej instancji szczegółowo ustalił i ocenił spełnienie
przez Janusza Wrzosa warunków do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności
postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 520 § 3 k.p.c. w zw.
z art. 102 k.p.c.
Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
