I CSK 216/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
15 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku K.C. i M.W.
z udziałem J.M., E.S. i P.S.
o ustanowienie służebności drogi koniecznej,
na skutek skargi kasacyjnej J.M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z 27 czerwca 2023 r., V Ca 506/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od J.M. na rzecz K.C. 240 zł (dwieście czterdzieści
złotych) kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanej niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 27 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił
apelację uczestniczki J.M. od postanowienia Sądu Rejonowego w Strzyżowie z 24
maja 2021 r. (pkt I) i zniósł wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego między
uczestnikami (pkt II).
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosła uczestniczka J.M.,
wskazując na jej oczywistą zasadność na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
I CSK 216/24
2
Skarżąca zwróciła uwagę na pominięcie przez Sąd drugiej instancji, że
postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone jedynie co do zgłoszonych
jeszcze przed wejściem do sprawy uczestniczki postępowania i zawnioskowaniu
nowych wariantów drogi koniecznej, a nie zostało wdrożone postępowanie
dowodowe co do wariantów dojazdu przez nią zgłoszonych. Podkreśliła, że w
szczególności wariant IV na pierwszy rzut oka, bez konieczności szczegółowej
analizy, wydaje się rozsądny i niewątpliwie kwalifikuje się jako wariant, który Sąd
rozpoznający sprawę powinien rozważyć w prowadzonym postępowaniu. Zdaniem
skarżącej Sąd był zobowiązany do objęcia prowadzonym postępowaniem tego
wariantu i to w sposób pełny, obejmujący wizję w terenie oraz opinie biegłych
sądowego i gospodarczego. Skarżąca powołała się na naruszenie przepisu prawa
materialnego, czyli art. 145 § 2 k.c. jako łatwo dostrzegalnego i będącego
konsekwencją naruszenia procedury.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni wniosła o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Skarga kasacyjna uczestniczki nie zawiera argumentów dostatecznych dla
uznania, że skarżąca skutecznie wykazała, iż w sprawie zachodzą powołane
I CSK 216/24
3
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 4 k.p.c., skoro zgodnie z tym przepisem skarga jest
oczywiście uzasadniona, gdy naruszenie przepisów prawa, którego dopuścił się
Sąd meriti przy wydawaniu orzeczenia, widoczne jest prima facie, czyli bez
konieczności przeprowadzania wnikliwych analiz prawnych. Na skarżącym ciąży
powinność przedstawienia we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej uzasadnienia
nie dowolnego kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa procesowego
lub materialnego, lecz tylko takiego, które prowadziło do wydania oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Skonstruowany przez skarżącego wywód prawny
powinien wykazać, że rozstrzygnięcie sądu obarczone jest szczególną wadą
dostrzegalną dla osoby dysponującej podstawową wiedzą prawniczą. O oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej nie jest władna przesądzić sama strona, lecz
kompetencję do tego ma Sąd Najwyższy na etapie badania czy wystąpiły
przesłanki tzw. przedsądu.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi
jedynie polemikę z rozstrzygnięciem Sądów meriti, którą skarżąca stara się
wykorzystać
celem
wzruszenia
prawomocnego
rozstrzygnięcia,
nieodpowiadającego oczekiwanemu rezultatowi. Wypowiedzi doktryny
i orzecznictwa poświęcone art. 145 k.c. pozwalają dostrzec, że problematyka
ustanowienia służebności drogi koniecznej została już wyczerpująco rozstrzygnięta.
Na tym tle nie budzi wątpliwości prawidłowość przedstawienia sfery motywacyjnej
orzeczenia Sądu Okręgowego, który w całości poparł tak ustalenia faktyczne, jak
i rozważania prawne przedstawione przez Sąd Rejonowy. W motywach pisemnych
Sądy uwydatniły zbadanie nie tylko potrzeb nieruchomości władnącej utworzonej
z działki nr […], lecz także aspektu dostępu do drogi publicznej w każdym
z zaproponowanych przez uczestników postępowania wariantów. Lektura
uzasadnienia postanowienia Sądu drugiej instancji dowodzi, że przy wyznaczaniu
przebiegu szlaku objętego korzystaniem przez każdoczesnego właściciela
nieruchomości utworzonej z przedmiotowej nieruchomości Sądy orzekające wzięły
pod uwagę również dotychczasową praktykę w świetle aktualnego stanu
nieruchomości. Toczące się wiele lat postępowanie dowodowe pozwoliło na wybór
takiego wariantu przebiegu drogi koniecznej, według którego istniejący już szlak
biegnący wzdłuż działek, których właścicielką jest skarżąca, został przystosowany
I CSK 216/24
4
do prawidłowego użytku niewygórowanymi i opłacalnymi nakładami. Skarżąca
uzyskała z tego tytułu odpowiednie wynagrodzenie. W pełni odpowiada to zasadom
stosowania art. 145 k.c. w postępowaniu o ustanowienie służebności drogi
koniecznej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2022 r.,
I CSK 3328/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2022 r.,
I CSK 1693/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2004 r.,
I CK 552/03).
Zapoznanie się z treścią uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania koncentruje ponadto uwagę na subiektywnym przekonaniu
skarżącej, że taki przebieg służebności po stanowiących jej własność działkach
wzbudzi niepokój i obawę w jej rodzinie, gdyż każdy wjazd i pojawienie się osoby
korzystającej ze służebności spowoduje powrót do minionych wydarzeń, które
pozostawiły wśród najbliższych członków rodziny traumatyczne przeżycia.
Należy jednak zwrócić uwagę, że takie argumenty, stanowiące odesłanie do
ważnych wydarzeń z życiorysu uczestniczki, nie służą weryfikacji prawidłowości
zastosowania norm wynikających z wykładni art. 145 k.c.
Podobnie za naruszeniem wymienionego przepisu nie może przemawiać
na obecnym etapie zgłaszanie słuszności przyjęcia przebiegu szlaku służebności
według innego wariantu, którego ostatecznie przed Sądem drugiej instancji
skarżąca nie popierała, a w przedmiocie jego wyznaczenia nie zgłosiła żadnych
wniosków dowodowych, co zostało również wypunktowane w uzasadnieniu
postanowienia Sądu Okręgowego.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 520 § 2
k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 3 i § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności adwokackie.
[SOP]
[r.g.]
I CSK 216/24
5
