I CSK 1794/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
30 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Gminy K.
z udziałem B.S., G.P., M.S. i K. A.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej Gminy K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie
z 18 grudnia 2023 r., II Ca 1560/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża skarżącą wnioskodawczynię kosztami
postępowania kasacyjnego na rzecz uczestników, pozostawiając
ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 18 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił
postanowienie Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z 9 listopada 2017 r.
i oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia prawa własności nieruchomości,
położonej w […], stanowiącej działkę ewidencyjną […] i powierzchni […], dla której
Sąd Rejonowy […] prowadzi księgę wieczystą o numerze […].
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, wnioskodawczyni wskazała przyczyny kasacyjne określone w art.
3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 1794/24
2
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
I CSK 1794/24
3
Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów
prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,
na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty
charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z
punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi
kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o
występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z
dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z
różnej wykładni przepisu (por. m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ
102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK
111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,
V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia
2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).
Zdaniem wnioskodawczyni w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. konieczność ustalenia, czy złożenie
wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji obejmującej tytuł do nieruchomości jest
czynnością, o której mowa w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. powodującą przerwanie biegu
przedawnienia. Zachodzić ma również potrzeba wykładni art. 123 § 1 pkt 1 w
związku z art. 175 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie w zakresie
ustalenia, czy złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji obejmującej
tytuł do nieruchomości jest czynnością zmierzającą bezpośrednio do odzyskania
władztwa nad nieruchomością, powodującą przerwanie biegu.
Sformułowane przez skarżącą wątpliwości mogą mieć znaczenie dla
rozstrzygnięcia sprawy dopiero po zakwestionowaniu oceny Sądu Okręgowego
dotyczącej uzyskania posiadania nieruchomości w złej wierze. Skarżąca nie objęła
zarzutami kasacyjnymi kwestii zawieszenia biegu zasiedzenia, zgodnie zaś ze
stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym orzeczeniu zawieszenie to trwało
do 1 października 1990 r. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
I CSK 1794/24
4
w sposób nieuprawniony opiera się więc w istocie na założeniu skuteczności
zarzutu naruszenia art. 172 w związku z art. 7 k.c. i art. 234 k.p.c., z którym to
zarzutem argumentacja wniosku nie została powiązana. W braku kwestionowania
przez skarżącą zawieszenia biegu zasiedzenia do daty przyjętej przez Sąd
Okręgowy ewentualna ocena czynności zdatnych do przerwania biegu zasiedzenia
miałaby znaczenie tylko w razie podważenia stanowiska dotyczącego złej wiary i
30-letniego terminu zasiedzenia. Zwłaszcza jeśli uwzględnić, że z faktów przyjętych
za podstawę rozstrzygnięcia wynika, iż 6 lipca 2012 r. następcy byłych właścicieli
wnieśli pozew o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem
prawnym dotyczący m.in. nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, a
zdatność tej czynności do przerwania biegu zasiedzenia nie jest przez skarżącą
kwestionowana.
Wbrew zapatrywaniu skarżącej w najnowszym orzecznictwie Sądu
Najwyższego dominuje stanowisko, zgodnie z którym w sytuacji, gdy skuteczne
dochodzenie roszczenia o wydanie nieruchomości przejętej w ramach aktów
nacjonalizacyjnych zależy od uprzedniej decyzji administracyjnej, eliminującej z
obrotu prawnego ostateczną decyzję orzekającą o przejściu własności
nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub stwierdzającej, że nieruchomość nie
podlegała działaniu regulacji nacjonalizacyjnych wywołujących skutek ex lege,
wystąpienie z wnioskiem o wydanie takiej decyzji mieści się w kręgu czynności
przerywających bieg zasiedzenia tej nieruchomości. Wyjaśniono również, że
wystąpienie ze stosownym wnioskiem należy kwalifikować jako czynność
przedsięwziętą bezpośrednio - w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art.
175 k.c. - w celu dochodzenia przez właściciela swego prawa, gdyż właściciel nie
dysponował inną drogą, umożliwiającą dochodzenie zwrotu znacjonalizowanej
nieruchomości, jeżeli doszło do wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej,
którego samodzielną podstawę stanowiło zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu
Ziemskiego stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele
reformy rolnej. Ponadto podkreślono, że nie można wymagać, aby właściciel tylko
w celu wywołania skutków wynikających z art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art.
175 k.c., wytaczał przezornie powództwo np. o wydanie nieruchomości przeciwko
jej posiadaczowi samoistnemu, legitymującemu się decyzją stwierdzającą nabycie
I CSK 1794/24
5
przezeń własności nieruchomości z ewentualnym wnioskiem o zawieszenie tego
postępowania do czasu rozpatrzenia wniosku w trybie administracyjnym (zob. np.
postanowienia Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2019 r., IV CSK 537/17, OSNC-ZD
2020, z. A, poz. 15, z 29 lipca 2021 r., IV CSKP 64/21, niepubl., z 16 marca 2022 r.,
II CSKP 174/22, z 5 kwietnia 2024 r., II CSKP 747/22, niepubl. i z 5 września 2024
r., I CSK 2683/23, niepubl.). Warunkiem otwarcia drogi do wystąpienia przez
następców właścicieli znacjonalizowanego, a następnie skomunalizowanego
majątku z roszczeniem windykacyjnym jest uruchomienie postępowania
administracyjnego w celu wzruszenia tytułu prawnego Skarbu Państwa oraz
jednostki zamorządu terytorialnego (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 9
listopada 2021 r., V CSKP 177/21, niepubl.).
Skarżąca nie przedstawiła we wniosku argumentacji ani nie podważa
w zarzutach kasacyjnych oceny, że wniosek z 27 lipca 2001 r. o wydanie decyzji
stwierdzającej, że […] położony w […] nie podlegał pod działanie przepisu art. 2
ust. 1 pkt e) Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., inicjujący postępowania
administracyjne zakończone uwzględniającą wniosek decyzją Wojewody […] z 9
czerwca 2009 r. zmierzał do uzyskania decyzji Ministra Administracji i Cyfryzacji
z 24 marca 2015 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody […] z 10 maja
1997 r., dotyczącej nabycia własności nieruchomości przez skarżącą. Z motywów
decyzji z 24 marca 2015 r. wynika przy tym jednoznacznie, że to właśnie treść
decyzji z 9 czerwca 2009 r. stanowiła przesłankę tego rozstrzygnięcia.
Zważywszy, że istnienie powołanych we wniosku przyczyn oparte jest na
założeniu skuteczności nieobjętego wnioskiem i przedstawioną w nim argumentacją
innego zarzutu kasacyjnego, przedstawione zaś przez skarżącą wątpliwości
i powołane orzeczenia Sądu Najwyższego nie dowodzą rozbieżności
w orzecznictwie tego Sądu w stanach faktycznych zbliżonych do ustalonego
w sprawie, uprawniona jest ocena, że skarżąca nie wykazała wystąpienia
powołanych przyczyn przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
[a.ł]
I CSK 1794/24
6
(K.L.)
