I CSK 2223/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
29 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku G.K.
z udziałem A.G. i H.G.
o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej G.K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 27 września 2023 r., II Ca 3077/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 27 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił
apelację wnioskodawczyni G.K. od postanowienia częściowego Sądu Rejonowego
dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie z 21 września 2022 r., którym Sąd ten – w
sprawie z wniosku G.K. przy uczestnictwie A.G. i H.G. o stwierdzenie nabycia
spadku po H.G.: 1) zatwierdził uchylenie się przez uczestniczkę A.G. od skutków
prawnych niezłożenia przez nią w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po
R.G., zmarłym w dniu […] 2020 r. w K.; 2) zatwierdził uchylenie się przez A.G. od
skutków prawnych niezłożenia przez nią imieniem małoletniego syna H.G. w
terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po R.G.
I CSK 2223/24
2
U podstaw zatwierdzenia przez Sądy meriti uchylenia się przez uczestniczkę
A.G. w imieniu własnym i małoletniego syna H.G. od skutków prawnych niezłożenia
w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po R.G. legło stwierdzenie, że
pozostawała ona w usprawiedliwionym, istotnym błędzie, co do rzeczywistego
stanu spadku. Nie miała bowiem żadnej wiedzy o istnieniu zadłużenia
spadkodawcy wobec wnioskodawcy, którą uzyskała dopiero po doręczeniu jej
odpisu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku ( art. 1019 § 2 k.c.).
W okolicznościach sprawy nie ma też podstaw do postawienia uczestniczce
zarzutu nie dochowania należytej staranności w ustaleniu stanu majątku
spadkowego. Nie miała ona bowiem żadnych przesłanek do przyjęcia, że
spadkodawca ma zadłużenie wobec G.K. Spadkodawca nie miał bowiem żadnych
widocznych dla spadkobierców związków z lokalem przy ul. […] w K., z którym
wiąże się zadłużenie.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez
wnioskodawczynię G.K. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania
powołała się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Jej zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ
zaskarżone orzeczenie narusza art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 k.c. Wedle skarżącej
po stronie uczestników nie zachodzi błąd prawnie doniosły, ponieważ błędem takim
nie jest nieznajomość spadku w związku z niedołożeniem przez uczestniczkę A.G.
działającą w imieniu własnym i małoletniego syna H.G. należytej staranności w
ustaleniu przedmiotu spadku po R.G. Poprzestanie na pozbawionym konkretnych
podstaw przypuszczeniu dotyczącym majątku spadkowego nie może być bowiem
uznane za błąd istotny, lecz za lekkomyślność, która nie stanowi podstawy do
uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia woli o
odrzuceniu spadku.
Uczestnicy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia
jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
I CSK 2223/24
3
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć
sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na
rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do
stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.
Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu
drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną
wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym
– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako
nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego
z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK
162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest
oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,
lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego
z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).
I CSK 2223/24
4
Skonfrontowanie zaskarżonego orzeczenia z uzasadnieniem wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na stwierdzenie, by
spełniona została, wyżej zdefiniowana, przesłanka oczywistej zasadności skargi.
Zgodnie z art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 1 zd. 1 i § 2 k.c. podstawę uchylenia
się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia
o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że o błędzie takim można mówić
wtedy, gdy brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego nie jest
wynikiem braku staranności spadkobiercy, czy też inaczej rzecz ujmując, jest on
usprawiedliwiony okolicznościami sprawy. Stwierdzenie, że spadkobierca nie
dołożył należytej staranności powinno być poprzedzone oceną okoliczności
konkretnej sprawy i ustaleniem, jakich aktów staranności można było od niego
wymagać. Odnosi się to do sprecyzowanych czynności, które faktycznie i prawnie
spadkobierca mógłby podjąć, zmierzając do uzyskania koniecznej wiedzy o spadku.
W razie niepodjęcia przez spadkobiercę żadnych czynności, wskazane jest
określenie, jakich działań, w okolicznościach danej sprawy, prowadzących do
pozyskania tej wiedzy można było od niego wymagać, ponieważ doprowadziłoby do
uniknięcia błędu (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 22 listopada 2013 r.,
III CZP 77/13, OSNC 2014, nr 9, poz. 86 oraz postanowienia Sądu Najwyższego
z 30 listopada 2017 r., IV CSK 28/17, niepubl.; i z 29 listopada 2012 r., II CSK
172/12, MoP 2013, nr 10, s. 51).
W tego rodzaju sprawach istotne znaczenie dla kwalifikacji, czy
spadkobierca nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie pod
wpływem błędu, ma zatem dokonanie uprzedniej oceny zgromadzonych w sprawie
dowodów, będących podstawą ustaleń faktycznych, co dotyczy kwestii
usuwających się spod kontroli sądu kasacyjnego (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2
k.p.c.).
Przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że nie dokonanie sprawdzenia zadłużeń
spoczywających na spadkodawcy w związku z lokalem, w którym nie zamieszkiwał
i z którym nie miał żadnych widocznych dla spadkobierców związków, przy
zapewnieniach spadkodawcy że żadnych zadłużeń nie posiada, znajdujących
według danych dostępnych dla spadkobierców potwierdzenie w rzeczywistym
I CSK 2223/24
5
stanie rzeczy, nie świadczy o błędnej ocenie przez Sąd Okręgowy należytej
staranności wymaganej od spadkobierców w zakresie pozyskania wiedzy o stanie
spadku. Z wiążących Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym ustaleń
faktycznych nie wynika natomiast, by nieznajomość przez spadkobierców
przedmiotu spadku pozostawała w związku przyczynowym z niedołożeniem przez
nich należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu spadku.
W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania w konfrontacji
z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu
popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały
charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które
w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego pozostawiono zgodnie
z art. 108 § 1 w zw. z art. 398²¹ i art. 391 § 1 k.p.c. sądowi, który wyda orzeczenie
kończące postępowanie w sprawie, skarga kasacyjna dotyczyła bowiem orzeczenia
rozstrzygającego apelację od postanowienia częściowego.
[A.T.]
[SOP]
