I CSK 2020/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
9 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 9 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D. M. M. i i A. K.-M.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z 25 lutego 2025 r., II Ca 660/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz każdego z powodów
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego po 1350 zł (tysiąc
trzysta pięćdziesiąt) złotych z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank S.A. w W. od wyroku
Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 25 lutego 2025 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
I CSK 2020/25
2
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego
wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale
także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego
sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych
ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,
OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego
wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
I CSK 2020/25
3
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK
84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/06).
Według skarżącego w sprawie wystąpiła potrzeba wykładni „art. 3851 § 1 i 2
k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące
tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do
franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że
uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco
interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest
wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka
szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.
Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość
zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej?”
Jednocześnie skarżący przytoczył następujące istotne zagadnienia prawne,
które w jego opinii wystąpiły w ramach niniejszej sprawy:
1) „Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa
w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP
Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego)
w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1
i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w
zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie
kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis
wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość
waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?”
I CSK 2020/25
4
2) „Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie
z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: (i) dnia zawarcia
umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?”
3) „Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu
indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do
automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie
środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce,
gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?”
4) „Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu?”
5) „Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?”
6) „Czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach
abuzywnych (art. 3851 k.c. i n.) Bank pozostaje w opóźnieniu wobec Kredytobiorcy
co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed złożeniem
przez Kredytobiorcę, po pouczeniu przez Sąd, oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności postanowień umownych
a w konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za opóźnienie (art. 481
§ 1 k.c.) za okres do chwili złożenia przez prawidłowo poinformowanego o skutkach
bezskuteczności umowy Kredytobiorcę oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania umowy w mocy?”
Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie, w ramach istnienia
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów
I CSK 2020/25
5
prawa, koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności postanowień
umowy i skutków tej abuzywności, które były w ostatnim czasie przedmiotem
licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. SN w uchwale pełnego składu Izby
Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; w uchwale z 28
kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109, i w wyrokach: z 24
października 2018 r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK
159/17; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21;
z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego
2022 r., II CSKP 415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II
CSKP 1262/22; z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP
532/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja
2022 r., II CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r.,
II CSKP 1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP
403/22; z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP
550/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22;
z 19 maja 2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z 8 września
2022 r., II CSKP 1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia 2023 r., II
CSKP 875/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II CSKP
1442/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP
722/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22;
z 17 marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26
stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca
2023 r., II CSKP 1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II
CSKP 464/22; z 23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP
1536/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II
CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia
umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
I CSK 2020/25
6
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone postanowienie
umowne (art. 3851 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte
bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo
świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu
skuteczność z mocą wsteczną. Nie budzi też wątpliwości, że stwierdzenie
niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać
uznanie umowy za nieważną. (zob. np. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; uchwałę składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021,
nr 9, poz. 56; uchwałę Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC
2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP
41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18,
Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29
kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A.).
Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-
odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie
daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko
idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy
stosującego niedozwolone postanowienie umowne. (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i wskazane tam orzeczenia; z 6
października 2022 r., I CSK 3614/22).
Ponadto w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25
kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że
w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
I CSK 2020/25
7
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Także Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że art. 6 ust.
1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie
wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych
warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów
krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści
czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające
z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów
dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony
umowy wyrażą na to zgodę.
Zdaniem Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych
klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic
kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego,
które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty.
W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby
sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków
umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy
procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty,
przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać
bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę
charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok TSUE z dnia 3 października
2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/19).
Jednocześnie należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego
obecnie dominuje pogląd, iż zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we
wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne
świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z dnia: 4 kwietnia 2019 r., III CSK
159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-
I CSK 2020/25
8
ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W orzecznictwie TSUE
również podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu
„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady
93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE L nr 95, s. 29; dalej: dyrektywa 93/13)
należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy
i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z dnia: 30
kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego
2015 r. w sprawie C-143/13, Matei, pkt 54; 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14,
Van Hove, pkt 33; 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35).
Za takie uznawane są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule
ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta
ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu
kredytu (zob. wyroki TSUE z dnia: 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16,
Andriciuc i in., pkt 37; 20 września 2018 r. w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP
Faktoring, pkt 68; 14 marca 2019 r. w sprawie C-118/17, Dunai, pkt 48;
3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Poza tym, należy wskazać, że realizacja uprawnień wynikających
z abuzywności klauzuli i niezwiązania umową w całości może nastąpić również
przez wystosowanie wezwania banku do zwrotu kwot uiszczonych rat kredytu
powołaniem się na niedozwolony charakter tych postanowień. Od tej chwili
niedozwolone postanowienie lub umowa w całości stają się trwale bezskuteczne,
a bezterminowe roszczenie konsumenta o zwrot spełnionych świadczeń staje się
wymagalne (art. 455 k.c.). Opóźnienie się dłużnika ze spełnieniem świadczenia
pieniężnego, uprawnia natomiast wierzyciela żądania odsetek za opóźnienie (art.
481 k.c.) (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2025 r., I CSK
3344/23).
Konkludując, należy uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco
wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.
I CSK 2020/25
9
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 98 k.p.c.
M.L.
[a.ł]
Krzysztof Wesołowski
