I CSK 2127/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P.Ł. i M.Ł.
z udziałem Miasta S.
o stwierdzenie zasiedzenia,
na skutek skargi kasacyjnej Miasta S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z 8 grudnia 2023 r.,
IV Ca 260/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 30 grudnia 2021 r., I Ns 113/21, Sąd Rejonowy
w Siemianowicach Śląskich oddalił wniosek małżonków o stwierdzenie zasiedzenia
nieruchomości stanowiącej własność gminy.
Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy
w Katowicach zmienił postanowienie Sądu pierwszej instancji i stwierdził, że
wnioskodawcy nabyli przez zasiedzenie, do majątku objętego małżeńską
wspólnością majątkową, własność nieruchomości.
Sąd drugiej instancji ustalił, że poprzednicy prawni wnioskodawców nabyli od
Skarbu Państwa nieruchomość, którą w stanie ogrodzonym darowali
wnioskodawcom w 1967 roku. W obrębie ogrodzenia znajdowała się jednak działka
I CSK 2127/24
2
stanowiąca własność Skarbu Państwa, o czym wnioskodawcy nie wiedzieli. W
latach 70-tych i 90-tych XX w. posiadacze wznieśli na tej działce zabudowania i
przy uzyskiwaniu pozwolenia na budowę nie zwrócono im uwagi, że zamierzają
budować na gruncie Skarbu Państwa (dokładne granice działek zostały wytyczone
dopiero w 2019 roku).
Od 1 stycznia 2005 do 31 grudnia 2006 r. wnioskodawców łączyła z gminą
umowa dzierżawy gruntu położonego za ogrodzeniem wnioskodawców. W 2007 r.
wnioskodawcy zawarli z gminą umowę dzierżawy od 1 stycznia 2007 r. do 31
grudnia 2009 r., w której jako przedmiot dzierżawy wymieniono nie tylko działkę
znajdująca się za płotem posesji wnioskodawców, objęta wygasłą umową z 2005
roku, ale także sporną działkę w granicach ogrodzenia wnioskodawców.
Analogiczną umowę dzierżawy posiadacze zawarli z gminą na okres od 1 lutego
2010 r. do 31 stycznia 2013 r. Kolejna umowa dzierżawy od 1 lutego 2018 r. do 31
stycznia 2019 r. obejmowała tylko grunt za płotem posesji wnioskodawców i nie
wymieniała spornej działki.
Fakt, że pierwsza umowa dzierżawy z 1 stycznia 2005 r. nie obejmowała
przedmiotu wniosku o zasiedzenie Sąd drugiej instancji ustalił w oparciu o dowód
z tej umowy, uznając za dostateczne uprawdopodobnione oświadczenie
wnioskodawców, że wcześniej tym dowodem nie dysponowali i odszukali go
dopiero na etapie wnoszenia apelacji.
Sąd odwoławczy uznał, że sporna nieruchomość przestała być własnością
Skarbu Państwa z chwilą nabycia jej z mocy ustawy przez gminę 27 maja 1990 r.
i od tego dnia rozpoczął swój bieg termin jej zasiedzenia na rzecz wnioskodawców.
W ocenie Sądu Okręgowego termin ten wynosi lat 30, gdyż nie sposób przyjąć, aby
wnioskodawcy objęli posiadanie nieruchomości w dobrej wierze (art. 172 § 2 k.c.).
Termin zasiedzenia w niniejszej sprawie - wynoszący lat 30 i rozpoczynający
swój bieg w dniu 27 maja 1990 r. - zakończyłby swój bieg dopiero w dniu 27 maja
2020 r. Termin ten uległ jednakże skróceniu, zgodnie z art. 10 ustawy z 28 lipca
1990 r. zmieniającej Kodeks cywilny, o czas, w którym wnioskodawcy posiadali
nieruchomość przed dniem jej wejścia w życie, ale nie więcej niż o połowę
wymaganego terminu zasiedzenia, czyli w niniejszej sprawie o 15 lat. Zatem termin
I CSK 2127/24
3
zasiedzenia upłynął 27 maja 2005 r. i z dniem następnym wystąpił skutek prawny
zasiedzenia wyrażający się w nabyciu przez wnioskodawców prawa własności
spornej nieruchomości.
Gmina wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na:
1) wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego: czy później
dokonywane czynności prawne, niepowiązane z pierwotną czynnością, mogą
stanowić podstawę do dokonania wykładni wcześniej złożonego oświadczenia woli,
tj. umowy dzierżawy z 1 stycznia 2005 r.;
2) oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w zakresie zarzutu naruszenia
art. 381 i 233 § 1 k.p.c. przez dopuszczenie dowodu z umowy dzierżawy na etapie
postępowania drugoinstancyjnego mimo niewykazania przez wnioskodawców
braku winy w nieprzedłożeniu tego dokumentu przed Sądem Rejonowym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedstawione zagadnienie prawne nie występuje w niniejszej sprawie.
Skarżący uzasadniając powyższą podstawę przyjęcia skargi do rozpoznania
przywołał art. 65 k.c. Skarżący powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym
wskazywano, że późniejsze zachowanie stron co do umowy, może stanowić
kryterium oceny oświadczeń woli składanych przy zawieraniu pierwotnej umowy.
Jednocześnie skarżący przyznał, że dalsze umowy zostały zawarte już po
wygaśnięciu pierwszej z umów i jako takie nie wpływają na jej treść. W jego ocenie,
mimo że w umowie dzierżawy z 1 stycznia 2005 r. nie wymieniono działki
stanowiącej przedmiot wniosku o zasiedzenie, to fakt, że w kolejnych umowach za
lata 2007 – 2013 r. została ona objęta kolejnymi umowami dzierżawy, sprawia, że
należy uznać, że i pierwsza umowa obejmowała sporną działkę.
Skarżący pomija jednak fakt, że wskazywane prze niego orzecznictwo
odnosi się do realizacji jednej konkretnej umowy, a w niniejszej sprawie mamy do
czynienia z czterema umowami, w których albo ujmowano przedmiot zasiedzenia,
albo nie – i zgodny zamiar stron i cel należy odnosić do każdej zawartej umowy.
Skarżący zmierza do podważenia oceny Sądu Okręgowego, iż do przekształcenia
I CSK 2127/24
4
posiadania samoistnego w posiadanie zależne, na mocy umowy dzierżawy, nie
doszło już 1 stycznia 2005 r., lecz najwcześniej w 2007 roku, tj. po upływie terminu
zasiedzenia. Argumentem za takim rozumieniem umowy z 2005 roku ma
przemawiać fakt, że w następnej umowie dzierżawy z 2007 roku już wyraźnie
wymieniono sporną działkę. Jednak okoliczność, że przy podpisywaniu umowy z
2007 roku wnioskodawcy już wiedzieli, że jedna z działek wchodząca w skład ich
posesji od 1967 roku, jest wpisana w księdze wieczystej jako własność gminy, nie
stanowi argumentu za tezą, iż wiedzieli to już 1 stycznia 2005 r. Przy tym samo
dowiedzenie się, że przedmiot władania jest cudzą własnością, nie przekształca
posiadania samoistnego w posiadanie zależne. Konieczna jest jeszcze zmiana
charakteru władania przez zawarcie odpowiedniej umowy z właścicielem lub
przynajmniej zachowywanie się wobec właściciela jak jego dzierżawca lub inny
posiadacz zależny.
Oczywista zasadność skargi powołana przez skarżącego także nie została
przez niego wykazana. Skarżący wskazał, że Sąd drugiej instancji w sposób
oczywisty naruszył art. 381 i 233 § 1 k.p.c. oraz art. 6 k.c. dopuszczając spóźniony
dowód złożony przez stronę. Tymczasem sąd nie może naruszyć ograniczeń
w przedstawianiu dowodów przez przeprowadzenie dowodu. Sąd może naruszyć te
ograniczenia przez bezpodstawne pominięcie dowodu. Dlatego zarzut naruszenia
prawa przez przeprowadzenie dowodu z umowy z 1 stycznia 2005 r. jest
niezasadny.
Ponadto Sąd Okręgowy koncentrował się na zagadnieniu, czy posiadanie
samoistne przedmiotu wniosku uległo przekształceniu w posiadanie zależne
1 stycznia 2005 r. Ta okoliczność byłaby istotna tylko przy założeniu objęcia
przedmiotu zasiedzenia w posiadanie samoistne w 1967 roku w złej wierze.
Tymczasem w sprawie nic nie wskazuje na objęcie działki w posiadanie w 1967
roku w złej wierze. Artykuł 336 k.c. stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno
ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią
faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne
prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz
zależny). Z kolei art. 339 k.c. ustanawia domniemanie samoistnego charakteru
posiadania. Zgodnie z art. 7 k.c. jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej
I CSK 2127/24
5
lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Postanowieniem z 17 lipca
2020 r., III CSK 9/18, Sąd Najwyższy wyjaśnił pojęcie uzyskania posiadania w
dobrej wierze. Wskazał, że „zasiadującego posiadacza można uznać za
posiadacza w dobrej wierze wówczas, gdy w wyniku błędnego, usprawiedliwionego
towarzyszącymi okolicznościami, przekonania że posiadane prawo mu przysługuje i
nie narusza cudzego prawa rozpoczął posiadanie w okolicznościach je
usprawiedliwiających. Pamiętając o domniemaniu z art. 7 k.c. Sąd Najwyższy w
niniejszej sprawie stwierdził, że w stanie faktycznym nie ma żadnej okoliczności,
która mogłaby wskazywać na objęcie posiadania przez poprzedników prawnych
wnioskodawców w złej wierze. Skoro ewidencja gruntów była na tyle niedokładna,
że wydając pozwolenia na budowę organy państwa nie zwróciły uwagi, że
pozwolenie dotyczy gruntu państwowego, to uprawnione jest domniemanie, że
poprzednicy prawni grodząc nieruchomość nabytą od Skarbu Państwa nie zdawali
sobie sprawy, że ogrodzili także działkę nienależącą do nich.
Od wejścia w życie 1 października 1990 r. ustawy z 28 lipca 1990 r. o
zmianie ustawy kodeks cywilny zasiedzenie nieruchomości stanowiącej własność
Skarbu Państwa jest dopuszczalne. Na wymagany dla zasiedzenia spornej
nieruchomości wpływ miał art. 10 powyższej ustawy, zgodnie z którym jeżeli przed
dniem wejścia w życie ustawy istniał stan, który według dotychczasowych
przepisów wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów
obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, to
zasiedzenie biegnie od dnia jej wejścia w życie, jednakże termin ten ulega
skróceniu o czas, w którym stan ten istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie
więcej niż o połowę, czyli nie więcej niż o 10 lub 15 lat w zależności od dobrej lub
złej wiary posiadacza. Ze względu na powstanie gminy jako odrębnego od Skarbu
Państwa podmiotu 27 maja 1990 r. termin zasiedzenia przedmiotu wniosku
rozpoczął się w tym dniu.
Ponieważ w stanie faktycznym ustalonym przez Sąd drugiej instancji nie
wskazano okoliczności wskazujących, wbrew domniemaniu z art. 7 k.c., objęcia
działki w posiadanie samoistne w złej wierze, należało przyjąć, że do zasiedzenia
doszło 27 maja 2000 r., a zdarzenia z 2005 r. nie mają znaczenia.
I CSK 2127/24
6
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.
(G.G.)
[SOP]
